باز کردن منو اصلی

تغییرات

هیچ تغییری در اندازه به وجود نیامده‌ است.، ۱۱ ماه پیش
ویرایش
 
=== شرایط دوران خوارزمی ===
[[پرونده:Khwarizmi Amirkabir University of Technology.png|بندانگشتی|{{وسط‌چین}}تندیس خوارزمی در روبرو دانشکده ریاضی [[دانشگاه امیرکبیر]]]]
پس از سقوط [[امویان]] در ۱۳۲ هجری قمری و روی کار آمدن [[عباسیان]]، ایرانیان که در پیروزی عباسیان نقش اصلی را داشتند برای نخستین بار مناصب مهم و حساسی را در دستگاه خلافت به دست گرفتند. توجه خاص ایرانیان به [[ریاضی]]ات، [[نجوم]]، [[پزشکی]]، [[فلسفه]] و دیگر شاخه‌های علوم عقلی موجب شد که خلفای عباسی نیز تحت نفوذ وزیران و کارگزاران ایرانی خود، اندک اندک به حمایت از دانشمندان علاقه‌مند گردند. چند سالی پیش از زاده شدن خوارزمی، و در سال ۱۶۰ قمری، [[هارون الرشید]]، خلیفه مقتدر عباسی به خلافت رسید. در زمان هارون خاندان ایرانی [[برمکیان]]، که سابقه‌ای کهن در پرداختن به علوم و حمایت از دانشمندان داشتند، به قدرت و اعتباری کم‌نظیر دست یافتند. برمکیان از همهٔ امکانات خود برای ترجمهٔ آثار علمی از زبان‌های [[زبان پارسی میانه|پهلوی]] یا همان فارسی میانه (زبانی که پیش از فارسی دَری دست کم تا سدهٔ دوم هجری در ایران رواج داشت)، یونانی و [[سریانی]] (زبان کهن مردم [[سوریه]]) و پیشبرد پژوهش‌های علمی و فلسفی بهره بردند.<ref name="اهورا">{{یادکرد وب| نشانی = http://ahouraa.ir/1391/11/25/kharazmi| عنوان = خوارزمی پدر علم جبر| ناشر =}}</ref>
 
 
=== پایه‌گذاری علم جبر و مقابله ===
[[پرونده:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|بندانگشتی|راست|{{وسط‌چین}}صفحه‌ای از کتاب جبر خوارزمی]] محمد بن موسی خوارزمی در قرن سوم هجری، علمی را برای نخستین بار صورتبندی و تدوین کرد که خود آن را «'''الجبر و المقابله'''» نامید، علمی که تمام شرایط یک دانش واقعی را داشت، یعنی همان که اروپاییان از آن به «ساینس» تعبیر می‌کنند. این ریاضی‌دان توانست با این دانش تمام معادلات درجه دوم زمان خود راحل و راه را برای حل معادلات درجه بالاتر هموار کند.
{{نقل قول۲|left|یک موضوع تاریخی را امروزه نمی‌توان انکار کرد و آن این است که محمد بن موسی خوارزمی، معلم واقعی ملل اروپایی جدید در علم جبر بوده‌است|آریستید مار پژوهشگر برجستهٔ فرانسوی|}}
بر اساس الواح [[تمدن بابل|بابلی]] و آثار برجای‌مانده از محاسبه‌گران [[هند]]ی در عهد باستان، مردمان [[بابل (دولت‌شهر)|بابل]] و [[هند]] به حل حالات خاصی از ''معادلات درجه دوم'' موفق شده بودند، اما آن‌ها راه حل‌های خود را فقط به صورت دستور ارائه کردند؛ یعنی این راه حل‌ها، که برای رفع نیازهای زندگی روزمره آنان ارائه شده بودند و نه به منظور گسترش دانش [[ریاضی]]، فاقد براهین علمی بودند. ابتکار خوارزمی در آن است که وی نخست همه ''معادلات درجه دوم'' شناخته‌شده زمانش را بررسی می‌کند؛ در مرحله دوم روش حل هریک از آن‌ها را ارائه می‌دهد؛ سرانجام در مرحله سوم، این روش‌ها را با کمک علم [[هندسه]] اثبات می‌کند؛ مؤلفه‌هایی که درمجموع علم جدیدی به نام «'''[[جبر]]'''» را تشکیل می‌دهند. این علم، که از طریق ترجمه‌های لاتینی کتاب خوارزمی در [[قرون وسطی]] به [[اروپا]] راه یافت، هم در قرون وسطی و هم در عصر [[رنسانس]] تحول بزرگی در علم ریاضیات را موجب شد، چنان‌که در قرن شانزدهم میلادی [[نیکولو تارتالیا]]<ref group="واژه‌نامه">Niccolò Fontana Tartaglia</ref> و [[کاردان]]،<ref group="واژه‌نامه">Abu Jaffar Gerolamo Cardano</ref> ریاضی‌دانان [[ایتالیا]]یی که با ترجمه لاتینی جبر و مقابله، آشنا بودند روش این ریاضی‌دان [[ایران]]ی را برای حل ''معادله درجه سوم'' تعمیم دادند و بدین‌ترتیب گام دیگری در گسترش ریاضیات برداشتند.<ref name="نظریه‌پرداز معادلات درجه دوم">{{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی =آقایی چاووشی| نام =جعفر| نام خانوادگی۲ =| نام۲ =| عنوان =خوارزمی نظریه‌پرداز معادلات درجه دوم اولیه هجری | ژورنال =پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی| مکان =| ناشر = | دوره =سوم| شماره =دوم| سال =دوم| صفحه = | پیوند = | تاریخ بازبینی = پاییز و زمستان ۱۳۹۱ | doi =}}</ref>
اثر ریاضی دیگری که چندی پس از جبر نوشته شد رساله‌ای است مقدماتی در حساب به نام «'''الجمع و التفریق'''» که [[عددنویسی هندی-عربی|ارقام هندی]] (یا ارقام عربی) در آن به کار رفته بود و نخستین کتابی بود که [[ارزش مکانی|نظام ارزش مکانی]] را (که آن نیز از هند بود) به نحوی اصولی و منظم شرح می‌داد. این کتاب تنها از طریق ترجمه لاتینی آن به ما رسیده‌است و نسخه منحصربه‌فرد این ترجمه به زبان لاتینی و با عنوان Algorithmi numero indorum در کتابخانه دانشگاه کمبریج نگهداری می‌شود.<ref name="خوارزمی، آزرمی"/>
خوارزمی در کتاب حساب خود نشان می‌دهد که چطور می‌توان هر عدد دلخواه را به کمک نه رقم هندسی و صفر نوشت. سپس اعمال مزبور به جمع و تفریق، دو برابر کردن، نصف کردن، ضرب، تقسیم و جذر گرفتن از اعداد صحیح و همچنین عملیات محاسبه‌ای مربوط به کسرهای شصت شصتی را شرح می‌دهد. خوارزمی [[جذر]] اعداد را با شیوه ریاضیدان و منجم قرن پنجم [[هند]]ی «[[آریابهاتا]]<ref group="واژه‌نامه">Aryabhata</ref>» می‌گرفت که براساس مجذور یک دو جمله‌ای قرار داشت. رساله خوارزمی را [[رابرت آوچستر]]<ref group="واژه‌نامه">Robert of Chester</ref> تحت عنوان «حساب الهند خوارزمی» به زبان لاتینی ترجمه کرده‌است.<ref name="خوارزمی، آزرمی"/>
[[پرونده:Dixit algorizmi.png|بندانگشتی|{{وسط‌چین}}برگی از ترجمه کتاب جمع و تفریق با عددهای هندی]]
[[پرونده:Corpus Christ College MS 283 (1).png|بندانگشتی|{{وسط‌چین}}برگی از جداول زیج خوارزمی]]
 
=== نجوم ===