کوروش بزرگ: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
(ابرابزار، اصلاح املا، اصلاح ارقام)
| [[نامنامه پادشاهان سومری|شاه سومر]] و [[اکد#شاهان|اکد]]
| شاه چهارگوشهٔ جهان&thinsp;<ref name = "tctgc">{{cite web |url=http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php |title=The Cyrus the Great Cylinder |last=Ghasemi |first=Shapour |publisher=Iran Chamber Society |accessdate=2009-02-22}}</ref>
}}|image=Pasargades winged man1.jpg|caption=سنگ‌نگارهٔ ''مرد بالدار'' در [[پاسارگاد]]|succession=[[فهرست شاهان ایران|شاه پارس]]|reign=۵۵۹–۵۳۰ پ.م.|coronation=|predecessor=[[کمبوجیه یکم]]|successor=[[کمبوجیه دوم]]|birth_date=۵۹۸ –۶۰۰ پ.م.<ref>{{cite book|title=The Cambridge history of Iran: The Median and Achaemenian periods, Volume 2|editor= Ilya Gershevitch|publisher=Cambridge University Press|year=1985|pages=404|url=https://books.google.com/?id=kMLKgzj5afMC&pg=PA392&dq=four+winged+cyrus+the+great#v=onepage&q=four%20winged%20cyrus%20the%20great&f=false|isbn=978-0-521-20091-2}}</ref>|birth_place=[[انشان]]، [[فارس (سرزمین)|پارس]]|death_date=۴ دسامبر ۵۳۰ پ.م.<ref name="iranicaonline">{{cite web|author=Dandamayev, Muhammad A. | url=http://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-iiI|title=CYRUS iii. Cyrus II The Great|work=iranicaonline.org | publisher= Encyclopædia Iranica}}</ref> (۶۷–۷۰ سال)|death_place=در کنار [[سیردریا]]|burial_place=[[پاسارگاد]]|spouse=[[کاساندان]]|spouse-type=شهبانو|issue={{hlist |[[کمبوجیه دوم]] |[[بردیا]] |[[آرتیستون]] |[[آتوسا]] |[[رکسانا (دختر کوروش)|رکسانا]]<ref name="iranicaonline" />}}|full name=|house=[[دودمان هخامنشی]] [[پرونده:Standard of Cyrus the Great (Achaemenid Empire).svg|25px]]|father=[[کمبوجیه یکم]]|mother=[[ماندانا]]|religion=|succession1=[[فهرست شاهان ایران#ماد ۷۲۶ تا ۵۵۰ پیش از میلاد|شاه ماد]]|reign1=۵۴۹–۵۳۰ پ.م.|predecessor1=[[ایشتوویگو]]|successor1=[[کمبوجیه دوم]]|succession2=[[لیدیه#شاهان لیدی|شاه لیدیه]]|reign2=۵۴۷–۵۳۰ پ.م.|predecessor2=[[کرزوس]]|successor2=[[کمبوجیه دوم]]|succession3=[[فهرست شاهان بابل|شاه بابل]]|reign3=۵۳۹–۵۳۰ پ.م.|predecessor3=[[بلشاصر]]|successor3=[[کمبوجیه دوم]]|succession4=پادشاه چهارگوشهٔ جهان|reign4=۵۵۹–۵۳۰ پ.م.|predecessor4=''عنوان جدید''|successor4=[[کمبوجیه دوم]]}}'''کوروش دوم''' (به [[پارسی باستان]]: {{میخی هخ|KU}}{{میخی هخ|U}}{{میخی هخ|RU}}{{میخی هخ|U}}{{میخی هخ|SHA}})، '''کوروش بزرگ''' یا '''کوروش کبیر'''، که '''کورش''' هم نوشته می‌شود، بنیان‌گذار و نخستین شاه [[هخامنشیان|شاهنشاهی هخامنشی]] بود که به مدت سی سال، در بین سال‌های ۵۵۹ تا ۵۲۹ پیش از میلاد، بر نواحی گسترده‌ای از [[آسیا]] حکومت می‌کرد. کوروش در [[استوانه کوروش بزرگ|استوانهٔ خود]] که در [[بابل (دولت‌شهر)|بابل]] کشف شده، خودش را «فرزند [[کمبوجیه یکم|کمبوجیه]]، شاه بزرگ [[انشان]]، نوادهٔ [[کوروش یکم|کوروش]]، شاه بزرگ انشان، نوادهٔ [[چیش‌پیش]]، شاه بزرگ انشان، از خانواده‌ای که همیشه پادشاه بوده‌است» معرفی می‌کند. به گفتهٔ [[هرودوت]]، کوروش نسب شاهانه داشته‌است و به‌جز [[کتسیاس]]، دیگر نویسندگان یونانی، [[ماندانا]] دختر [[آستیاگ]] را مادر کوروش دانسته‌اند و گزارش داده‌اند که کوروش حاصل ازدواج کمبوجیه یکم و ماندانا بوده‌است. برخی از مورخان امروزی این روایت را معتبر می‌دانند اما برخی دیگر اعتقاد دارند که رواج این روایت ریشه‌های سیاسی داشته‌است و هدفش این بوده که از بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی، مردی نیمه‌مادی بسازد تا [[ماد]]ها را با فرمانروایی پارس‌ها آشتی دهد و اصولاً رابطه‌ای بین ماندانا دختر آستیاگ و کوروش قائل نیستند و آن را افسانه می‌دانند.
 
دربارهٔ کودکی و جوانی کوروش و سال‌های اولیهٔ زندگی او روایات متعددی وجود دارد؛ اگرچه هر یک سرگذشت تولد وی را به شرح خاصی نقل کرده‌اند، اما شرحی که آن‌ها دربارهٔ ماجرای زایش کوروش ارائه داده‌اند، بیشتر شبیه افسانه‌است. هرودوت در مورد دستیابی کوروش به قدرت، چهار داستان نقل می‌کند؛ ولی فقط یکی از آن‌ها را معتبر می‌داند. طبق نظر [[کسنوفون]] از سده پنجم تا سده چهارم پیش از میلاد مسیح سلسله داستان‌های متفاوتی دربارهٔ کوروش نقل می‌شده‌است.
 
 
=== هرودوت ===
[[Fileپرونده:Cyrus II tomb.jpg|thumbبندانگشتی|نقاشی [[رابرت کر پورتر]] از مقبره کوروش بزرگ]]
از میان منابع کهن، نوشته‌های [[هرودوت]] تا حدودی قابل اعتماد است و پژوهش‌های نوین [[باستان‌شناسی]] هم در پاره‌ای از موارد، گفته‌های او را تأیید می‌کنند.<ref>{{پک|دیاکونوف|۱۳۸۶|ک=تاریخ ماد|ص=۱۹}}</ref> مورخین معاصر، معتقدند که هرودوت همواره مسائل مهم تاریخی را با افسانه‌پردازی آمیخته‌است. هرودوت دوران کودکی و رشد کوروش را بر اساس افسانه‌های عامیانه و غیرواقعی نقل می‌کند.<ref name="ReferenceC">{{پک|جعفری دهقی|۱۳۹۱|ک=بازشناسی منابع تاریخ|ص=۳۸}}</ref> هرودوت، صفاتی کاملاً منفی به کوروش نسبت می‌دهد و این صفات، گاه حتی جنبه غالب به خود می‌گیرند. گرچه تصویر سنتی، جنبه‌های مثبت شاه را مخدوش نمی‌سازد و بر آن اثری ندارند. کوروش نیز گاه ممکن بوده سختگیر و بی‌مدارا، تندخو و آتشین‌مزاج شود. عاقبت کار او نیز، تصویری از اندیشه هرودوت دربارهٔ فرمانروایی توسعه‌طلب است که وقتی از حد خود فراتر رفته، قادر به تحقق اهداف خود نگشته‌است. منتهی هرودوت، به رغم احتیاط‌های خود نسبت به برخی سنت‌های شفاهی دربارهٔ کوروش (مثل آنهایی که منشأ ایرانی دارند)، نتوانسته دربارهٔ جذابیت شخصیت پادشاه پارس، مقاومت کند.<ref>{{پک|ویزه‌هوفر|۱۳۹۰|ک=ایران باستان|ص=۷۰}}</ref>
 
به عقیده [[رودیگر اشمیت|اشمیت]]، گرچه بخش عمدهِ منبع اصلی نوشته‌های کتسیاس دربارهٔ [[پارسی]]‌ها (کتاب پرسیکا) را در دست نداریم، اما کسانی همچون [[نیکلاس دمشقی]]، همچنین مورخین پس از کسنوفون، شامل [[آلیان]]، [[آثنئیوس]]، [[فالرون دمتریوسی]]، [[پلوتارک]]، [[پلینی]]، [[استفانوس بیزانسی]]، [[استرابو]]، [[جان تیتز]] و [[سودا (کتاب)|سودا]] از او نقل کرده‌اند. گرچه قسمت کوچکی از آثار او در این آثار پراکنده به چشم می‌خورد، ولی می‌توان با قاطعیت گفت که او، «یکی از پدران رمان‌نویسی تاریخ» است.<ref>{{پک|Schmitt|1993b|ک=CTESIAS|ص=441-446}}</ref>
 
[[دیاکونوف]] معتقد است که نوشته‌های کتسیاس جنبهٔ داستان‌سرایی و تفریح انگیز دارند و تقریباً در تمامی مواردی که هرودوت و کتسیاس دربارهٔ واقعهٔ یکسانی صحبت کرده‌اند، گفته‌های آنان بسیار با هم اختلاف دارند در مواردی که بتوان این اختلاف‌ها را از روی منابع دیگر بررسی کرد، گفته‌های کتسیاس نادرست است.<ref>{{پک|دیاکونوف|۱۳۸۶|ک=تاریخ ماد|ص=۲۸}}</ref> جعفری دهقی، روایاتی که از [[ژوستین (تاریخ‌نگار)|ژوستین]] و نیکلای دمشقی به نقل از کتسیاس ارائه می‌دهد، را زاییدهٔ مقاصد سیاسی و تبلیغاتی می‌داند.<ref name="ReferenceC" /> کتسیاس ادعا می‌کند که از سالنامه‌های رسمی ایرانی و مشاهدات شخصی‌اش به عنوان پزشک دربار در نوشتن کتابش استفاده کرده‌است، ولی بررسی‌های بیشتر نشان داده که وی حتی به زبان‌های شرقی آشنا هم نبوده‌است. اگر کتسیاس از سالنامه‌های رسمی استفاده می‌کرد، ممکن نبود آنچه را که نمی‌داند، نداند؛ ولی در عوض چیزهایی را «می‌داند» که وجود آن‌ها در سالنامه‌های رسمی، محال محض است. با این حال، نمی‌توانیم تماماً از نوشته‌های کتسیاس صرفنظر کنیم زیرا وی زمان درازی را در ایران هخامنشی بسر برد و با هخامنشیان رابطه زیادی داشت و روایات زیادی را شنیده‌است و گاهی در بین مطالب بی‌ارزشی که نقل می‌کند، یک نام یا روایتی یافت می‌شود که محال است خود او جعل کرده باشد.<ref>{{پک|دیاکونوف|۱۳۸۶|ک=تاریخ ماد|ص=۲۷}}</ref>
 
=== منابع یهودی ===
''سال‌ها پیش از میلاد است.''
* '''۵۵۸''': آغاز پادشاهی کوروش در [[انشان]] ([[فارس (سرزمین)|فارس]]) و [[خوزستان]]. انتقال پایتخت هخامنشیان به [[شوش (شهر باستانی)|شوش]].<ref name="iranicaonline.org">[http://www.iranicaonline.org/pages/chronology-1 CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1] ''iranicaonline.org''</ref>
* '''۵۵۰''': شکست [[ایشتوویگو]] شاه [[ماد]] از کوروش و پیرو آن فتح [[هگمتانه]]. اتحاد ماد و پارس.<ref name="iranicaonline.org" />
* '''۵۴۹ تا ۵۴۸''': تسخیر سرزمین‌های [[پارت]]، [[جرجان]] و احتمالاً [[ارمنستان]] توسط کوروش.<ref name="iranicaonline.org" />
* '''۵۴۶''': فتح [[سارد]] پایتخت [[لیدی]] توسط کوروش و شکست [[کرزوس]] پادشاه لیدی.<ref name="iranicaonline.org" />
* '''۵۳۹''': فتح [[بابل (تمدن)|بابل]] ثروتمندترین شهر [[غرب آسیا]] توسط کوروش. سقوطی که با مقاومت کم سپاه بابل در کرانه ساحلی رود [[دجله]] به وقوع پیوست<ref name="iranicaonline.org" />
* '''۵۳۹''': کوروش به [[یهودیان]] آواره اجازه داد تا به [[اورشلیم]] بازگردند و در آنجا آزادانه برای خود [[کنیسه]] بسازند.<ref name="iranicaonline.org" />
* '''۵۲۹''': کوروش به قبایل [[سکاها]] در [[آسیای میانه|شمال شرق ایران]] حمله کرد و در جنگ با [[ماساگت]]ها کشته شد. وی را در [[پاسارگاد]] دفن کردند. پس از او [[کمبوجیه دوم]] فرزند کوروش به تاج و تخت رسید.<ref name="iranicaonline.org" />
 
== جنگ با مادها ==
{{همچنین ببینید|تاج هم‌هم}}
[[پرونده:Pasargades winged man.jpg|بندانگشتی|چپ|200px|نقش‌برجستهٔ انسان بالدار در [[پاسارگاد]]]]
[[علیرضا شاپور شهبازی]] انتساب نقش‌برجستهٔ انسان بالدار را به ذوالقرنین نادرست می‌داند. او معتقد است این نقش‌برجسته نمی‌تواند تصویر کوروش باشد، به دلیل آنکه در هنر جهان باستان نمونه‌ها و همانندهایی دارد.<ref>{{پک|شهبازی|۱۳۸۶|ک=پاسارگاد|ص=۶۸}}</ref> والتر هینتس، این نگاره را رب‌النوع فنیقی و روح نگهبان کاخ کوروش می‌داند.<ref>{{پک|هینتس|۱۳۸۷|ک=داریوش و ایرانیان|ص=88}}</ref> در ایجاد این نقش از هنر و فرهنگ‌های ملل مختلف آن روز الهام گرفته شده‌است. از جمله تاج به نام [[تاج هم‌هم|هِم‌هِم]] که پیشینه‌ای مصری دارد.<ref>{{پک|Soudavar|2014|ک=Mithraic societies: from brotherhood to religion's adversary|ص=232|کد زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Briant|2002|ک=From Cyrus to Alexander: a history of the Persian Empire|ص=89|کد زبان=en}}</ref> [[دیوید استروناخ]] معتقد است که بالهای این نقش برجسته ریشه‌ای آشوری<ref name="ّFereshteh">{{پک|Davaran|2010|ک=Continuity in Iranian identity: resilience of a cultural heritage|ص=18|کد زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Mozaffari|2014|ک=World heritage in Iran: perspectives on Pasargadae|ص=37}}</ref> و لباس آن ریشه‌ای ایلامی دارد.<ref>{{پک|Mallowan|1968|ف=CYRUS THE GREAT (558–529 b.c.)|ک=The Cambridge history of Iran|ص=392|کد زبان=en}}</ref><ref name="ّFereshteh" />
 
=== کوروش در هنر و ادبیات جهان ===
[[رده:درگذشتگان ۵۳۰ (پیش از میلاد)]]
[[رده:درگذشتگان سده ۶ (پیش از میلاد)]]
[[رده:زادگان دهه ۶۰۰ (پیش از میلاد)]]
[[رده:زادگان سده ششم (پیش از میلاد)]]
[[رده:شاهان هخامنشی]]
۵۷۷٬۴۵۰

ویرایش