تفاوت میان نسخه‌های «زازاکی»

۲٬۶۵۰ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
مشاهیر زازا و لهجه های زازا
(مشاهیر زازا و لهجه های زازا)
|یادداشت=IPA
}}
'''زازاکی'''، '''زازا،''' '''زازایی''' '''یا''' '''دیملی''' (به زازاکی: '''Dımılki''', '''Kırdki''', '''Kırmancki''', '''Zazaki''') یکی از [[زبان‌های ایرانی]] [[زبان‌های ایرانی شمال غربی|شاخهٔ شمال‌غربی]] و از [[زبان‌های کناره دریای خزر]]<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli|زبان‌های کناره]Encyclopædia Iranica] Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear.</ref> است که در شرق [[آناتولی]] ([[ترکیه]]) صحبت می‌شود. شمار زازازبانان را تا حدود هشت میلیون تن حدس می‌زنند.
 
[[زبان‌های کناره دریای خزر|دریای خزر]]<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/dimli]Encyclopædia Iranica] Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear.</ref> است که در شرق [[آناتولی]] ([[ترکیه]]) صحبت می‌شود. شمار زازازبانان را تا حدود هشت میلیون تن حدس می‌زنند.
 
زازاکی همانندی‌های نزدیکی با زبان [[اورامانی]] و گویش [[باجلانی]] دارد و به این خاطر، زبان‌شناسان این سه گویش را درون خانواده‌ای به نام [[زازا-گورانی]] قرار می‌دهند و زازا-گورانی را شاخه‌ای جداگانه از دستهٔ زبان‌های ایرانی شمال غربی به‌شمار می‌آورند.
دربارهٔ ریشهٔ این زبان، در کنار نظر غالب، دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد.{{سخ}}
زبان زازاکی یکی از زبان‌های ایرانیِ شمال غربی است و به زبان‌های [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]] و [[تالشی]] بسیار نزدیک است.<ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=diq</ref><ref>http://books.google.de/books?id=LuVSkpVuAkAC&pg=PA385&dq=zazaki+paul+ludwig&hl=de&ei=SJ5NTs-oKcvG8QOagL26Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=zazaki%20paul%20ludwig&f=false</ref> رابطهٔ این زبان با کردی مسلم است اما تحت تأثیر دیگر زبان‌ها و تاریخ مستقل، آنها را از هم جدا کرده‌اند.<ref>{{cite web|last1=Kjeilen|first1=Tore|title=Kurdish|url=http://looklex.com/e.o/kurdish_l.htm|website=LookLex Encyclopaedia|quote=their relation to Kurdish is attested and undisputed, but influences from other languages and an independent history have set them apart.}}</ref> این زبان پیشتر به عنوان شاخه‌ای از کردی در نظر گرفته می‌شد رابطهٔ زازاکی با کردی آشکار است اما امروزه زبان زازاکی بر اساس بیشتر زبانشناسی [[کردی]] محسوب نمی‌شود.<ref>{{cite web|last1=Kjeilen|first1=Tore|title=Zazaki|url=http://looklex.com/e.o/zazaki_l.htm|website=LookLex Encyclopaedia|quote=Zazaki has earlier been classified under Kurdish. Similar to the Dimli language (mainly Iran), Zazaki's relation to Kurdish is clear, though, but influences from other languages and an independent history have set them apart.}}</ref><ref>http://www.britannica.com/topic/Iranian-languages</ref><ref>http://www.joshuaproject.net/languages.php?rol3=diq</ref><ref>http://www.jstor.org/discover/10.2307/4030804?uid=3739192&uid=2&uid=4&sid=21101221288217</ref>
زبان‌شناسان بر این باورند که زازاها شاخه‌ای مستقل از اقوام ایرانی هستند و نام اصلی زازاها یعنی «دیملیدوملکی» را گونهٔ دگرگون‌شدهٔ واژهٔ [[دیلمیان|دیلمی]] می‌دانند و خاستگاه این مردم را منطقهٔ [[دیلمستان]] در غرب رشته‌کوه [[البرز]] و جنوب [[گیلان]] حدس می‌زنند؛می‌زنند. ولیاگرچه زازاکیبیشتر زبانیزبان شناسان زازایی را جدا از زبان کُردی میدانند اما به لحاظ قواعدی، اشتراکات کلمات ونظام آوایی به کردی کرمانجی خیلی نزدیک است. ومردم زازا هم به لحاظ قومیتی خودرا [[زبان|دیلمیکُرد]] استمیدانند.<ref>,{{Cite [http://books.google.nl/books?idjournal|last=3mE04D9PMpAC&pgBOSCHELE|first=PA1576&lpgFiliz AYDOĞAN|last2=PA1576&dqAY|first2=kurmanji+separate+language&source=bl&ots=6yMQCFjaBZ&sig=8oUVeVmmbEtqsFiXjAw7E2DYTXo&hl=nl&eiAysel|date=BqwhSu7yDoHB2016-Aa_opGwCQ&sa12-01|title=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3Çokkültürlülük EncyclopediaBağlamında ofTürkiye’de theÇokkültürcü developingMedya world],ve ThomasTRT MKürdi|url=http://dx.doi.org/10.29224/insanveinsan.280017|journal=İnsan Leonard,ve Taylorİnsan & Francis, 2006Dergisi|volume=3|issue=9|doi=10.29224/insanveinsan.280017|issn=2148-7537}}</ref>
 
ISBN 0-415-97662-6, 9780415976626, p.1576</ref>
== لهجه های زازاکی ==
زازاکی سه لهجه دارد به نام های کرمانجکی ،کردکی و دوملکی<ref>{{Cite journal|last=مولایی|first=حمیده|date=2018-09-23|title=عوامل مؤثر بر انطباق بین‌فرهنگی دانشجویان خارجی در ایران؛ مطالعه موردی دانشجویان خارجی دانشگاه تهران|url=http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1992.2556|journal=فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران|volume=11|issue=3|pages=131–159|doi=10.22631/jicr.2018.1992.2556|issn=2476-5058}}</ref>
 
== سکونتگاه ==
محدودهٔ سکونت [[مردم زازا|زازاها]]، مناطق غربیِ [[کردستان ترکیه]] شامل [[درسیم]]، [[الازیغ]]، [[ارزنجان]]، [[ملاطیه]]، [[سیواس]]، [[مرعش]] و [[دیاربکر]] است که البته در بسیاری مناطق با کرمانج‌ها در مناطق مشترکی زندگی می‌کنند، از جمله در [[دیاربکر]]. اکثر زازاها قادر به تکلم به [[کرمانجی]] نیز می‌باشند.
 
== مشاهیر زازا ==
از شاعران معاصر به زبان زازاکی می‌توان از [[روشان لزگین]] نام برد.{{مدرک}}
از بزرگان [[شیخ سعید پیران]] رهبرکردهای ترکیه که در سال1925 شورشی را درکردستان ترکیه باهدف آزادی کردهای ترکیه شروع کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|نشانی=http://worldcat.org/oclc/1040905328|عنوان=کتاب شرف نامه|نام خانوادگی=1543-|نام=بدليسي، شرف خان،|تاریخ=1860-1862|ناشر=Commissionnaires de l'Académie impériale des sciences|oclc=1040905328}}</ref>همچنین [[سید رضا درسیمی]] در استان تونجلی شورشی در جهت آزادی کردستان و کم شدن فشار به کردهای علوی مذهب شورشی را شروع کرد هرچند موفق نشد اما امروز کردهااز سید رضا درسیمی به عنوان یک رهبر یاد میکنند.<ref>{{یادکرد کتاب|نشانی=http://worldcat.org/oclc/938650684|عنوان=Index to Sharaf-nāma = Îndeksa Şerefnameyê|نام خانوادگی=Mustafa.|نام=Dehqan,|تاریخ=2014|ناشر=Nûbihar Akademi|oclc=938650684}}</ref>امروزه هم [[صلاح الدین دمیرتاش]] از رهبران پیشین حزب کردی دمکراتیک خلقها به عنوان رهبر و پیشوای کردها در جهت پیش بردن مبارزات سیاسی کردها در ترکیه شناخته شده است.
 
از شاعران معاصر به زبان زازاکی می‌توان از [[روشان لزگین]] نام برد.<ref>{{مدرکیادکرد کتاب|نشانی=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt18fs50d.5|عنوان=The Kurds|ناشر=Pluto Press|شابک=9781849643061|صفحات=5–11}}</ref>
 
خواننده های مشهوری چون ماهسون قرمیزگلی و فرهاد تونچ از کردهای زازا هستند.
 
== مقایسهٔ ریشه‌شناختیِ زازاکی، پارسی و برخی زبان‌های دیگر هندواروپایی ==
۱۴

ویرایش