باز کردن منو اصلی

تغییرات

هیچ تغییری در اندازه به وجود نیامده‌ است.، ۹ ماه پیش
جز
اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با ویرایشگر خودکار فارسی
[[پرونده:Madreseh honar esfahan.jpg|بندانگشتی|نمونه‌ای از یک خانگاه سده میانه‌ای ،[[اصفهان]]، [[ایران]]]]
[[پرونده:Haruniyeh.JPG|بندانگشتی|بقعهٔ هارونیه در توس (خانقاه دوره ایلخانی)]]
'''خانگاه''' یا '''خانقاه''' از ریشه کلمه خُنگ (خنج) (همچنین گونه‌های آن با عنوان‌های «زاویه»، «دویره»، «رباط») {{به ترکی استانبولی| Tekke، «تکه/تکیه»}} به محل زندگی، آموزش، و گردهم‌آیی و فعالیت [[درویش]]ان و [[صوفی]]ان گفته می‌شود. درگاه و آستانه بیشتر به خانقاه‌هائی گفته می‌شد که محل زندگی [[پیر (تصوف)|پیر]] یا مدفن وی بوده‌است. در دوره‌های گذشته سالک در سیر و سلوک جغرافیائی خود بعنوانبه عنوان استراحتگاه و توقف از وجود خانقاه‌ها استفاده می‌کرد.
 
== بررسی معنائی ==
 
== پیدایش ==
در سرتاسر جهان اسلام، بخصوص مناطق تأثیر یافته از اسلام ایرانی، خانقاه‌ها وجود داشته و اکنون کم و بیش وجود دارند. از [[آسیای مرکزی]] و سراسر [[خاورمیانه]] گرفته تا [[شمال آفریقا]] و [[شبه قاره هند]] آثاری از آنهاآن‌ها باقی‌مانده‌است. شاید بتوان گفت تأسیس خانقاه‌ها مرهون طریقت کرامیّه و سرسلسله آن [[محمد بن کرام|ابوعبدالله محمد ابن کرام]](۲۵۵ قمری) می‌باشد اما قرن چهارم قمری آغار به کار رسمی خانقاه‌ها در [[خراسان بزرگ|خراسان]] است، اما اصطلاح «زاویه» و «رباط» از زمان [[خلافت عباسیان|خلافت اسلامی]] در قرن اول متداول بوده و به قرارگاه‌ها و استراحتگاه‌های مرزی اطلاق می‌شد. در [[امپراتوری عثمانی]] هرچند اصطلاح زاویه برای خانقاه‌ها استفاده می‌شد، ولی از آن زمان به بعد بطور عمده خانقاه‌ها بنام «تکه» نامیده شدند.
 
هرچند تاریخ دقیق پیدایش خانقاه‌ها مشخص نیست، ولی هسته اولیه آنهاآن‌ها از مجالس ذکر زهاد و عرفایی که در یک مجلس دور هم به عبادت و [[ذکر]] مشغول می‌شدند تشکیل شده‌است. شاید بتوان گفت اولین آثار اینگونه مجالس در [[بصره]] بوده و در [[قوت القلوب]] اثر [[ابوطالب مکی]] آمده‌است که مجالس ذکر در منزل [[حسن بصری]] (۲۵۸ قمری) تشکیل می‌شده و اشخاصی مانند ایوب سختیانی و مالک دینار و محمد واسع در این مجالس حضور داشته و ادامه دهنده جلسات بوده‌اند. در این زمان هنوز اطلاق کلمه خانقاه و صوفی به این مکان و اشخاص متداول نبوده‌است. از این حلقه، عبدالواحد ابن زاید، رباط عٌبادان (آبادان کنونی) را درنزدیکیدر نزدیکی بصره پایه‌گذاری کرد که افرادی مانند [[سلیمان دارانی]] و [[بشر حافی]] و [[سری سقطی]] (۲۴۴قمری) در این رباط اقامت و به سیر و سلوک مشغول بودند. برای اولین بار، در نوشته‌های ابن حوقل، ساکنین رباط عبادان (آبادان) را صوفی نامیده‌است و نیز کلمه «دویره» برای نخستین بار به محفل [[عبدالرحمان سلمی]] (۴۱۲ قمری) و بعداً به محل درس و زندگی [[ابوسعید ابوالخیر]] اطلاق شده‌است. برای توصیف محل زندگی و مقبره [[بایزید بسطامی]] (۲۶۰ قمری) و [[سهل تستری]](۲۸۲ قمری) از کلمه «صومعه» استفاده شده‌است.<ref>دانشنامه ایرانیکا</ref>
 
هرچند پیدایش اولیه خانقاه‌ها از خراسان بود، ولی در اکثر شهرهای ایران و خاورمیانه و شمال هند نیز گسترش یافته‌است. در دوره [[ایلخانی]] ساخت خانقاه‌ها رشد بیشتری گرفته و بناهایی مثل [[شنبغازان]] و [[ربع رشیدی]] در آذربایجان از آن جمله است.<ref name="DE">دانشنامه جهان اسلام ۱</ref>
 
== سلسله مراتب ==
هرچند سلسله مراتب ساختار انسانی خانقاه‌ها بستگی زیادی به نوع و روش طریقت‌ها داشته‌است، اما همه آنهاآن‌ها تاحدی از یک ساختار کلی تبعیت می‌کنند. بستگی به انواع طریقت‌ها در راس هرم خانقاه، قطب، پیر، یا شیخ قرار دارد که اجرای آئین‌ها و ارشاد و آموزش مریدان را عهده‌دار است، هم اوست که در موقع احتضار و قبل از مرگ جانشین خود را تعیین می‌کند. در مرتبه بعد خادم خاص است که رابط شیخ با سالکان و مسئول تهیه لوازم و تدارک غذا و مکان مریدان و سالکان است، در بعضی طریقت‌ها خادم خاص بنام نقیب، نایب، و وکیل نامیده می‌شود. پس از خادم خاص، خادم خانقاهی قرار دارد که وظیفه خدمات و آشپزی و نظافت را عهده دارند و پس از آن مقیمان قرار دارند که به دو گروه اهل خلوت و اهل صحبت تقسیم می‌شوند و پس از آن مریدان عادی.<ref name="DE2">دانشنامه جهان اسلام۲</ref>
 
== آداب خانقاه ==
۱۳۳٬۲۴۲

ویرایش