تفاوت میان نسخه‌های «شیر (گربه‌سان)»

جز
جز (1 ویرایش خرابکارانهٔ 37.137.43.141 (بحث) به آخرین ویرایش مهرنگار خنثی‌سازی شد. (توینکل))
برچسب: خنثی‌سازی
برچسب: ویرایش کاربر تازه‌وارد در مقالهٔ خوب یا برگزیده
{{Nobots}}
{{مقاله برگزیده}}
{{جعبه اطلاعات آرایه زیستی
| نام= شیر
| رده= [[پستانداران]]
| راسته= [[گوشتخواران]]
| زیرراسته =
| خانواده= [[گربه‌سانان]]
| سرده= [[پلنگ‌مانندها]]
شیرها ساختار اجتماعی مشخصی دارند که بر پایهٔ تشکیل گروهی به سرپرستی یک تا سه نر و تعدادی ماده به همراه توله‌هایشان است. آن‌ها به صورت گروهی به شکار می‌روند و شکارکردن بیشتر بر دوش شیرهای ماده است. با آنکه شیرهای نر شکار نمی‌کنند اما وظیفهٔ محافظت از گروه و قلمرو آن را بر دوش دارند؛ ناحیه‌ای که می‌تواند تا ۲۶۰ کیلومتر مربع را پوشش دهد.
 
به این جانور با ابهت از دیرباز تا کنون در [[فرهنگ]] و [[ادبیات]] ملل گوناگون جهان توجه شده استشده‌است. [[غارنگاره|نگاره‌های غار]] در [[لاسکو]] [[فرانسه]] نخستین نقاشی‌های یافت شده از شیر در جهانند که مربوط به ۱۷٬۰۰۰ سال پیش هستند. به عنوان نمادی از پادشاهی و قدرت در طبیعت، تصویر شیر از دیرباز در [[فرهنگ ایرانی]] نمایندهٔ [[شاهنشاهی]] بوده و اشاره به آن در طول تاریخ از سنگ‌نگاره‌های [[تخت جمشید]] تا [[پرچم ایران]] و [[دودمان پهلوی|خاندان شاهنشاهی پهلوی]] دیده می‌شود.
 
== فرگشت و رده‌بندی ==
 
شیر [[گونه (زیست‌شناسی)|گونه‌ای]] از [[سرده|سردهٔ]] [[پلنگ‌مانندها]] است و خویشاوندان نزدیکش دیگر گونه‌های این سرده چون [[ببر]]، [[پلنگ]]، و [[یوزپلنگ]] هستند. به احتمال زیاد سردهٔ پلنگیان در آسیا [[فرگشت]] یافت ولی ریشه‌های دقیق آن نامشخص هستند.<ref>{{پک|Turner|Mauricio|۱۹۹۷|ک=The Big Cats and Their Fossil Relatives|ص=۶۱|زبان=en}}</ref> شواهد سنگواره‌ای نشان می‌دهند که این سرده می‌بایست میان ۲ تا ۳٫۸ میلیون سال پیش بر روی زمین پا گذاشته باشد.<ref>{{پک|Turner|۱۹۸۷|ف=New fossil carnivore remains from the Sterkfontein hominid site|ص=|زبان=en}}</ref> شیر خود، میان ۱ میلیون تا ۸۰۰٬۰۰۰ سال پیش در [[آفریقا]] فرگشت یافت و در زیستگاه‌های [[نیمکره شمالی]] پراکنده شد.<ref>{{پک|Yamaguchi|Cooper|Werdelin|Macdonald|۲۰۰۴|ف=Evolution of the mane and group-living in the lion|ص=|زبان=en}}</ref>
کهن‌ترین سنگواره‌های یافت شدهٔ شیر در [[اروپا]] مربوط به ۷۰۰٬۰۰۰ سال پیش هستند که مربوط به زیرگونه ''Panthera leo fossilis'' در [[ایسرنیا]]، [[ایتالیا]] می‌شوند. [[شیر غارنشین|شیرهای غارنشین]] (''Panthera leo spelaea'') بازماندگان این‌گونه شیر هستند که ۳۰۰٬۰۰۰ سال پیش ظاهر شدند.<ref>{{پک|Turner|Mauricio|۱۹۹۷|ک=The Big Cats and Their Fossil Relatives|ص=۶۲|زبان=en}}</ref> شیرهای شمال [[اوراسیا]] در پایان واپسین دورهٔ یخبندان زمین نزدیک به ۱۰٬۰۰۰ سال پیش [[انقراض|منقرض]] شدند.<ref name="Burger">{{پک|Burger|Rosendahl|Loreille|Hemmer|۲۰۰۴|ف=Molecular phylogeny of the extinct cave lion Panthera leo spelaea|ص=|زبان=en}}</ref> شیرهای اروپا در دورهٔ پلیستوسن بالایی<ref group="پانویس">Upper Pleistocene</ref> نه تنها در اوراسیا حضور داشتند که به آمریکای شمالی راه پیدا کردند و در جنوب تا [[پرو]] پراکنده شدند.<ref>{{پک|Turner|Mauricio|۱۹۹۷|ک=The Big Cats and Their Fossil Relatives|ص=۷۲|زبان=en}}</ref>
 
بررسی‌های تازه انجام گرفته و منتشر شده در سال ۲۰۱۴ میلادی نشان داده‌اند که نیاکان شیرهای امروزی حدود ۱۲۴ هزار سال پیش زندگی می‌کردند. گونه امروزی شیر (''Panthera leo'') نخست در شرق و جنوب آفریقا ظاهر شد. در اواخر دوران [[پلیستوسن]] شیرهای ساکن جنوب و یا شرق قاره آفریقا با گذر زمان از بقیه جدا شده و روند تغییر خود به نسبت شیرهای ساکن شمال و غرب آفریقا را آغاز کردند. وجود دو رودخانهٔ بزرگ [[رود نیل|نیل]] و [[رود نیجر|نیجر]] باعث شد که این دو گروه از شیرها از هم دور بمانند. ''Panthera leo'' در حدود ۲۱ هزار سال پیش به خارج از قاره آفریقا پا گذاشت و در نهایت به شبه‌قاره هند رسیدند. حدود ۵ هزار سال پیش نیز گروه دیگری از شیرها از آفریقا مهاجرت کرده و به ایران رسیدند. این نسل از شیرها امروزه منقرض شده‌اند.<ref name="Barnett2014">{{پک|Barnett|Yamaguchi|Shapiro|Ho|۲۰۱۴|ف=Revealing the maternal demographic history of Panthera leo|ص=|زبان=en}}</ref>
 
=== زیرگونه‌ها ===
 
به صورت سنتی می‌توان گفت که ۱۲ [[زیرگونه|زیرگونهٔ]] معاصر شیر شناسایی شده‌اند که با هم در ظاهر یال، اندازهٔ بدن، و گسترهٔ پراکندگی تفاوت دارند. با این حال همهٔ این زیرگونه‌ها، زیرگونهٔ واقعی نیستند چرا که گاه تغییرات در ظاهر آنچنان کم‌اهمیت و ناچیز بوده‌اند که صرفاً نشان‌دهندهٔ تنوع فراوان در ظاهر شیرهای مختلف هستند. از این رو امروزه تنها ۸ زیرگونه پذیرفته شده‌اند<ref name="Burger" /> که از میان آن‌ها نیز [[شیر دماغه]] (''Panthera leo melanochaita'') به احتمالی یک زیرگونهٔ واقعی نیست.<ref name="Barnett">{{پک|Barnett|Yamaguchi|Barnes|cooper|۲۰۰۶|ف=Lost populations and preserving genetic diversity in the lion Panthera leo|ص=|زبان=en}}</ref>
 
|پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68IjYbpfF| تاریخ بایگانی =9 June 2012}}</ref> بررسی‌ها در [[تانزانیا]] نشان می‌دهند که یال ضخیم‌تر و تاریک‌تر می‌تواند نشان‌دهنده افزایش احتمال پیروزی یک نر در نبرد با نرهای دیگر باشد. همچنین نرهای با یال ضخیم‌تر دوره باروری بیشتری دارند و احتمال زنده ماندن بچه‌هایشان بیشتر است اگرچه در فصل‌های گرم سال متحمل سختی می‌شوند.<ref name="West">{{پک|West|Packer|۲۰۰۲|ف=Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane|ص=|زبان=en}}</ref> عوامل محیطی همچون دما در میزان ضخامت و رنگ یال تأثیر دارند.<ref name="West" /> نرهای زیرگونه آسیایی یال‌های کم‌پشت‌تری نسبت به هم‌نوعان آفریقایی خود دارند.<ref name="Vivek">{{پک|Menon|۲۰۰۳|ک=A Field Guide to Indian Mammals|ص=|زبان=en}}</ref>
 
در [[پارک ملی پنجاری]] در [[بورکینا فاسو]]، تقریباً همه نرها بی‌یال هستند و یا آنکه یال‌های بسیار کم‌پشت دارند. شیرهای بی‌یال همچنین در [[سنگال]] و [[پارک ملی ساوو شرق|پارک ملی ساوو]] در [[کنیا]] دیده می‌شوند. شیرهای پارک ساوو به «بی‌یالی» شناخته شده هستند.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۵۷|زبان=en}}</ref> میزان رشد یال شیر با تولید هورمون تستوسترون در بدن آن در ارتباط است و به دلیل آنکه تولید این هورمون با [[خایه]]‌ها مرتبط است، شیرهایی که [[اخته کردن|اخته]] می‌شوند هیچ و یا میزان بسیار کمی یال دارند.<ref name="Munson">{{پک|Munson|۲۰۰۶|ف=Contraception in felids|ص=|زبان=en}}</ref>
 
دلایل گوناگونی برای اینکه چرا بعضی شیرها یال ندارند مطرح شده‌اند: اینکه احتمال دارد شیرهای بی‌یال زیرگونه‌هایی جدا از شیر باشند و از لحاظ ژنتیکی با دیگر شیرها فرق داشته باشند،<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۶۱|زبان=en}}</ref> و یا آنکه به دلیل «پر هزینه» بودن نگهداری یال برای شیرها، که به قیمت گرم‌شدن بدن و سختی حمل آن و نیاز به آب بیشتر برای حفظ تعادل دمایی بدن تمام می‌شود، این بخش به تدریج حذف شده‌است،<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۶۴–۱۶۹|زبان=en}}</ref> اینکه کم‌پشت شدن یال می‌تواند نشان از زخمی‌شدن، شرایط محیطی نامطلوب، یا سن بالا باشد،<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۷۶|زبان=en}}</ref> و یا آنکه کمبود یال نه به دلیل کمبود تستوسترون که به دلیل ازدیاد بیش از حد آن در شیرها پدید آمده‌است.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۷۸|زبان=en}}</ref>
 
=== شیرهای سفید ===
[[پرونده:White Lion.jpg|بندانگشتی|چپ|به وجود آمدن شیرهای سفید نتیجه یک [[چیرگی|ژن چیره]] است. در تصویر: یک شیر سفید در باغ وحش [[براتیسلاوا]]، [[اسلوواکی]]]]
شیر سفید یک زیرگونه جدا از شیر نیست بلکه یک [[چندریختی (زیست‌شناسی)|چندریخت]] با شرایط ژنتیکی ویژه، [[لیوسیسم]]، است که باعث کم‌رنگ شدن پوست بدن شده و آن را همانند ببر سفید ساخته استساخته‌است. چنین حالت ژنتیکی همانند ملانیسم در [[پلنگ سیاه|پلنگ‌های سیاه]] است که در آن رنگ پوست جانور به سیاهی می‌گراید. با این حال این شیرها [[آلبینیسم|زال]] نیستند و تجمع رنگ‌دانه‌ها در چشم‌ها و پوستشان طبیعی است. شیرهای ترانسفال سفید تاکنون در گوشه و کنار [[پارک ملی کروگر]] و مناطق شرقی آفریقای جنوبی دیده شده‌اند ولی بیشتر در اسارت است که شیرهای سفید زاییده می‌شوند چرا که پرورش‌دهندگان از قصد شیرهایی را به آمیزش با هم ترغیب می‌کنند که توانایی تولید توله با رنگ سفید داشته باشند. از آنجا که پوست سفید غیرمعمول آن‌ها به دلیل [[چیرگی]] یک ژن است، بعضی پرورش‌دهندگان در آفریقای جنوبی آن‌ها را تولید می‌کنند تا در مسابقات [[شکار تروفه]] مورد استفاده قرار گیرند.<ref>{{پک|Tucker|۲۰۰۳|ک=Mystery of the White Lions|ص=|زبان=en}}</ref>
 
با آنکه شیرهای سفید از لحاظ [[استتار]] دچار مشکل هستند، تبعیضی برای آن‌ها در میان دیگر شیرها وجود ندارد و همچون دیگر اعضای یک گله به زندگی ادامه می‌دهند.<ref group="پانویس">برای اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به: مک‌براید، ۱۹۷۷</ref>
شیرها زمان و دورهٔ جفت‌گیری مشخصی ندارند. بیشتر ماده‌شیرها تا هنگامی که به سن ۴ سالگی برسند یک بار فرزند به دنیا آورده‌اند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۹|زبان=en}}</ref> شیرهای نر تنها در یک زمان یا دوره مشخص از سال جفت‌گیری نمی‌کنند و ماده‌ها توانایی جفت‌گیری چندین باره در سال را دارند.<ref name="Schaller174">{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۷۴|زبان=en}}</ref> همانند دیگر گربه‌سانان، اندام تناسلی نرها مهره‌هایی دارد که به سوی عقب متمایلند. هنگام خروج اندام از [[مهبل]]، مهره‌ها با دیواره آن برخورد می‌کنند و این می‌تواند باعث آزادسازی تخمک شود.<ref>{{پک|Asdell|۱۹۹۳|ک=Patterns of mammalian reproduction|ص=|زبان=en}}</ref> یک ماده می‌تواند در طی دوره فحلی (دوره پذیرش جنسی) خود با بیش از یک نر آمیزش کند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۴۲|زبان=en}}</ref> در طی این دوره زوجین به صورت میانگین میان بیست تا چهل بار در روز آمیزش می‌کنند و اغلب از خوردن چشم‌پوشی می‌کنند. برای آبستن شدن ماده زوجین به صورت میانگین ۳۰۰ بار نزدیکی می‌کنند و این کار در طی دوره‌ای ۳ تا ۴ روزه و با میانگین زمانی ۲۰ دقیقه یکبار انجام می‌شود.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۵۳|زبان=en}}</ref>
 
میانگین دوره آبستنی ۱۱۰ روز است،<ref name="Schaller174" /> و به زایش ۱ تا ۴ توله‌شیر منجر می‌شود. بچه‌ها در مکانی به نام «لانهٔ شیر» که اغلب یک بیشه، بستری از نی و علف، غار، و یا دیگر مناطق امن و دور از دسترس مهاجمان است، به دنیا آورده می‌شوند. مادر در هنگامی که کودکان هنوز بی‌دفاع هستند اغلب خود به شکار می‌پردازد و کمتر از لانه دور می‌شود.<ref>{{پک|Guggisberg|۱۹۷۵|ک=Wild cats of the world|ص=۱۷۳|زبان=en}}</ref> توله‌ها در هنگام به دنیا آمدن نابینا هستند و چشم‌هایشان تا نزدیک یک هفته پس از تولد باز نمی‌شوند. آن‌ها در این هنگام میان ۱٫۲ تا ۲٫۱ کیلوگرم وزن دارند. آن‌ها تلاش برای راه رفتن را از روز یکم یا دوم آغاز می‌کنند و تا هفته سوم می‌توانند به خوبی راه بروند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۴۳|زبان=en}}</ref> ماده‌شیر فرزندانش را در ماه نخست برای چند بار از لانه‌ای به لانه دیگر جابجا می‌کند تا جلوی جلب توجه مهاجمان احتمالی را بگیرد. او این کار را با به دندان گرفتن بچه‌ها از گردنشان به گونه‌ای که آسیبی نبینند انجام می‌دهد.
 
از آنجا که همزمانی بارداری و زایش در میان ماده‌های یک گله اهمیت بالایی دارد، ماده‌هایی که توله ندارند گاه قصد جان توله‌های تازه به دنیا آمده را می‌کنند تا به «تنظیم» دوره بارداری ماده مادر بپردازند. در بیشتر مواقع مادر تا پیش از آنکه توله‌هایش به هفته ششم تا هشتم نرسیده‌اند، به گله باز نمی‌گرددبازنمی‌گردد چرا که از کشته شدن توله‌هایش توسط این‌گونه ماده‌ها، بیم دارد.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۲۹|زبان=en}}</ref> با این حال گاهی این بازگشت کمتر طول می‌کشد، به ویژه اگر ماده‌های دیگری در گله نیز در همان زمان زایش کرده باشند. برای نمونه، ماده‌شیرهای یک گله اغلب دوره زایشی خود را به گونه‌ای تنظیم می‌کنند که بتوانند در بزرگ کردن فرزندان به یکدیگر کمک کنند و از این رو شانس بیشتری برای بقای توله‌ها پدید آید. توله‌های به دنیا آمده نیز بدون تفاوت‌گذاری، از پستان همهٔ ماده‌ها شیر می‌نوشند. چنین راهبردی نه تنها باعث افزایش امنیت توله‌ها می‌شود که کمک می‌کند تا آن‌ها همگی شانس یکسانی برای زنده ماندن پیدا کنند و یک اندازه شوند.<ref name="Kat66">{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۶۶|زبان=en}}</ref> از این رو دوره‌های فحلی ماده‌ها نه تنها برای نرها اهمیت دارند که اهمیت بسیار بیشتری برای دیگر ماده‌ها دارند.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۶۹|زبان=en}}</ref> توله‌هایی که نتوانند در زمان مشخص به اندازه مناسبی برسند احتمال بالاتری برای گرسنه ماندن به دلیل مغلوب شدن از سوی توله‌های بزرگتر خواهند داشت. گرسنه ماندن عامل مرگ ۲۸ درصد توله‌های شش‌ماهه تا یک ساله‌است.<ref>{{پک|Sunquist|Sunquist|۲۰۰۲|ک=Wild Cats of the World|ص=۲۹۶|زبان=en}}</ref>
 
جدای از خطر گرسنه ماندن، حمله جانوران وحشی چون [[شغال]]، [[کفتار]]، [[پلنگ]]، [[عقاب]]، و [[مار]] نیز آن‌ها را تهدید می‌کند. حتی [[گاومیش]]‌ها نیز هنگامی که بوی بدن بچه‌شیرها به مشامشان می‌رسد، به سوی آن‌ها حرکت می‌کنند تا در زیر پا لهشان کنند. از سوی دیگر هنگامی که یک یا بیشتر از یکی از نرهای گله آن را ترک می‌کند، نر یا نرهای فاتحی که ریاست گله را به دست آورده‌اند اغلب توله‌های باقی‌مانده از نرهای پیشین را می‌کشند و این می‌تواند به دلیل آن باشد که ماده‌ها تا هنگامی که بچه دارند و از آن مراقبت می‌کنند، علاقه‌ای به باردار شدن ندارند.<ref name="PackerPusey">{{پک|Packer|Pusey|۱۹۸۳|ف=Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|ص=|زبان=en}}</ref> در کل، نزدیک به ۸۰ درصد از همه توله‌ها پیش از رسیدن به سن دو سالگی می‌میرند و می‌توان دیگر شیرها را عامل اصلی این پدیده به حساب آورد.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۶۶|زبان=en}}</ref>
هنگامی که توله‌ها به گله معرفی می‌شوند اغلب در برابر برخورد با دیگر شیرهای بالغ احساس کمبود اعتماد می‌کنند. با این حال پس از کوتاه‌زمانی جای خود را در گروه پیدا می‌کنند و بیشتر با دیگر توله‌ها و گاه با بالغ‌ها بازی می‌کنند. ماده‌هایی که خود توله دارند تحمل بیشتری از خود در برابر توله‌ها نشان می‌دهند تا دیگر ماده‌هایی که توله ندارند. تحمل نرها البته متفاوت است و بعضی از آن‌ها با صبوری اجازه می‌دهند تا توله‌ها با دم یا یالشان بازی کنند، اما بعضی دیگر ممکن است غرش کرده و توله‌ها را از خود دور کنند. وقتی که گله برای شکار می‌رود یک یا دو شیر بالغ می‌مانند و از توله‌ها نگهداری می‌کنند ولی زمانی که جانوری شکار می‌شود یک شیر ماده آنها را به مکان شکار می‌برد. توله‌ها پس از ۸ تا ۱۰ ماهگی می‌توانند هنگام شکار همراه مادر خود بروند ولی تجربه اصلی شکار را تا پیش از ۱۸ ماهگی به دست نمی‌آورند.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۱۰۱|زبان=en}}</ref>
 
از شیر گرفتن توله‌ها از ماه ششم تا هفتم آغاز می‌شود. آن‌ها نزدیک به شش ماه از شیر مادر تغذیه می‌کنند ولی از سه‌ماهگی آغاز به خوردن گوشت می‌کنند. توله‌های نر در سن ۳ سالگی به بلوغ می‌رسند و در ۴ تا ۵ سالگی می‌توانند نرهای گله‌های دیگر را به چالش بکشند و جایشان را بگیرند. شیرها در سن ۱۰ تا ۱۵ سالگی شروع به پیر شدن می‌کنند، این در صورتی است که تا آن هنگام در طول نگهداری از گله و یا درگیری برای تصاحب آن زخم جدی بر نداشتهبرنداشته باشند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=28–30|زبان=en}}</ref> چنین چیزی امید کوچکی را برای شیرهای نر برای آنکه بچه‌هایی از آن خودشان داشته باشند و شاهد به بلوغ رسیدن آن‌ها شوند به‌وجود می‌آورد. اگر آن‌ها بتوانند به محض رسیدن به فرماندهی گله دست به تولید مثل بزنند، احتمال بیشتری برای آنکه بچه‌هایشان به بلوغ برسند خواهند داشت. ماده‌شیرها همواره از کودکانشان در برابر شیری که به تازگی به قدرت رسیده و قصد جان توله‌ها را می‌کند، دفاع می‌کنند اما این تلاش‌ها اغلب بیهوده‌است و شیر نر غالب همه توله‌های زیر دو سال را می‌کشد. از آنجا که ماده لاغرتر و ضعیف‌تر است، اتحاد گروهی از آن‌ها در گله برای جلوگیری از کشته شدن فرزندانشان می‌تواند به موفقیت راهبرد دفاعیشان کمک کند.<ref name="PackerPusey" />
 
بر خلاف باور همگانی، این تنها نرها نیستند که از گله بیرون انداخته می‌شوند. با آنکه بیشتر ماده‌ها در گله باقی می‌مانند، نسل بعدی توله‌های ماده گاه ناچار می‌شوند تا گله را برای تشکیل گروهی از آن خود ترک کنند. زندگی برای این ماده‌ها سخت است و بدون کمک اعضای گروه آن‌ها کمتر می‌توانند کودکانشان را به بزرگسالی برسانند.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۲۸|زبان=en}}</ref>
 
== بیماری‌ها ==
گونه‌های مختلفی از [[کنه]] گوش‌ها، گردن، و کشاله ران بیشتر شیرها را آلوده می‌کنند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۸۴|زبان=en}}</ref> از آنجا که شیرها از گوشت جانورانی چون آهو تغذیه می‌کنند، چندین گونه [[کرم کدو]] در روده‌های این جانوران شناسایی شده استشده‌است. شیرهای [[منطقه حفاظت‌شده انگورونگورو|انگورونگورو]] در سال ۱۹۶۲ مورد حمله تعداد زیادی [[پشه اصطبل]] قرار گرفتند؛ این رویداد باعث شد که بدن شیرها را لکه‌های خونی فرا بگیرد و لاغر و نحیف شوند. شیرها تلاش بی‌نتیجه‌ای برای گریز از نیش این پشه‌ها می‌کردند و یا به بالای درختان می‌رفتند یا به سوراخ‌های زیرزمینی کفتارها می‌خزیدند. در نتیجه این اتفاق، بسیاری از آن‌ها کشته شدند یا از منطقه مهاجرت کردند به گونه‌ای که جمعیت شیرهای ساکن از ۷۰ عدد به ۱۵ رسید.<ref>{{پک|Fosbrooke|۱۹۶۳|ف=The stomoxys plague in Ngorongoro|ص=|زبان=en}}</ref> شیوعی جدید از این پشه‌ها در سال ۲۰۰۱، تعداد ۶ عدد شیر قربانی گرفت.<ref>{{یادکرد| تاریخ بازبینی=21 May 2012| عنوان=King of the jungle in jeopardy | ناشر=The Arusha Times | نام=Marc Nkwame | نام خانوادگی=Valentine | نشانی=http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm|پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/68Ijf5EE5 | تاریخ بایگانی =9 June 2012|زبان = en}}</ref> شیرها، به ویژه در اسارت، می‌توانند به بیماری‌هایی چون ویروس [[هاری سگ‌سانان]] (CDV),<ref group="پانویس">Canine Distemper Virus</ref> [[ویروس نقص ایمنی گربه‌سانان]] (FIV),<ref group="پانویس">Feline Immunodeficiency Virus</ref> و [[پریتونیتیس واگیردار گربه‌سانان]] (FIP)<ref group="پانویس">Feline Infectious Peritonitis</ref> مبتلا شوند.<ref name="Grisham" /> CDV در میان سگ‌های اهلی و دیگر [[گوشت‌خوارسانان]] شایع است؛ در سال ۱۹۹۴، همه‌گیری این بیماری در [[پارک ملی سرنگتی]] باعث آن شد که بسیاری از شیرها علایمی عصبی همانند حمله‌های ناگهانی پیدا کنند. در هنگام این همه‌گیری، تعداد زیادی از شیرها به دلیل [[سینه‌پهلو]] و [[آنسفالیت]] تلف شدند.<ref>{{پک|Roelke-Parker|Munson|Packer|Kock|۱۹۹۶|ف=A canine distemper epidemic in Serengeti lions|ص=|زبان=en}}</ref> FIV همانند [[اچ‌آی‌وی]] است ولی کمتر دیده شده‌است که شیرها را به صورت مستقیم آلوده کند. با این حال مسوولان باغ‌وحش‌ها آزمایش‌های هر از چند گاه یکباری برای تشخیص زودهنگام شیرها در صورت ابتلا به آن انجام می‌دهند. شیرهای آسیایی و نامیبیایی کمتر به این ویروس آلوده می‌شوند.<ref name="Grisham" />
 
بروز بیماری [[مشمشه]] در میان شیرها، به ویژه شیرهای نگهداری‌شده در باغ وحش‌ها، سابقه داشته‌است.<ref>{{پک|Alibasoglu|Yesildere|Calislar|Calsikan|۱۹۸۶|ف=Glanders outbreak in lions in the Istanbul zoological garden|ص=|زبان=en}}</ref> در سال ۱۳۸۹ خورشیدی و در پی بروز مواردی از این بیماری در [[باغ وحش تهران]]، مسوولان این باغ‌وحش برای جلوگیری از همه‌گیری آن اقدام به کشتن ۱۴ شیر ساکن در آن با شلیک گلوله کردند.<ref>{{یادکرد|تاریخ بازبینی=۲۱ مه ۲۰۱۲ |عنوان=چهارده شیر باغ‌وحش ارم با شلیک گلوله کشته شدند! |ناشر=[[خبرگزاری آفتاب]] |تاریخ=۲۶ دی ۱۳۸۹ |نشانی=http://aftabnews.ir/vdce7o8zxjh8zxi.b9bj.html| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68UgloSZC | تاریخ بایگانی = ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲}}</ref>
اینکه چرا رفتار اجتماعی به بالاترین شکل خود در میان شیرهای ماده شکل گرفته محل بحث بسیار است. اگرچه بالا رفتن احتمال شکار دلیلی واضح به نظر می‌آید، در بررسی‌ها کمتر نشانه‌ای از قطعیت آن دیده شده چرا که با آنکه شکار دسته‌جمعی موفقیت بالاتری دارد، باعث می‌شود که آن اعضایی از گروه که شکار نمی‌کنند میزان انرژی دریافتی به ازای هر کس را کم کنند. با این حال بعضی از آن اعضا نقش بزرگ‌کننده توله‌ها را دارند و این خود باعث بقای گله می‌شود.<ref name="Kat66" /> اعضای گله اغلب نقش مشخصی در شکار بازی می‌کنند. آن‌هایی که به شکار می‌پردازند باید از تندرستی کامل برخوردار باشند تا بقای گروه تضمین شود، از این رو نخستین کسانی هستند که از گوشت شکار بهره می‌گیرند. از دیگر دلایل شکل‌گیری رفتار اجتماعی در شیرها می‌توان به [[انتخاب خویشاوندی]] (اینکه بهتر است غذا را با یک شیر هم‌خانواده بخش کرد تا شیری غریبه)، نگهداری بهتر از توله‌ها، محافظت از قلمرو، و تأمین فرد در هنگام زخمی شدن یا گرسنگی اشاره کرد.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۳۶–۱۳۸|زبان=en}}</ref><ref group="پانویس">اطلاعات بیشتر در کتاب «زندگی اجتماعی شیر» اثر جودیت رادنی</ref>
 
ماده‌شیرها از آنجا که کوچکتر، چالاک‌تر، و سریعتر از شیرهای نر هستند، بیشترین شکار را در گله انجام می‌دهند. آن‌ها همچنین نیازی به حمل یال سنگینی که خود در هنگام شکار باعث ایجاد گرما و خستگی می‌شود، ندارند. شیرها در هنگام شکار به صورت گروهی برای از پای درآوردن طعمه اقدام می‌کنند. با این حال اگر پس از شکار شدن طعمه توسط ماده‌ها، نری در نزدیکی طعمه باشد، آن نر اغلب طعمه را به تسلط خود در می‌آورددرمی‌آورد. نرها رضایت بیشتری برای تقسیم غذای خود با توله‌ها دارند تا ماده‌ها ولی به ندرت طعمه‌ای را که خود شکار کرده‌اند با کسی قسمت می‌کنند. طعمه‌های کوچکتر در محل شکار خورده و از این رو در میان شکارچیان تقسیم می‌شوند؛ طعمه‌های بزرگتر اما توسط شیر به مکان‌های خلوت‌تر کشیده می‌شوند. این طعمه‌ها اغلب بیشتر تقسیم می‌شوند؛<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۳۳|زبان=en}}</ref> اگرچه اعضای گله به‌طور معمول برای به دست آوردن سهم بیشتر از غذا رفتار پرخاشگرانه نسبت به هم می‌گیرند.
 
هر دو جنس نر و ماده از گله در برابر حمله به آن پاسداری می‌کنند. بعضی شیرها به‌طور ویژه رهبری دفاع از گله را بر دوش می‌گیرند در حالی که دیگر شیرها در دفاع شرکت نمی‌کنند.<ref>{{پک|Heinsohn|Packer|۱۹۹۵|ف=Complex cooperative strategies in group-territorial African lions|ص=|زبان=en}}</ref> در یک گله، هر شیر نقشی را بازی می‌کند و آن‌هایی که در دفاع نقشی ندارند ارایه خدمات دیگری به گروه را عهده‌دار می‌شوند.<ref>{{پک|Morell|۱۹۹۵|ف=Cowardly lions confound cooperation theory|ص=|زبان=en}}</ref> نگره دیگر این است که چیزی همانند جایزه برای آن شیرهایی وجود دارد که نقش دفاعی دارند و این از عوامل تعیین رتبه ماده‌ها در گروه‌است.<ref>{{پک|Jahn|۱۹۹۶|ف=Lioness Leadership|ص=|زبان=en}}</ref> در روزهای گرم این احتمال هست که گله به زیر سایه‌ای گرد آید و یک یا دو نر به پاسبانی بپردازند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۷۰–۲۷۶|زبان=en}}</ref> نر یا نرهای گله باید از موقعیت خود در گروه در برابر نرهایی بیرون از آن که تلاش می‌کنند با ماده‌های گله ارتباط برقرار کنند، دفاع کنند. ماده‌ها نیز گروه خانوادگی قوی‌ای تشکیل می‌دهند و اجازه ورود ماده‌هایی بیرون از گله به درون گروه را نمی‌دهند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۳۷|زبان=en}}</ref> عضویت در گروه تنها با تولد یا مرگ ماده‌شیرها تغییر می‌کند،<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۳۹|زبان=en}}</ref> اگرچه بعضی ماده‌ها گله را ترک و مهاجرت می‌کنند.<ref name="Schaller44">{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۴۴|زبان=en}}</ref> در سوی دیگر اما نرهایی که به سن ۲ تا ۳ سالگی می‌رسند باید گله را ترک کنند.<ref name="Schaller44" /> این مسئله برای نرهایی که به سن پیری نیز رسیده‌اند درست است و آن‌ها اغلب ناچار می‌شوند هنگام پیری را به تنهایی سپری کنند؛ چنین چیزی احتمال بیشتر زنده ماندنشان را به شدت کم می‌کند.<ref>{{پک|Turner|Mauricio|۱۹۹۷|ک=The Big Cats and Their Fossil Relatives|ص=۱۵۳|زبان=en}}</ref>
 
== شکار و تغذیه ==
[[پرونده:Lions taking down cape buffalo.jpg|بندانگشتی|چپ|شکار در یک گله بر عهده شیرهای ماده‌است. در عکس: چند شیر ماده یک [[بوفالوی آفریقایی]] را از پا در آورده‌انددرآورده‌اند.]]
شیرها جانوران نیرومندی هستند که بیشتر در گروه‌های هماهنگ به شکار می‌پردازند.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۲۵|زبان=en}}</ref> [[قلب]] شیرها درصد وزنیِ به نسبت متوسطی از کل بدن را تشکیل می‌دهد که برای ماده‌ها این میزان ۰٬۵۷ درصد است و برای نرها ۰٬۴۵ درصد وزن بدن؛ این در حالی است که قلب یک [[کفتار]] ۱ درصد وزن بدنش را تشکیل می‌دهد، از این رو شیرها تنها می‌توانند در دوره‌های زمانی کوتاهی به سرعت بدوند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۴۸|زبان=en}}</ref> چنین چیزی باعث لزوم نزدیک بودن به طعمه پیش از شکار آن می‌شود و به همین دلیل شیرها روش‌های ویژهٔ خود را برای [[استتار]] و پنهان شدن دارند تا از دید طعمه دور باشند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۳۷|زبان=en}}</ref> آن‌ها پنهانی شکار را تعقیب می‌کنند تا آنکه به فاصله تقریبی ۳۰ متری آن یا کمتر برسند. عمل شکار بیشتر توسط ماده‌ها انجام می‌شود و شیرهای نر در کنار فرزندانشان می‌مانند و منتظر می‌شوند که ماده‌ها از شکار باز گردندبازگردند و اغلب همه اعضای گله از لاشه تغذیه می‌کنند.<ref name="Macdonald19" /> چندین ماده‌شیر با هم از چند نقطه گله طعمه‌ها را محاصره می‌کنند و به نزدیک‌ترین طعمه هجوم می‌آورند. حمله کوتاه‌مدت و قوی است و آن‌ها اغلب با یکبار حمله طعمه را می‌گیرند. طعمه بیشتر توسط [[خفه کردن]] کشته می‌شود. گاهی پیش از گرفتن گلو، نیاز است تا با حمله به ران جانورانی چون گاو وحشی، نخست آن‌ها را زمین‌گیر کرد.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۹۹|زبان=en}}</ref> روش دیگر کشتن آن است که شیر ماده دهان و سوراخ‌های تنفسی قربانی را گاز می‌گیرد و میان آرواره‌های خود نگه می‌دارد تا خفه شود.<ref>{{پک|Nowak|۱۹۹۹|ک=Walker's Mammals of the World|ص=|زبان=en}}</ref> طعمه‌های کوچکتر اما به سادگی و با یک ضربه پنجه شیر کشته می‌شوند.<ref>{{پک|Guggisberg|۱۹۷۵|ک=Wild cats of the world|ص=۱۶۱|زبان=en}}</ref>
[[پرونده:Male Lion and Cub Chitwa South Africa Luca Galuzzi 2004 edit1.jpg|thumb|right|250px|شیر نر و توله بر سر [[لاشه]] بوفالوی آفریقایی]]
خوراک شیرها را بیشتر [[پستانداران]] بزرگ تشکیل می‌دهند. شیرهای ساکن آفریقا شکار جانورانی چون [[گاو وحشی]]، [[ایمپالا]]، [[زبرا]]، [[گراز زگیل‌دار]]، و [[گاومیش آفریقایی]] را ترجیح می‌دهند در حالی که شیرهای جنگل گیر به سراغ [[گراز]] و چندین نوع مختلف از [[گوزن]]‌ها می‌روند.<ref name="Kat111">{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۱۱۱|زبان=en}}</ref> جانوران گوناگون دیگری نیز بسته به در دسترس بودنشان شکار می‌شوند که اغلب شامل [[سم‌داران|سم‌دارانی]] با وزن میان ۵۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم می‌شوند.<ref>{{پک|Nowak|۱۹۹۹|ک=Walker's Mammals of the World|ص=|زبان=en}}</ref> گاهی آن‌ها جانوران کوچکی چون [[آهو]] را نیز شکار می‌کنند. هنگامی که شیرها به شکار دسته‌جمعی می‌پردازند، می‌توانند بیشتر جانوران، حتی آن‌هایی که بالغ و تندرست هستند، را به دام بیندازند. اما آن‌ها کمتر به سراغ جانوران بزرگی چون [[زرافه]] می‌روند چرا که در این صورت احتمال زخمی شدنشان از سوی طعمه وجود دارد.
آمار بسیاری نشان از آن دارند که شیرها به گونه معمول از جانورانی در محدوده وزنی ۱۹۰–۵۵ کیلوگرم تغذیه می‌کنند. در آفریقا مهم‌ترین منبع غذایی گاو وحشی است و پس از آن گورخر قرار دارد.<ref name="Kat111" /> بیشتر [[اسب آبی|اسب‌های آبی]]، [[کرگدن]]‌ها، و [[فیل]]‌ها به خاطر جثه بزرگشان شکار نمی‌شوند. بعضی غزال‌ها و [[آهو]]های چابک نیز به دلیل سرعت زیادشان طعمه مناسبی برای شیرها نیستند و بیشتر توسط [[یوز]]ها شکار می‌شوند.<ref>{{پک|Guggisberg|۱۹۷۵|ک=Wild cats of the world|ص=۱۵۸|زبان=en}}</ref> با این حال زرافه‌ها و گاومیش‌های آفریقایی در مناطق مشخصی به‌کرات شکار می‌شوند چرا که برخی گله‌ها مهارت شکار کردنشان را به دست آورده‌اند.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۲۴|زبان=en}}</ref> گاهی بچه‌های اسب‌های آبی نیز شکار می‌شوند ولی شیرها کمتر به سراغ کرگدن می‌روند. با آنکه گرازهای زگیل‌دار وزنی کمتر از ۱۹۰ کیلوگرم دارند بسته به در دسترس بودنشان شکار می‌شوند.<ref>{{پک|Hayward|Kerley|۲۰۰۵|ف=Prey preferences of the lion|ص=|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Sunquist|Sunquist|۲۰۰۲|ک=Wild Cats of the World|ص=۲۹۰|زبان=en}}</ref> غذای اصلی شیرهای آسیایی جنگل گیر [[گوزن خالدار]] است ولی از لحاظ تاریخی، احشام و گاوهای مردم محلی بخشی از غذای این شیرها را تشکیل می‌داده‌اند.<ref name="Macdonald19">{{پک|Macdonald|Loveridge|۲۰۱۰|ک=Biology and conservation of wild felids|ص=۱۹|زبان=en}}</ref>
 
شیرهایی که در نزدیکی محل سکونت انسان‌ها هستند گاه به دام‌ها نیز حمله می‌کنند. در هند چارپایان جنگل‌نشینان بخشی از خوراک شیرها را تشکیل می‌دهند.<ref name="Vivek" /> شیرها همچنین توانایی کشتن دیگر گوشتخوارانی چون [[پلنگ]]، [[یوز]]، [[کفتار]]، و [[سگ وحشی آفریقایی|سگ وحشی]] را دارند، اما بر خلاف دیگر گربه‌سانان پس از کشتن رقیب به خوردن آن مشغول می‌شوند. آن‌ها لاشه‌های پیشتر مرده و یا شکار شده توسط دیگر جانوران را نیز می‌خورند و همواره با زیر نظر گرفتن [[کرکس|کرکس‌هایی]] که در آسمان حلقه زده‌اند، موقعیت لاشه یا جانور رو به مرگ را پیدا می‌کنند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۱۳|زبان=en}}</ref> یک شیر می‌تواند در یک وعده غذا خوردن تا میزان ۳۰ کیلوگرم گوشت از خود پذیرایی کند. اگر هم توانایی خوردن کامل طعمه در یک مرتبه را نداشته باشد برای چند ساعت استراحت می‌کند و سپس دوباره به سراغ باقیمانده می‌رود. یک ماده‌شیر نیاز به ۵ کیلوگرم گوشت در روز دارد و این میزان برای نرها نزدیک به ۷ کیلوگرم است.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۷۶|زبان=en}}</ref> شیرهای جوان چگونگی آرام خزیدن برای نزدیک شدن به طعمه را در سه ماهگی می‌آموزند ولی تا یک سالگی در شکار نقشی ندارند. آن‌ها در نزدیکی دو سالگی فعالیت شکاری اصلی خود را آغاز می‌کنند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۵۳|زبان=en}}</ref>
 
=== رقابت با دشمنان طبیعی ===
|ناشر=[[بی‌بی‌سی|BBC News]]
|تاریخ بازدید=12 May 2012
| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68UgmHhyq | تاریخ بایگانی =17 June 2012|زبان=en}}</ref> دشمنی شیرها با [[کفتار خال‌دار|کفتارهای خال‌دار]] به خاطر رقابت بر سر غذا نیز هست. یک بررسی جامع نشان می‌دهد که رژیم‌های غذایی شیر و کفتار ۵۸٫۶ درصد با یکدیگر هم‌پوشانی دارند.<ref>{{پک|Hayward|۲۰۰۶|ف=Prey preferences of the spotted hyaena|ص=|زبان=en}}</ref> شیرها نزدیک به ۷۰ درصد شکارهایی را که کفتارها انجام داده‌اند از آن‌ها می‌ربایند.<ref>{{پک|Turner|Mauricio|۱۹۹۷|ک=The Big Cats and Their Fossil Relatives|ص=۱۵۵|زبان=en}}</ref> شیرها اغلب به دنبال کفتارهای خالدار نمی‌روند مگر آنکه در حال شکار باشند و یا آنکه از سوی آن‌ها تهدید شوند. این در حالی است که کفتارهای خالدار به حضور شیرها بسیار حساس هستند؛ چه در شکار باشند و چه نباشند. شیرها شکار کفتارها را می‌ربایند و نسبت به صدای آن‌ها در هنگام شکار حساسیت دارند و به هنگام شنیدنش، به سوی مکان کفتارها می‌روند. در آزمایش‌های انجام شده توسط دکتر هانس کروک،<ref group="پانویس">Hans Kruuk</ref> پخش صدای ضبط شده کفتارها به هنگام غذا خوردن باعث جلب توجه شیرها و آمدن به سوی منبع صدا می‌شد.<ref name="Kruuk">{{پک|Kruuk|۱۹۷۹|ک=Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behavior|ص=۷۲|زبان=en}}</ref> هنگامی که کفتارهای خالدار با شیرهای مواجه می‌شوند، اغلب در فاصله‌ای میان ۳۰ تا ۱۰۰ متری از آن‌ها قرار می‌گیرند و منتظر می‌شوند که شیرها کارشان را به پایان برسانند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۷۲|زبان=en}}</ref> آن‌ها اما گاه با تشکیل دسته‌های پرتعداد، از قلمرو خود در برابر شیرهایی که به آن وارد می‌شوند دفاع می‌کنند.<ref>{{پک|Trinkel|Kastberger|۲۰۰۵|ف=Competitive interactions between spotted hyenas and lions|ص=|زبان=en}}</ref> بررسی‌ها نشان می‌دهند که کفتارهایی که پیشتر تجربه رویارویی با شیرها را نداشته‌اند نسبت به دیدن یک شیر برای نخستین بار واکنش خاصی نشان نمی‌دهند، ولی به محض استشمام بویش وحشت‌زده می‌شوند.<ref name="Kruuk" />
 
به نظر می‌رسد که شیرها علاقه دارند تا برتری خود بر دیگر گربه‌سانانی چون یوزپلنگ و پلنگ را با روش‌هایی چون ربودن شکارشان و کشتن فرزندان و خودشان (در صورتی که به دستشان افتند)، حفظ کنند. احتمال آنکه یک یوز شکار خود را به شیرها یا دیگر مهاجمان از دست بدهد، ۵۰ درصد است.<ref>{{پک|O'Brien|Wildt|Bush|۱۹۸۶|ف=The Cheetah in Genetic Peril|ص=|زبان=en}}</ref> شیرها از مهم‌ترین قاتلان توله‌های یوزها هستند و یوزها به دلیل حمله مهاجمان نزدیک ۹۰ درصد توله‌های خود را در هفته‌های آغازین تولد از دست می‌دهند. بر خلاف پلنگ‌ها که توانایی بالا رفتن از درخت و بردن توله‌ها و شکارشان به بالای آن را دارند، یوزها و توله‌هایشان اغلب توسط شیرها بر روی زمین تعقیب و کشته می‌شوند و شکارشان گرفته می‌شود.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۲۹۳|زبان=en}}</ref> به همین شکل، شیرها به [[سگ وحشی آفریقایی|سگ‌های وحشی آفریقایی]] نیز حمله می‌کنند و با کشتن فرزندانشان، از گوشت آن‌ها تغذیه می‌کنند. به همین دلیل، تعداد سگ‌های وحشی موجود در مناطقی که شیرها در آن حضور دارند کم است.<ref>{{پک|Woodroffe|Ginsberg|۱۹۹۹|ف=Conserving the African wild dog|ص=|زبان=en}}</ref> با این حال گزارش‌هایی نیز از حمله گروهی سگ‌های وحشی به شیرها و کشتن و تغذیه از گوشتشان وجود دارند. در یک مورد، هشت سگ با حمله به یک شیر نر آن را کشتند و به خوردنش مشغول شدند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۸۸|زبان=en}}</ref>
[[تمساح نیل]] به همراه انسان، تنها جانورانی هستند که می‌توانند تهدیدی برای شیرها به‌شمار روند. بسته به اندازه تمساح و شیر، یکی می‌تواند بر دیگری پیروز شود و آن را به قتل برساند. شیرها می‌توانند تمساح‌هایی را که به درون خشکی می‌آیند از پا درآورند، و عکس آن نیز هنگامی رخ می‌دهد که شیری پا به درون آب می‌گذارد. تاکنون باقیمانده بدن و پنجه شیرها در شکم تمساح‌ها پیدا شده‌است.<ref>{{پک|Guggisberg|۱۹۷۵|ک=Wild cats of the world|ص=۱۷۸|زبان=en}}</ref>
 
البته شیرها با یکدیگر نیز در رقابت هستند و بیشتر شیرهای بالغ یا توسط انسان‌ها کشته می‌شوند و یا شیرهای دیگر.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۸۳|زبان=en}}</ref> آن‌ها اغلب ضربات سختی به هم وارد می‌کنند که باعث زخم‌های جدی می‌شوند و این بیشتر هنگامی است که اعضای دو گله مختلف با هم روبرو می‌شوند و یا اعضای یک گله با هم بر سر شکار درگیر می‌شوند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۸۸|زبان=en}}</ref> شیرهای زخمی، از کار افتاده، و یا توله‌شیرها ممکن است قربانی کفتارها و پلنگ‌ها شوند و یا آنکه در زیر پای گاومیش‌ها و فیل‌ها له شوند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۸۹–۱۹۰|زبان=en}}</ref>
 
== پراکندگی و جمعیت ==
| سال = ۲۰۰۸| ناشر = [[سیاهه قرمز گونه‌های در معرض خطر|IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2]]| زبان = en|پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/68IjrlyMe | تاریخ بایگانی =9 June 2012}}</ref> از جمله موارد ضروری برای پاسداری از تنوع ژنتیکی در میان شیرها، پخش کردن شیرهای نر در میان جمعیت‌های محلی گوناگون است.<ref name="Macdonald20" />
 
دربارهدربارهٔ تعداد شیرهای موجود در بزرگترین جمعیت آن‌ها در غرب آفریقا میان دانشمندان اختلاف است؛ تخمین‌های موجود میان ۱۰۰ تا ۴۰۰ شیر در بوم‌سازگان [[ارلی سینگو]] در [[بورکینا فاسو]] را نشان می‌دهند.<ref name="IUCN" /> از جمعیتی از شیرهای مقیم شمال غربی آفریقا در [[پارک ملی وازا]]، [[کامرون]]، تنها ۲۱–۱۴ عدد باقی مانده‌است.<ref>{{پک|Tumenta|Kok|van Rijssel|Buij|۲۰۱۰|ف=Threat of rapid extermination of the lion (Panthera leo leo) in Waza National Park|ص=|زبان=en}}</ref>
 
مراقبت از هر دو شیر آفریقایی و آسیایی نیازمند پاسداری از [[منطقه حفاظت‌شده|مناطق محافظت شده]] و [[پارک ملی|پارک‌های ملی]] است؛ از بهترین این مناطق می‌توان به [[پارک ملی اتوشا]] در [[نامیبیا]]، [[پارک ملی سرنگتی]] در [[تانزانیا]]، و [[پارک ملی کروگر]] در شرق [[آفریقای جنوبی]] اشاره کرد. در بیرون این مناطق برخورد میان شیرها و انسان‌ها اغلب به کشته شدن شیرها منجر می‌شود.<ref>{{پک|Sunquist|Sunquist|۲۰۰۲|ک=Wild Cats of the World|ص=۲۹۹–۳۰۰|زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد| نشانی = http://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html| عنوان = Lions vs. Farmers: Peace possible?| ناشر = [[مجله جغرافیای ملی|National Geographic]]| سال=2003| تاریخ بازدید = 18 April 2012|پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68IjupLwT| تاریخ بایگانی =9 June 2012|زبان=en}}</ref> در هند، که در آن واپسین پناهگاه شیرهای آسیایی در جنگل گیر قرار دارد، مشکلات متعددی در زمینه برخورد شیرها با انسان و کشته شدن دام با مردم محلی و مسوولان محیط زیست وجود دارند.<ref>{{پک|Saberwal|Gibbs|Chellam|Johnsingh|۱۹۹۴|ف=Lion–Human Conflict in the Gir Forest, India|ص=|زبان=en}}</ref> طرح‌هایی برای ایجاد زیستگاه دومی در ایالت [[مادایا پرادش]] برای واپسین شیرهای آسیایی باقی‌مانده به منظور کمک به باقی‌ماندن و رشد [[تنوع ژنتیکی]] در میان این‌گونه انجام شده‌اند ولی موفقیت‌آمیز نبوده‌اند.<ref>{{پک|Sunquist|Sunquist|۲۰۰۲|ک=Wild Cats of the World|ص=۲۹۷|زبان=en}}</ref>
=== حمله ===
[[پرونده:Tsavo maneaters.jpg|بندانگشتی|شیرهای آدم‌خوار ساوو در [[موزه میدانی تاریخ طبیعی]]، [[شیکاگو]]]]
به‌طور معمول، شیرها به انسان حمله نمی‌کنند؛ با این حال گه‌گاه خبرهایی دربارهدربارهٔ حمله شیرها در آفریقا به انسان‌ها گزارش می‌شود و این همواره اقدامات تلافی‌جویانه از سوی مردم را در پی دارد. شیرهای آدم‌خوار ساوو در آفریقا در سال ۱۸۹۸ نزدیک به ۱۲۸ کارگر را که بر روی خط آهن [[مومباسا]] به [[نایروبی]] کار می‌کردند، کشتند.<ref>{{پک|Macdonald|Loveridge|۲۰۱۰|ک=Biology and conservation of wild felids|ص=۱۷۲|زبان=en}}</ref> در میان سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۵ میلادی، ۵۶۳ روستانشین تانزانیایی توسط شیرها مورد حمله قرار گرفتند که نشان از افزایش قابل ملاحظه این‌گونه حمله‌ها می‌داد.<ref name="PackerIkanda">{{پک|Packer|Ikanda|Kissui|Kushnir|۲۰۰۵|ف=Conservation biology: lion attacks on humans in Tanzania|ص=|زبان=en}}</ref>
 
دلایل گوناگون حمله شیرها به انسان‌ها توسط دانشمندان مورد بررسی قرار گرفته‌است.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۶۳|زبان=en}}</ref> حمله این جانوران به انسان گاه می‌تواند در نتیجه آن باشد که انسان‌ها در آفریقا با گذاشتن پسماندهای خود در نزدیکی خانه‌هایشان باعث جلب توجه کفتارها و در پی آن شیرها می‌شوند.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۶۶|زبان=en}}</ref> با کم‌شدن شکار و نایاب شدن طعمه‌های همیشگیشان، این جانوران ناچار به روی آوردن به احشام و به ناگزیر گله‌داران می‌شوند.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۷۸|زبان=en}}</ref> به نظر می‌رسد که آن‌ها جز در هنگامی که طعمه‌هایشان کمیاب شوند، به آدمی حمله نمی‌کنند. در تانزانیا این حمله‌ها در [[پناهگاه حیات وحش سلوس]] و [[استان لیندی]] به وقوع پیوستند؛ جاهایی که در آن‌ها انسان‌ها حضور خود را گسترانده‌اند و یا جمعیت‌های محلی شیر به دلیل حفاظت مناسب بالا رفته‌است.<ref name="PackerIkanda" /> گاهی نیز برخی شیرها تنها به خوردن انسان روی می‌آورند چرا که به دلایل جسمی توانایی کشتن دیگر طعمه‌ها را ندارند. در سال ۲۰۰۶، یک شیر در تانزانیا ۳۵ انسان را کشت و این به خاطر آن بود که به دلیل دندان‌درد توانایی خوردن گوشتی جز گوشت انسان را نداشت.<ref>{{پک|Baldus|۲۰۰۶|ف=A man-eating lion (Panthera leo) from Tanzania with a toothache|ص=|زبان=en}}</ref> شیرهای پیر و یا ضعیف همچنین با احتمال بیشتری انسان را به عنوان یکی از طعمه‌های خود بر می‌گزینندبرمی‌گزینند.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۶۷|زبان=en}}</ref>
 
انسان‌ها نیز از دیرباز با حمله به شیرها، آن‌ها برای تفریح یا دلایل دیگر شکار می‌کردند؛ شکارچیان نه تنها در گذشته، که حتی امروزه نیز شیرها را به عنوان [[شکار تروفه|تروفه]] شکار می‌کنند.<ref>{{پک|Macdonald|Loveridge|۲۰۱۰|ک=Biology and conservation of wild felids|ص=۱۸۸|زبان=en}}</ref> کشته شدن شیرها توسط انسان گاه به دلیل فعالیت‌های انسانی و گسترش مناطق مسکونی در جاهایی چون آفریقا بوده‌است. شهرک‌نشینان [[استعمار|مستعمره‌نشین]] اهل اروپا در بسیاری از مناطق آفریقا و برای نمونه [[زیمبابوه]]، جمعیت‌های بسیاری از گربه‌های بزرگ را نابود کردند.<ref>{{پک|Macdonald|Loveridge|۲۰۱۰|ک=Biology and conservation of wild felids|ص=۱۸۷|زبان=en}}</ref> در میانه سده نوزدهم، یک مهاراجه برای تفریح به تنهایی ۳۰۰ شیر ایرانی در هند را کشت.<ref>{{پک|Nowak|۱۹۹۹|ک=Walker's Mammals of the World|ص=|زبان=en}}</ref>
جنگ جانوران از جمله نمایش‌های مرسوم در پاریس در [[سده هجدهم میلادی]] بوده‌است. به جان هم انداختن شیر با دیگر جانوران درنده به زمان‌های باستان بر می‌گردد و تا پایان سده هفدهم نیز در اروپا مرسوم بوده‌است. نبرد میان شیرها و سگ‌ها به صورت کلی از ۱۸۰۰ در شهر [[وین]] در [[اتریش]] و از ۱۸۲۵ در انگلستان ممنوع شد.<ref>{{پک|Blaisdell|۱۹۹۷|ف=How A Lion Fight Caused England To Stop The Breeding Of Both Ring And Pit Bulldogs|ص=|زبان=en}}</ref>
 
پیشگامان تربیت شیرها و رام کردنشان آنری مارتن فرانسوی و ایساک وان امبورگ آمریکایی بودند. آن‌ها کارشان را در میانه سده نوزدهم آغاز کردند و روش‌های آن‌ها به سرعت از سوی دیگر مربیان پیگیری شد.<ref name="Baratay187">{{پک|Baratay|Hardouin-Fugier|۲۰۰۲|ک=Zoo: a history of zoological gardens in the West|ص=۱۸۷|زبان=en}}</ref> مارتن نمایش خود را در سومین المپیک سیرک در ۱۸۳۱ در پاریس با نمایشی به نام «شیرهای میسور»<ref group="پانویس">Les Lions de Mysore</ref> آغاز کرد؛ نمایشی که در آن دو شیر به نام‌های «نرو» و «کوبورگ» و یک ببر به نام «اتیر» حضور داشتند. وان امبورگ نیز به همراه تور خود انگلستان را گشت و در برابر [[ملکه ویکتوریا|شهبانو ویکتوریا]] به اجرا پرداخت. رام‌کردن نماد قدرت در طبیعت و واداشتن آن به اجرای برنامه توجه بسیار بیشتری را از سوی مردم نسبت به رام‌کردن سنتی اسب‌ها بر می‌انگیختبرمی‌انگیخت.<ref name="Baratay187" />
 
== شیر در فرهنگ ==
از هزاران سال پیش تاکنون، از شیر به عنوان نماد در فرهنگ‌های آسیا، اروپا، و آفریقا استفاده می‌شده‌است. بر خلاف حمله‌های گهگاه شیرها به انسان‌ها، این جانوران وجهه مثبتی در فرهنگ‌های مختلف داشته‌اند و به عنوان جانورانی با قدرت و صلابت به تصویر کشیده می‌شدند. شیرها در میان مردم اغلب با عنوان «شاه [[جنگل]]» یاد می‌شوند و از این رو همچون نمادی پادشاهی نگریسته می‌شدند.<ref name="Garai">{{پک|Garai|۱۹۷۳|ک=The Book of Symbols|ص=|زبان=en}}</ref> از آن‌ها همچنین به رشادت یاد شده و [[ازوپ]]، داستان‌سرای [[یونان باستان|یونانی]] سده ۶ پیش از میلاد، در [[حکایت]]‌های خود شیرها را مثال آورده‌است.<ref>{{پک|Gibbs|۲۰۰۲|ک=Aesop's Fables|ص=|زبان=en}}</ref>
 
به تصویر کشیدن شیرها به ۳۲٬۰۰۰ سال پیش باز می‌گردد؛بازمی‌گردد؛ [[عاج]] تراشیده شده به شکل انسان با سر شیر در غار ووگلهرد در جنوب‌غربی آلمان قدمتی نزدیک به ۳۲٬۰۰۰ دارد و مربوط به تمدن [[اوریگنیشن]] است.<ref name="Burger" /> در [[غارنگاره]]‌های [[پارینه‌سنگی]] غارهای [[لاسکو]] مربوط به ۱۵٬۰۰۰ سال پیش نیز می‌توان تصاویر شیرها را دید. در اتاق گربه‌سانان در این غار تصویری وجود دارد که دو شیر را در حال جفت‌گیری نشان می‌دهد.<ref name="Packer2000" />
 
[[پرونده:Nowruz Zoroastrian.jpg|thumb|چپ|350px|[[سنگ‌نگاره|سنگ‌نگاره‌ای]] در [[تخت جمشید]] که نمادی از [[نوروز]] [[زرتشتیان]] را نشان می دهدمی‌دهد. در [[اعتدال بهاری]] در روز نخست نوروز، نیرو و توان شیر و [[گاو]] در حال نبرد برابر است. شیر نماد [[خورشید]] و گاو نماد [[زمین]] است.]]
 
[[پرونده:Cup lion Louvre MAO660.jpg|بندانگشتی|نگاره شیر بر روی یک ظرف ایرانی در [[موزه لوور]] متعلق به سده ۱۷ میلادی]]
در ایران، شیر از گذشته‌های دور نمادی باستانی در [[فرهنگ ایرانی]] بوده‌است و نقش آن را می‌توان در گورهایی باستانی چون [[شیرهای سنگی|شیر سنگی]]<ref>{{یادکرد|تاریخ بازبینی=18 May 2012|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/lion-tombstones|عنوان=LION TOMBSTONES |ناشر=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68UgvlGQR | تاریخ بایگانی = 17 June 2012|زبان=en}}</ref> و قالیچه‌های معروف به «قبای شیری»<ref>{{یادکرد |تاریخ بازبینی=18 May 2012|عنوان=LION RUGS |ناشر=Encyclopædia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/lion-rugs| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68UgwgM9i | تاریخ بایگانی = 17 June 2012|زبان=en}}</ref> مشاهده کرد. تصویر شیر در کنده‌کاری‌های [[تخت جمشید]] و کاخ [[داریوش بزرگ]] چندین بار به کار رفته؛ از جمله این تصاویر می‌توان به صحنه شکار گاو ماده توسط شیر در پلکان شرقی بنا اشاره کرد. در این نگاره شیری که نماد خورشید است با حمله بر گاو سرما و زمستان، به تعقیب آن می‌پردازد و این هنگام اعتدال بهاری و نوروز است.<ref>{{یادکرد | تاریخ بازبینی=۲۱ مه ۲۰۱۲| عنوان=خاستگاه کیهانی نگاره‌های یورش شیر به گاو | نشانی=http://ghiasabadi.com/shir_gav.html | نویسنده=[[رضا مرادی غیاث‌آبادی]]| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/68Ik8HvFc | تاریخ بایگانی =۹ ژوئن ۲۰۱۲}}</ref>
[[پرونده:Cowardly lion2.jpg|بندانگشتی|چپ|نقاشی شیر در رمان [[جادوگر شهر از (رمان)|جادوگر شهر اُز]]]]
شیر در ادبیات ایران نیز نقشی بزرگ دارد و [[فردوسی]] در [[شاهنامه]] بارها به آن اشاره می‌کند و رشادت و بزرگی پهلوانان را با توانایی‌های شیر می‌سنجد. دیگر شاعران ایرانی نیز پادشاهی شیر را ستوده‌اند و از آن به قدرت و خردورزی یاد کرده‌اند:<ref>{{یادکرد|تاریخ بازبینی=۲۱ مه ۲۰۱۲|عنوان=شیر |ناشر=واژه‌نامه دهخدا |نشانی=http://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B4%DB%8C%D8%B1شیر| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/68UgxHPPH | تاریخ بایگانی = ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲}}</ref>
{{Quotation
|{{شعر}}
{{پایان شعر}}|[[سنایی]]}}
 
نشان [[نشان شیر و خورشید|شیر و خورشید]] همچنین از معروف‌ترین [[نمادهای ملی ایران|نمادهای ایرانی]] است که نه تنها در دوره‌های بسیاری از [[تاریخ ایران]] بر [[پرچم ایران|پرچم آن]] قرار داشت که تا پیش از [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷]] نماد ملی این کشور بود.<ref>{{پک|Babayan|۲۰۰۲|ک=cultural landscapes of early modern Iran|ص=۴۹۰–۴۹۱|زبان=en}}</ref> تصویر شیر همچنین در بسیاری دیگر نشان‌ها در تاریخ ایران از جمله تاج‌ها، پرچم‌های جنگ، و لباس‌های پادشاهی به کار می‌رفته استمی‌رفته‌است.<ref>{{یادکرد|تاریخ بازبینی=2 July 2012|عنوان=Flags of Persia|ناشر=Encyclopædia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/68rMUnxH9 |زبان = en| تاریخ بایگانی =2 July 2012}}</ref>
 
{{-}}
۱

ویرایش