تفاوت میان نسخه‌های «قرارداد ۱۹۱۹»

به نسخهٔ 22161286 ویرایش Fatemibot برگردانده شد. (توینکل)
(به نسخهٔ 22161286 ویرایش Fatemibot برگردانده شد. (توینکل))
برچسب: خنثی‌سازی
قراردادی که در ۱۹۱۹ میلادی (۱۲۹۸ خورشیدی) میان دولت [[بریتانیا]] با دولت وقت ایران پس از هفت ماه مذاکره پنهانی با [[وثوق الدوله]] و با پرداخت ۴۰۰ هزار تومان رشوه بسته شد. بر اساس این قرارداد تمامی امورات کشوری و لشکری ایران زیر نظر مستشاران انگلیسی و با مجوز آنان صورت می‌گرفت. بر اثر مخالفت‌های شدیدداخلی احمدو شاهخارجی و مغایرت آن با قانون اساسی مشروطه، این قرارداد هرگز به اجرا درنیامد.
 
== سابقه ==
[[حسین مکی]] در کتاب ''تاریخ بیست ساله ایران'' می‌نویسد که [[دنیس رایت|سِر دنیس رایت]]، سفیر پیشین انگلستان در ایران در کتاب خود، ''[[انگلیسی‌ها در میان ایرانیان (کتاب)|انگلیسی‌ها در میان ایرانیان]]''، اعتراف می‌کند که قرارداد ۱۹۱۹ «بریتانیا را در امور داخلی ایران کاملاً مختار می‌ساخت و عملاً از مداخله سایر قدرت‌ها مانع می‌گشت. [[جرج کرزن|کرزن]] (وزیر خارجه وقت انگلیس) به وزیران همکارش چنین توضیح می‌داد که این قرارداد از آن رو لازم است که ایران با موقعیت حساس خود بین هندوستان و بین النهرین، که به تازگی تحت قیمومیت بریتانیا درآمده بود، به دامان [[بلشویک‌ها]] نیفتد. اما این قرارداد به‌زودی نه تنها در ایران، بلکه در [[فرانسه]] و [[ایالات متحده]] و [[شوروی]] مورد حمله قرار گرفت و اختفایی که در مذاکرات منتهی به آن ملحوظ گشته بود، و موضع مسلطی که قرارداد به بریتانیا تفویض می‌داشت با انتقاد شدید مواجه شد. برای ایرانیان این قرارداد در حکم تنگ‌تر شدن حلقه طنابی بود که بریتانیا به گردن ایران انداخته بود و از دیدگاه آنان قیمومیت و تسلط بیگانه با استقلال ملی همخوانی نداشت. وزیران اعیان‌زاده سه‌گانه‌ای که [[جرج کرزن|کرزن]] و [[پرسی کاکس|کاکس]] (وزیر مختار بریتانیا در تهران) قرارداد را با آنان مورد مذاکره قرار داده و امضا کردند، نماینده و بیان‌کننده آرمان کشورشان نبودند و بسیاری به آنان بدگمان بودند، به‌ویژه پس از آن که همگان دانستند که آنان در ازای خوش خدمتی‌ها و زحمات‌شان پاداش سخاوتمندانه‌ای از دولت بریتانیا گرفته‌اند.»<ref>''تاریخ بیست ساله ایران''، حسین مکی</ref>
 
در مجموع مبلغ چهارصد هزار تومان (دویست هزار تومان به وثوق‌الدوله و صدهزار تومان به هریک از وزیران) از سوی بریتانیا به عاقدان قرارداد پرداخت گردید.{{مدرک}} شخص احمدشاه نیز در قبال امضای این قرارداد اعلامماهانه کردمبلغ که حاضر هست در کشور سوئیس کلم فروشی کند ولی در کشوری که وزیرانش با چهارصدپانزده هزار تومان مملکتاز رادولت میانگلیس فروشندمقرری حکومتمی نکندگرفت. <ref>ref>Wright, Denis: The English Amongst the Persians - During the Qajar Period 1787 - 1921, Heinemann London, 1977, p. 179</ref>
 
== مخالفت‌ها ==
== مغایرت قرارداد با قانون اساسی مشروطه ==
 
تصویب این قرارداد مغایر با [[قانون اساسی مشروطه]] بود و در مجلس شورای ملی و بیرون مجلس با چالش جدی روبرو شد. افرادی چون خود احمدشاه، [[مشیرالدوله پیرنیا]]، [[میرزا یحیی امام جمعه خویی|حاج امام جمعه خویی]]، [[میرزا اسماعیل خان ممتازالدوله|ممتازالدوله]]، [[محمود افشار یزدی]]، [[یحیی دولت‌آبادی|حاج میرزا یحیی دولت‌آبادی]]، [[عبدالله مستوفی]]، [[محمدعلی فروغی]]، [[مستوفی الممالک]] و بسیاری دیگر، نهضت ضد قرارداد را که منتهی به لغو قرارداد گردید راه انداختند.
 
سید حسن مدرس از مخالفان قرارداد در مجلس شورای ملی گفت: «مثلاً آمدند قرارداد درست کردند. دستی از غیب بیرون آمد و بر سینه نامحرم زد. هرچه کردند نشد ...».
مکی، حسین، [[تاریخ بیست ساله ایران]].
 
[[سید علی اسماعیل پور جهرمیحق‌شناس]]، مقاله/ مروری بر پیمان ۱۹۱۹ ایران و بریتانیا، [http://www.owjnews.ir/index.php?option=com_k2&view=item&id=10534 خبرگزاری اوج نیوز]، دهم آبان ۱۳۹۰.
 
== پیوند به بیرون ==