باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
'''سید محمدکاظم موسوی بجنوردی''' (زادهٔ [[۱۳۲۱]] در شهر [[نجف]]) از سیاستمداران و اندیشمندان ایرانی است. او مؤسس و رهبر [[حزب ملل اسلامی]]، از مؤسسین [[حزب جمهوری اسلامی]] و عضو کمیته مرکزی آن، استاندار اصفهان در سال آغازین انقلاب، نماینده تهران در دوره اول [[مجلس شورای اسلامی]]، بنیانگذار و رئیس [[مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی|مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی ( مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی )]]، رئیس [[سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران]] در دوره ریاست جمهوری [[سید محمد خاتمی]](1376-1384۱۳۷۶–۱۳۸۴) و هشت سال مشاور فرهنگی ایشان بود.
 
== زندگی شخصی و خانوادگی ==
کاظم بجنوردی در سال 1321ش۱۳۲۱ش/1942م۱۹۴۲م در خانواده ای روحانی در شهر [[نجف]] به دنیا آمد. او پنجمین فرزند آیت الله العظمی [[میرزا حسن موسوی بجنوردی]]( (زاده 1277ش۱۲۷۷ش/1898م۱۸۹۸م)، از مراجع تقلید و علمای ایرانی ساکن نجف بود. مادرش صدیقه بیگم، نوه دختری آیت الله العظمی [[سید ابوالحسن اصفهانی]] مرجع بزرگ دنیای تشیع و از شاگردان [[آخوند خراسانی]] بود. همسر او امیره فرهنگ، دختر آیت الله [[محمود انصاری قمی]] است. کاظم بجنوردی دارای چهار فرزند به نامهای حسن، حسین، علی و محسن است. برادر بزرگ او آیت الله [[سید محمد مهدی موسوی بجنوردی]] از مجتهدین و فضلای تهران و برادر کوچکش آیت الله [[سید محمد موسوی بجنوردی]] نیز از مجتهدین و علمای حوزه و استاد دانشگاه، که سالها عضو [[شورای عالی قضایی]] بود و همچنین پدر همسر آیت الله [[سید حسن خمینی]] می باشدمی‌باشد. سومین برادر او حجت الاسلام جواد موسوی بجنوردی در سال 1362دار۱۳۶۲دار فانی را وداع کرد. دو خواهر او به نام هاینام‌های طاهره و فاطمه هستند. (مسی به رنگ شفق ،شفق، صص 12-13۱۲–۱۳)
 
== تحصیلات ==
کاظم بجنوردی تحصیلات خود را تا کلاس نهم در مدرسه علوی ایرانیان نجف ادامه داد. همزمان از نوجوانی هم به فراگیری دروس حوزوی روی آورد. او دروس مقدماتی را نزد پدرش و آیت الله [[سید محمد فیروزآبادی]] فراگرفت و در سال 1339۱۳۳۹ برای تکمیل تحصیلات متوسطه به [[تهران]] آمد و در آنجا ضمن ادامه تحصیلات حوزوی به ‌ویژهویژه در فلسفه و کلام موفق به اخذ دیپلم شد. (مسی به رنگ شفق، صص 13۱۳ و 17۱۷)
 
== فعالیت سیاسی ==
کاظم بجنوردی زاده دهه بیست خورشیدی است و دوران کودکی تا نوجوانی‌اش مصادف با اشغال ایران توسط [[متفقین]]، [[ملی شدن صنعت نفت]] و [[کودتای 28۲۸ مرداد]] 1332۱۳۳۲ بود. در سطح جهانی هم این دوره، عصر نهضتهای رهایی‌بخش علیه استعمارگران و وابستگانشان، جنگهای چریکی و انقلابهای چپ‌گرایان در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین بود. محیط زندگی او در [[عراق]] هم به شدت تحت تأثیر چنین فضایی بود. او هم مانند بسیاری از هم نسلانش از همان ابتدا به مباحث سیاسی علاقه‌مند شد. در عراق آن زمان، فعالیت گروههایگروه‌های چپ که نهایتاً با کودتای [[عبدالکریم قاسم]] در 1337ش۱۳۳۷ش/1958م۱۹۵۸م به پیروزی رسیدند، بسیار چشمگیر بود. همچنین گروههایگروه‌های مذهبی از گونه [[اخوان‌المسلمین]] و [[حزب الدعوه الاسلامی]] هم فعالیت گسترده‌ای داشتند. کاظم بجنوردی جوان هم جذب حزب الدعوه شد و اصول اسلام سیاسی و فعالیت تشکیلاتی را در کلاسهای رهبران فکری این حزب فراگرفت و همزمان به مطالعه کتابهای چپ و اسلامی پرداخت (مسی به رنگ شفق، صص 13-18۱۳–۱۸)
 
== تأسیس حزب ملل اسلامی ==
کاظم بجنوردی مدت کوتاهی پس از بازگشت به ایران، [[حزب ملل اسلامی]] را با رویکرد مبارزه مسلحانه برای براندازی [[رژیم پهلوی]] و برپایی [[جمهوری اسلامی]] تأسیس کرد. این حزب، نخستین تشکیلات سیاسی داخل ایران بود که با الهام از نهضتهای رهایی بخشرهایی‌بخش آن روزگار، به‌ویژه آمریکای لاتین، مشی مسلحانه را برای فعالیت برگزید و در این زمینه پیشگام سایر حرکتهای چپ و اسلامی محسوب می‌شود (مسی به رنگ شفق، 21-28۲۱–۲۸)
 
== دستگیری و محکومیت ==
تشکیلات حزب ملل، در پاییز 1344۱۳۴۴ لو رفت و بیشتر اعضای آن بازداشت شدند. کاظم بجنوردی و چند تن از دوستان او نیز در جریان یک درگیری مسلحانه در کوههایکوه‌های شمال تهران دستگیر شده (مسی به رنگ شفق، 59-81۵۹–۸۱) و برای 55۵۵ نفر از آنان کیفر خواست صادر شد (روزنامه اطلاعات، مورخ 2۲ بهمن 1344۱۳۴۴). سرانجام پس از 21۲۱ جلسه محاکمه رأی دادگاه در 15۱۵ اسفند 1344۱۳۴۴ صادر و بر اساس آن کاظم بجنوردی به اعدام محکوم شد و برای سایر اعضاء هم احکام سنگینی تعیین گردید (دادگاه نظامی بدوی مربوط به حزب ملل اسلامی، صص 4-12۴–۱۲) به دنبال اعتراضات [[کنفدراسیون دانشجویان ایرانی]] مقیم خارج و شخصیتهایی همچون [[ژان پل سارتر]] و مراجع نجف و قم، به ویژه وساطت آیت‌الله العظمی [[محسن حکیم]]، سرانجام به دستور [[شاه|محمدرضا پهلوی]] حکم اعدام به حبس ابد تغییر یافت (مسی به رنگ شفق، صص 111-116۱۱۱–۱۱۶). به دنبال آن، بجنوردی 13۱۳ سال در زندان شاهنشاهی بود تا اینکه در آستانه [[انقلاب اسلامی]] درآبان 1357۱۳۵۷ همراه با همه زندانیان سیاسی آن روزگار در حالیکه چند سالی بود که دیگر به مبارزه مسلحانه باور نداشت و طرفدار دمکراسی شده بود از زندان آزاد شد.
 
== مسئولیتها در جمهوری اسلامی ==
کاظم بجنوردی پس از انقلاب اسلامی عهده‌دار مسئولیتهای مختلفی شد. او عضو کمیته مرکزی [[حزب جمهوری اسلامی]] و استاندار اصفهان شد و پس از آن، نماینده [[دوره اول مجلس شورای اسلامی|اولین دوره مجلس شورای اسلامی]] از تهران گردید. در سال 1362۱۳۶۲ او با اینکه هنوز عضو مجلس بود از مسئولیتهای سیاسی و اجرایی به تدریج کناره گرفت و [[مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی|مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی)]] را تأسیس کرد. او از جدی‌ترین حامیان [[سید محمد خاتمی]] در انتخابات دوم خرداد 1376۱۳۷۶ بود و پس از پیروزی او به سمت مشاور رئیس جمهوررئیس‌جمهور در امور فرهنگی و ریاست [[سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران]] منصوب شد و تا سال 1384۱۳۸۴ در این سمت باقی ماند. او همواره یکی از نزدیک‌ترین افراد به سید محمد خاتمی بوده استبوده‌است. (مسی به رنگ شفق، صص 201،۲۰۱، 210،۲۱۰، 251،۲۵۱، 295۲۹۵ و 316۳۱۶ و سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی)
 
== مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ==
این مرکز علمی و پژوهشی غیر دولتیغیردولتی که در سال 1362۱۳۶۲ توسط سید محمد‌کاظممحمدکاظم موسوی بجنوردی تأسیس شده، هم اکنونهم‌اکنون به یکی از بزرگ‌ترین مؤسسات فرهنگی جهان اسلام تبدیل گشته استگشته‌است. آنچنانکه خود او در خاطراتش آورده، در سالهای زندان به ناکارایی فعالیت مسلحانه و کارآمدی و پایداری فرهنگ پی برده و اندیشه ایجاد چنین مرکزی در ذهنش شکل گرفته استگرفته‌است. جالب آنجاست که ساختمان بزرگ مرکز دائرةالمعارف، در تپه‌های [[دارآباد]] تهران قرار دارد که در سال 1344۱۳۴۴ موسوی بجنوردی در آن، اسلحه به دست، دستگیر شد. او در اوج سالهای انقلاب و جنگ و در دوره غربت و عسرت فرهنگ، از سیاست فاصله گرفت و این مرکز را ایجاد کرد و در آن گروه بزرگی از دانشمندان و فرهنگ دوستان ایرانی مانند [[عبدالحسین زرین‌کوب]]، [[عباس زریاب خویی]]، [[شرف‌الدین خراسانی]]، [[احمد تفضلی]]، [[ایرج افشار]] و دههاده‌ها چهره مشهور دیگر را که پس از [[انقلاب فرهنگی]] به حاشیه رفته بودند، جمع کرد و زمینه کار و فعالیت آنان را فراهم نمود. (مسی به رنگ شفق، صص 294-320،۲۹۴–۳۲۰، باستانی پاریزی، روزنامه اطلاعات، 24۲۴ دی 1391۱۳۹۱) این حلقه فرهنگی به کمک دههاده‌ها پژوهشگر جوان ابتدا به تدوین [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] همت گماشت که تا کنون 23۲۳ جلد فارسی، 9۹ جلد ترجمه عربی و 6۶ جلد ترجمه انگلیسی از آن منتشر شده استشده‌است. در سالهای بعد با وجود اینکه بسیاری از آن بزرگان از دنیا رفتند ولی چون در دوره حیاتشان نیروهای زبده‌ای را پرورش دادند، راه آنان ادامه یافت و مرکز، تحت مدیریت سید محمدکاظم موسوی بجنوردی و در پرتو ویژگیهای شخصیتی و خانوادگی او راه ترقی و شکوفایی را پیمود. این مرکز هم‌اکنون دارای کتابخانه‌ای با بیش از نهصد هزار جلد کتاب است و در آن پروژه‌های بزرگی مانند [[دانشنامه ایران]]، [[دانشنامه فرهنگ مردم ایران]] و ... در حال انجام است. آخرین کار منتشر شده توسط مرکز [[تاریخ جامع ایران]] در 20۲۰ جلد بود که با استقبال گسترده روبرو شد (سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی).
 
== فعالیتهای علمی ==
* سرویراستار مجموعه [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] از 1362۱۳۶۲ تاکنون
* سرویراستار مجموعۀمجموعهٔ [[دانشنامه ایران]] از 1376۱۳۷۶ تاکنون
* سرپرست و عضو برد علمی [[Encyclopaedia Islamica]]
* سرپرست علمی مجموعۀمجموعهٔ [[دانشنامۀ تهران بزرگ]] از 1386۱۳۸۶ تاکنون
* سرویراستار [[دانشنامه فرهنگ مردم ایران]] از 1384۱۳۸۴ تاکنون
* سرویراستار مجموعۀمجموعهٔ [[دائرةالمعارف الاسلامیة الکبری]] از 1370۱۳۷۰ تاکنون
* سرپرست علمی [[تاریخ جامع ایران]]، [[جغرافیای جامع ایران]] و...و…
 
== تألیفات ==
* (مترجم) اقتصاد ما یا بررسیهایی دربارۀدربارهٔ مکتب اقتصادی اسلام، تهران، برهان، مؤسسه انتشارات اسلامی، 1357۱۳۵۷ ش
* طرح دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1363ش؛۱۳۶۳ش؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی، (22۲۲ جلد) زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1367۱۳۶۷ به بعد؛
* دائرةالمعارف الاسلامیة الکبری، (9جلد۹جلد) زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1370۱۳۷۰ به بعد؛
* خاطرات، تهران، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، 1378ش؛۱۳۷۸ش؛
* مسی به رنگ شفق (خاطرات)، گردآورنده علی‌اکبر رنجبر کرمانی، نشر نی، 1381ش۱۳۸۱ش
* دانشنامه ایران، (4۴ جلد) زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1384۱۳۸۴ به بعد؛
* اسلام، پژوهشی تاریخی و فرهنگی (مجموعه مقالات)، زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1384ش؛۱۳۸۴ش؛
* نشست تخصصی حزب ملل اسلامی، مجموعه سخنرانیها و ضمایم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛ موزه عبرت ایران، 1385ش؛۱۳۸۵ش؛
* ایران: تاریخ، فرهنگ، هنر (مجموعه مقالات)، زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1385ش؛۱۳۸۵ش؛
* [[بوعلی سینا]]، شیخ الرئیس ابوعلی حسین بن عبدالله فیلسوف و پزشک نامدار ایرانی (مجموعه مقالات)، زیر نظر محمد‌کاظممحمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1388ش؛۱۳۸۸ش؛
* [[حافظ]] (زندگی و اندیشه)، اصغر دادبه، زیر نظر محمد‌کاظممحمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1391ش؛۱۳۹۱ش؛
* دانشنامه فرهنگ مردم ایران، (4۴ جلد) گروه ویراستاران علمی، ‌زیرزیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی،1391اسلامی، ۱۳۹۱ به بعد
* دانشنامه تهران بزرگ، (3جلد۳جلد) ویراستار علی کرم همدانی، زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1392ش؛۱۳۹۲ش؛
* تاریخ جامع ایران، (20۲۰ جلد)، سرویراستاران: دکتر سید‌صادقسیدصادق سجادی، دکتر حسن رضائی باغ‌بیدی و دکتر محمود جعفری دهقی زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1394ش؛۱۳۹۴ش؛ (سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی)
 
== منابع ==
[[File:Kheshte Kham - E15 - Mousavi-Bojnourdi.webm|260px|left|گفتگوی سید کاظم موسوی بجنوردی در برنامهٔ [[خشت خام (برنامه)|خشت خام]]<ref>http://www.tarikhonline.com/posts/main/subpage-single/id-194/خشت-خام--نوبت-پانزدهم--گفتگوی-حسین-دهباشی-با-سید-کاظم-موسوی-بجنوردی.html</ref><ref>http://www.aparat.com/v/2A0w4</ref>|بندانگشتی]]
{{پانویس}}
* [http://www.cgie.org.ir/fa/page/cheifeditor وب‌گاهوبگاه مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]
* [http://mtif.ir/p/person/41859/سید-محمدکاظم-موسوی-بجنوردی وب‌گاهوبگاه بنیاد محقق طباطبائی]
* مسی به رنگ شفق (خاطرات)، گردآورنده علی‌اکبر رنجبر کرمانی، نشر نی، 1381ش۱۳۸۱ش
* خاطرات، تهران، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، 1378ش؛۱۳۷۸ش؛
* نشست تخصصی حزب ملل اسلامی، مجموعه سخنرانی‌ها و ضمایم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛ موزه عبرت ایران، 1385ش؛۱۳۸۵ش؛
* دادگاه نظامی بدوی مربوط به حزب ملل اسلامی، کتابخانه مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
* روزنامه اطلاعات، سال 40۴۰ شماره 11888،۱۱۸۸۸، مورخه 2۲ بهمن 1344۱۳۴۴
* روزنامه اطلاعات، مورخه 24۲۴ دی 1391،۱۳۹۱، مقاله گنجی در طلسم قلعه خورشید نوشته محمد ابراهیم باستانی پاریزی
 
 
{{نمایندگان تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در دوره دهم مجلس شورای اسلامی}}
 
{{ترتیب‌پیش‌فرض:موسوی بجنوردی، محمدکاظم}}
 
[[رده:اعضای حزب جمهوری اسلامی]]
[[رده:اعضای حزب ملل اسلامی]]