تفاوت میان نسخه‌های «موسیقی ارمنی»

جز
اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با ویرایشگر خودکار فارسی
جز (اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با ویرایشگر خودکار فارسی)
{{فرهنگ ارمنی}}
[[پرونده:Female Troubadour with Saz, M6288, Horomos, 1211.jpg|بندانگشتی|مینیاتوری از شاعر بزمی و نوازنده دوره گرد زن ۱۲۱۱ میلادی]]
'''موسیقی ارمنی''' ریشه در چند هزار سال پیش دارد. بر روی تخته سنگ‌های [[:w:hy:Ուղտասար (լեռ)|اوغتاسار]] تصاویری از زمان باستان باقی است که به وضوح نشان دهنده مناظر رقص و آئینهای خاص همراه با ارائه [[آوا]] می‌باشند. [[آواز]] و [[موسیقی]] مربوط به مراسم دعا و آمادگی برای جنگ در زمان تشکل اتحاد قومی [[:w:en:Hayasa-Azzi|هایاسا]] و [[:w:en:Shupria|آرمن‌ها]] در [[ارمنستان]] رواج داشت. [[هزاره اول (پیش از میلاد)]] مملو از تحولات هنر موسیقی و فرهنگ باستان بود. در اینباره شیپور تهیه شده از شاخ گوزن که در حوالی [[دریاچه سوان]] پیدا شده استشده‌است گواهی می‌دهد.<ref name="Vahan M. Kurkjian">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/45*.html Armenian Music Secular and Religious,by Vahan M. Kurkjian]</ref><ref name="wordpress.uark.edu">[http://wordpress.uark.edu/vlhobbs/files/2015/06/Armenian-Folk-Music.pdf Armenian Folk Music,by wordpress.uark.edu]</ref><ref name="Richard G. Hovannisian , Simon Payaslian ">[https://www.amazon.com/Armenian-Constantinople-Ucla-History-Culture/dp/156859156X Armenian Constantinople (Ucla Armenian History and Culture: Historic Armenian Cities and Provinces),by Richard G. Hovannisian (Editor), Simon Payaslian (Editor)]</ref>
 
[[سنج]]‌هایی نیز مربوط به سده هفتم پیش از میلاد در [[تیشبانی|کارمیر بلور]] یافت شده استشده‌است (مربوط به دوران [[:w:en:Ayrarat|پادشاهی آراراتیان]]). در همان زمان حکومت آراراتیان موسیقی ارمنی دارای ماهیت پرستشی و دنیوی شد و موسیقی دنیوی در نزد راویان و گویندگان و نقالان و [[گوسان]]‌های دوره گرد رونق یافت. این رونق و پیشرفت در زمان پادشاهی [[دودمان اروندی|یرواندیان]] نیز ادامه یافت و با استحکام جامعه و استواری نظام خانواده‌ها در ارمنستان باستان موسیقی و آواز نیز حالت تخصصی تر پیدا کرد. بویژهبه ویژه مرثیه خوانی مربوط به مراسم تدفین ترقی می‌کند و بتدریج یکی از شیوه‌های موسیقی ادبی ارمنی یعنی آواز خوانی توأم با شعر خوانی متشکل می‌گردد و از روایات و افسانه‌ها داستان‌های مربوط به تاریخ باستان ارمنی و دین اولیه آنهاآن‌ها ([[اسطوره‌شناسی]]) برای طی روند ترقی خود استفاده می‌شود.<ref name="Hravard Hagopian, Murad Hasratyan,Ararat Aghasyan">[http://www.abrilbooks.com/books/history/art-history/hay-arvesti-patmutyun.html Armenian Art History,by Hravard Hagopian, Murad Hasratyan,Ararat Aghasyan]</ref>
 
[[موسس خورناتسی]] با سخن گفتن دربارهٔ افسانه‌های [[هایک (اسطوره)|هایک]] و [[:w:en:Belus (Assyrian)|بل]]، (آرام)، [[آرای زیبا]]، [[سمیرامیس|شامیرام]] و [[واهاگن]] و (نورک آنکغ) آنهاآن‌ها را گاهی روایت و گاهی آواز و افسانه و گاهی نیز عاشقی می‌نامد.
 
== تاریخ ==
[[پرونده:Neumes, Manuscript, XIIth century.jpg|بندانگشتی|150px|راست|نُت‌هایی از موسیقی، نسخه خطی در قرن دوازدهم]]
موسیقی ارمنی در سده‌های ۳ و ۴ پیش از میلاد توأم با تشکل کامل ملت ارمنی دارای ماهیت مختص خود می‌شود. قابل ذکر است که ارمنیان پس از انقراض پادشاهی آراراتیان حدود دو سده در زمان حکومت [[هخامنشیان]] تماس و مناسبت نزدیک با فرهنگ ایران داشتند. از [[سده ۳ (پیش از میلاد)]] تمدن [[یونان باستان]] تحکیم می‌یابد. از همین دوره نی استخوانی دارای پنج سوراخ در [[معبد گارنی]] پیدا شده استشده‌است. با پیدایش حکومت مستقل ارمنی توسط [[دودمان آرتاشسی]] در ارمنستان در [[سده ۲ (پیش از میلاد)]]، [[فرهنگ ارمنی]] از جمله موسیقی دوران رونق بی‌سابقه خود را طی می‌کند.<ref name="A. J. Hacikyan,Gabriel Basmajian,Edward S. Franchuk">[https://www.amazon.com/Heritage-Armenian-Literature-Tradition-Golden/dp/0814328156 The Heritage of Armenian Literature Volume 1: From the Oral Tradition to the Golden Age,by A. J. Hacikyan (Editor), Gabriel Basmajian (Editor), Edward S. Franchuk (Editor)]</ref>
 
آوازهای نظامی و مراسم عیادی بویژهبه ویژه آوازهای عروسی آوازهای عاشقی و نقالی متحول می‌گردند. غیر از ابزارهای یاد شده ابزارهای موسیقی دیگری چون سازهای ضربه‌ای، بادی و سیمی رواج داشتند. در همین زمان [[تئاتر]] [[هلنیسم|هلنیستی]] در ارمنستان دچار رونق می‌شود و موسیقی مربوط به آن نیز تحول می‌یابد.
 
پس از [[کلیسای حواری ارمنی|رسمیت یافتن آئین مسیح در ارمنستان]] موسیقی ارمنی دچار تحول اساسی می‌شود در کنار آن فرهنگ دنیوی نیز راه رونق خود را می‌پیماید. رقص و آواز مردمی شهری و روستایی از یکدیگر جدا می‌شود و عاشق‌های (دوره گرد) بعدها به عنوان تنها نمایندگان هنر موسیقی دنیوی باقی می‌مانند. آواز موسیقی ارمنی با غنی شدن و بهره‌گیری از هنر همسایگان در سده‌های ۶ و ۷ میلادی از حدود ارمنستان خارج می‌شود. در اوایل سده هفتم (میلادی) در زمان [[خسرو پرویز]] ساسانی در ایران (در [[تیسفون]]) برای مرتب‌سازی تنظیم موسیقی، موسیقی‌دانان ارمنی دعوت می‌شوند. با همکاری آنان ([[موسیقی در دوران ساسانیان|شیوه موسیقی خسروانی]]) تدوین می‌گردد یکی از موسیقی‌دانان دخیل در این کار (سارکیس یا سرکیس هوروم)، (در ادبیات ایران مشهور به سرکش)، آوازخوان مشهور ارمنی در دربار ایران بود.<ref name="Hacikyan,Gabriel,Edward">[https://www.amazon.com/Heritage-Armenian-Literature-Vol-Eighteenth/dp/0814330231 The Heritage of Armenian Literature, Vol. 2: From the Sixth to the Eighteenth Century,by A. J. Hacikyan (Editor), Gabriel Basmajian (Editor), Edward S. Franchuk (Editor)]</ref>
[[پرونده:Քաշ.svg|بندانگشتی|150px|راست|یک نمونه از نت نویسی (خاز) ارمنی به نام (کاش)]]
[[پرونده:Troubadour, Marriage at Cana, Matenadaran, XVIth century.jpg|بندانگشتی|200px|چپ|عاشقی ارمنی سده ۱۶ میلادی]]
حالت اولیه نت نویسینت‌نویسی ارمنی که به [[:w:hy:Խազ|خاز]] معروف است در سده هشتم (میلادی) پدید می‌آید.<ref name="Vahan M. Kurkjian"/> از ربع دوم سده هشتم موسیقی ارمنی به علت نابسامانی‌های سیاسی و اقتصادی روند پیشرفت فرهنگ و موسیقی ارمنی کند می‌شود. لیکن در سده دهم رونق اولیه را بدست می‌آورد. دیدگاه‌های علمی فلسفی در آثار دانشمندانی چون [[:w:en:David the Invincible|داویت آنهاغت]]، داویت کراگان و [[:w:hy:Ստեփանոս Սյունեցի|استپانوس سیونتسی]] منعکس می‌گردد. در سده‌های ۱۰ و ۱۱ شیوه‌های جدید و ترانه‌های، شاراگان‌ها و نغمه‌ها و آوازهای کلیسایی جدیدتری تنظیم می‌گردد و سیر تحول موسیقی ارمنی در این زمان سه مرحله در سده‌های ۱۰ تا ۱۵ میلادی را طی می‌کند. دوره اول دوره رونق هنر آواز شعری آثار [[گریگور نارکاتسی]]، هوانس سارکاواک بود.<ref name="Nira Stone,Michael E. Stone">[http://www.abrilbooks.com/books/history/art-history/armenians-the.html Armenians, TheArt, Culture and Religion,by Nira Stone(Author) Michael E. Stone(Author)]</ref>
[[پرونده:Певческий сборник. 1322 г. (Ierus. Arm. 1644. P. 245).jpg|بندانگشتی|200px|چپ|مجموعه تصانیف ۱۶۴۴ میلادی]]
مرحله دوم دوره ترقی ملودی‌ها و برخورداری آنهاآن‌ها باجنبه‌های گوناگون به شمار می‌رفت (آثار [[نرسس چهارم شنورهالی|نرسس شنورهالی]])، در مرحله بعدی مسایل مربوط به صدا، هماهنگی آواها مورد توجه قرار می‌گیرد. آوازهای عاشقی (گوسان)، آوازهای موسوم به بی خانمان و غیره رواج زیادی پیدا می‌کند. یکی از نمایندگان سرشناس موسیقی عاشقی ارمنی (هوانس مانوک خلاتتسی) بود که در سال ۱۴۳۸ میلادی به علت تغییر مذهب کشته شد.<ref name="Nira Stone,Michael E. Stone"/>
 
در سده بعد [[ناهاپت کوچاک]] دارای آوازه بود. در سده‌های ۱۷ و ۱۸ (میلادی) که اوضاع سیاسی و اقتصادی ارمنستان دچار وخامت سنگینی شده بود رشته‌های مختلف فرهنگ از جمله موسیقی ارمنی در مهاجرنشین‌های ارمنی چون [[نو جلفا|محله جلفای اصفهان]]، استانبول و [[تفلیس]] به حیات و ترقی خود ادامه دادند. در سده ۱۸ میلادی [[سایات‌نووا]] سرشناسترین چهره عاشقان ارمنی پا به عرصه گذاشت. اشعار آوازی او چنان با فرهنگ گرجی، ایرانی و آذری نزدیکی داشت که تا مدت‌های مدید این ملل غیر ارمنی وی را متعلق به خود می‌دانستند. در این زمان سازهایی چون (کمان و [[کمانچه]]، [[سنتور]] و قانون، [[بربط]]، تنبور و [[تار]]، بلول، شوی و دودوک و پارکاپزوک) به کار می‌رفت و اکثر آنهاآن‌ها تا امروز نیز در موسیقی اصیل ارمنی مورد استفاده قرار دارند.
 
در سده نوزدهم در کنار موسیقی عاشقی، موسیقی مدرن ارمنی تشکیل شد. در همین دوره موسیقیدانانی چون [[تیگران چوخاجیان]]، [[:w:en:Kristapor Kara-Murza|کریستاپور کارامورزا]]، [[ماکار یکمالیان]] و [[کومیتاس وارداپت]] به انجام کارهای اساسی در موسیقی ارمنی موفق شدند.
در پایان سده نوزدهم و اوایل سده بیستم موسیقی اصیل ارمنی بر پایه‌های موسیقی مدرن توسط افرادی چون [[آرمن تیگرانیان]]، [[آلکساندر اسپندیریان]] پدید آمد و در اواسط سده بیستم موسیقیدانان نامی جهان، [[آرام خاچاتوریان]] پا به عرصه هنر گذاشت و امروزه نیز موسیقیدانانی چون [[ادوارد میرزویان]] و هوانس چیکجیان، ادگار هوهانسیان در صحنه هنر موسیقی ارمنی چهره‌های سرشناس می‌باشند.
 
در سال‌های اخیر هنر موسیقی در ارمنستان رونق بی‌سابقه‌ای داشته استداشته‌است تنها در سال ۱۹۸۰ میلادی تعداد ۱۰۲ مدرسه موسیقی در ارمنستان وجود داشت. تعداد زیادی گروهای آواز، ارکستر، مجتمع‌های هنری موسیقی، پدید آمده است موسیقی ارمنی در [[جماعت ارمنیان پراکنده]] نیز دارای سیر تحول و رونق خود بود.
 
== آلات موسیقی ارمنی ==
{{اصلی|ارمنی‌های ایران}}
{{اصلی|فهرست ارمنی‌های ایران}}
جهان از طریق ارتباط دریافت می‌شود و هنر موسیقی مهم‌ترین وسیله ارتباط و پاسخ به واکنش انسان به دنیای خارج و درونی خود محسوب می‌گردد. نواهای برجای مانده از مردمانی که به کشاورزی و دامداری اشتغال داشته‌اند، تجلی زیبایی، از سادگی زندگی چوپان‌هایی است که بیشتر زندگی آنان در دشت و کوهستان‌ها می‌گذشت. نوای دودوک آنهاآن‌ها که با بوی نفس آنان درمی‌آمیخت بسیار پر احساس بود. همچنین آواهایی که به هنگام کار، جشن و سرور، لالایی‌های ساده که مادران به زبان خویش و از سر دلتنگی برای کودکان خود می‌خواندند، نواها و آوازهای ویژه عروسی‌ها و همچنین موسیقی حماسی پیش از مسیحیت جای ویژه‌ای در موسیقی ارمنیان دارد.<ref>نگرشی بر موسیقی ارمنی، شماره ۷۲، خرداد ماه ۱۳۷۴، ماهنامه آراکس. نویسنده:ادیک باغداساریان</ref>
 
در ایران نقش ارمنیان در شکل گیری موسیقی نوین و معاصر ایران چشمگیر بوده استبوده‌است. هنرمندان بسیاری که در راه گسترش موسیقی در ایران گام‌های با ارزشی را برداشتند.
* «مگردوم کاراپتیان» در [[اصفهان]] اولین ارکستر سازهای زهی را تأسیس نمود.
* «سوقومون سیمونیان» معروف به سلیمان‌خان ارکستر نظام دربار قاجار.
* «نریمان» اولین سازنده [[قانون (ساز)|قانون]] در شهر تهران و سازنده انواع آلات موسیقی در حدود سی سال.
* «آرداشس کاراپتیان» وی آلت موسیقی جدیدی به نام تارپین ساخت (شبیه گیتار بدون دسته) و همچنین در تهران موسیقی شبانه تأسیس نمود.
* «هوویک ادگاریان» نوازده [[ویلن]] در [[ارکستر سمفونیک تهران]] دارای کارگاه ساخت [[پیانو]] و او ۲۶ پیانو ساخت. وی همچنین برای موسیقی ایرانی پیانو ۴/۱ تُن را ساخت که به عنوان اختراع در دفتر اختراعات دولتی ثبت شده استشده‌است.
* [[یحیی تارساز]]
 
{{اصلی|ارمنی‌ها در امپراتوری عثمانی}}
{{اصلی|ارمنی‌های ترکیه}}
در اوایل سده نوزدهم میلادی موسیقی در [[ارمنستان غربی]] و کل امپراتوری عثمانی در قبضهٔ خوانندگان و نوازندگان دوره گرد بود. آنهاآن‌ها آهنگهاآهنگ‌ها و نواهای منتقل شده از نسل‌های پیش را، که به صورت شفاهی در بین مردم مرسوم شده بود، حفظ و اجرا می‌کردند. در آن زمان، امپراتوری عثمانی فاقد هنر موسیقی به صورت کنسرواتوار و هنرستان یا گروه‌هایی منظم دارای آیین‌نامه و اساسنامه بود.<ref name="Richard G. Hovannisian , Simon Payaslian"/>
 
اولین گروه‌های موسیقی در ارمنستان غربی، در قرن نوزدهم میلادی، به دست «کاراپت پاپازیان»، رهبر [[ارکستر]]، [[آهنگساز]] و [[ترانه سرا|ترانه سرای]] معروف ارمنی، تشکیل شد. پاپازیان تحصیلات خود را در [[ایتالیا]] گذرانده و آمادگی و مهارت کافی را برای رهبری ارکستر سمفونیک و ارکسترهای مجلسی کسب کرده بود. او اولین گروه‌های موسیقی، به خصوص، موسیقی تئاتر و نمایشنامه‌های موزیکال را در ارمنستان غربی پایه نهاد. پاپازیان رفته رفته به چنان معروفیتی دست یافت که کشورهای مختلف اروپایی از او برای رهبری ارکسترهای بزرگ دعوت به همکاری می‌کردند.<ref name="Professor Levon Zekiyan,Gabriella Uluhogian,Vartan Karapetian">[http://www.abrilbooks.com/books/history/art-history/armenia.html ArmeniaImprints of a Civilization,by.Professor Levon Zekiyan(Author) Gabriella Uluhogian(Author) Vartan Karapetian(Author)]</ref>
اولین نشریه از این نوع کنار «آرِولیان» (چنگ شرقی) نام داشت که در ۱۸۵۸ میلادی منتشر شد. از آنجایی که این نشریه اولین نشریهٔ تخصصی در زمینهٔ موسیقی، در امپراتوری عثمانی، بود از اهمیت خاصی برخوردار است. این نشریه با نت‌های مرسوم در اروپا انتشار می‌یافت. در ۱۸۶۱ میلادی، [[نشریه]] دیگری با نام کنار «هایکاکان» (چنگ ارمنی) منتشر و منجر به تشکیل گروهی به همین نام شد. موسیقی دان بزرگ دیگری به نام «نیکوقوس تاشچیان» با کمک برادر خود، «هاکوپ تاشچیان»، در ۱۸۷۵ میلادی، نشریه‌ای به نام «نواگ عثمانیان» (ترانه‌های عثمانی) منتشر کرد. تاشچیان در ادامهٔ فعالیت خود به تعلیم و ترویج موسیقی محلی و شرقی از طریق آموزش پیانو و سایر آلات موسیقی اروپایی پرداخت. اولین اپرت‌ها، [[اپرا]]ها و تئاترهای موزیکال در قسطنطنیه به دست ارمنیان تأسیس شدند.<ref name="Brigitta Davidjants"/><ref name="Richard G. Hovannisian , Simon Payaslian"/><ref name="Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward">[https://books.google.com/books?id=GmtPLvnrc38C&pg=PA1043&lpg=PA1043&dq=The+heritage+of+Armenian+literature.+Detroit&source=bl&ots=dfkDMXviDV&sig=75mxy5JkbT3sqp2-Ft7NwpaNTpQ&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi2jrOT_bTPAhXGYZoKHSj7DgkQ6AEILzAD#v=onepage&q=The%20heritage%20of%20Armenian%20literature.%20Detroit&f=false The Heritage of Armenian Literature: From the eighteenth century to modern times,by:Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward ]</ref>
 
در ارمنستان غربی به غیر از موسیقیدانان و رهبران بزرگی که به فعالیتهایفعالیت‌های موسیقایی مشغول بودند اشخاص بسیاری نیز وجود داشتند که به کار ساخت آلات مختلف موسیقی می‌پرداختند. از استادان معروف در این زمینه می‌توان به «کِروبه زیلچیان» (۱۸۳۰–۱۹۱۰ میلادی) اشاره کرد که در ساخت سنج استاد بود و کارخانهٔ مخصوصی برای این منظور تأسیس کرده بود.<ref name="Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward"/>
 
=== جمهوری آذربایجان ===
{{اصلی|ارمنی‌های جمهوری آذربایجان}}
در سال ۱۹۱۷–۱۹۱۰ میلادی. مجله‌ای به نام تئاتر و موسیقی به ابتکار و سردبیری «آنتوان مائیلیان» در [[باکو]] منتشر می‌شد و مردم را با فعالیت‌های فرهنگی ارمنیان باکو آشنا می‌کرد. در سال ۱۹۲۰ میلادی. مائیلیان رهبری استودیوی تئاتر و موسیقی شرقی را با بخش‌های ارمنی، آذربایجانی و روسی بر عهده داشت. این استودیو در سال‌های بعد (بنیاد زاره) نامیده شد و تبدیل به آموزشگاه تئاتر شد. او در عین حال رئیس [[کنسرواتوار]] شرقی باکو و رهبر استودیوی موسیقی و نمایش بانوان آذربایجانی بود. مائیلیان برای کودکان نیز اُپرت و اُپرا نوشته و برای نمایش‌های تئاتر ارمنی و آذربایجانی موسیقی ساخته است. آهنگ ساز معروف [[:w:hy:Անուշավան Տեր-Ղևոնդյան|آنوشاوان دِرغوندیان]] نیز در باکو زندگی و فعالیت کرده و در سال‌های ۱۹۳۸–۱۹۳۴ میلادی. رئیس کنسرواتوار باکو بوده استبوده‌است.<ref name="Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward"/>
 
عاشوق‌ها نیز در موسیقی ارمنیان باکو جایگاه خاصی داشتند. آن‌ها از خانه به خانه می‌گشتند و در مسابقات عاشوق‌ها شرکت می‌کردند. معروفترین آن‌ها عاشوق «دونی» بود که استاد و آموزگار عاشوق‌های آن دوره شمرده می‌شد. عاشوق «صایاد» (پتروس ماداتیان) که در سده ۱۹ میلادی. می‌زیست نیز آوازه‌ای بلند داشت.
۱۳۳٬۲۴۲

ویرایش