تفاوت میان نسخه‌های «شطرنج»

۲۹ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
جز
ربات ردهٔ همسنگ (۳۰.۱) +املا+مرتب+تمیز (۱۴.۹ core): + رده:نوشتارهای صوتی
جز (ویرایش Srslotfi (بحث) به آخرین تغییری که CommonsDelinker انجام داده بود واگردانده شد)
برچسب: واگردانی
جز (ربات ردهٔ همسنگ (۳۰.۱) +املا+مرتب+تمیز (۱۴.۹ core): + رده:نوشتارهای صوتی)
* حریف مقابل باخت را قبول کرده باشد؛ در این صورت می‌گویند حریف تسلیم شده یا بازی را واگذار کرده‌است و بازی بلافاصله خاتمه می‌یابد.
* در مسابقاتی که با کنترل زمان برگزار می‌گردد زمان حریف به پایان رسیده باشد. بازی بلافاصله خاتمه می‌یابد.
موارد دیگری نیز ممکن است در مسابقات به اعلام باخت یکی از طرفین از سوی داور منجر شود. برای مثال چنانچه بازیکنی سه بار حرکات غیرقانونی انجام داده باشد (فرضافرضاً شاه خود را در حالت کیش رها کرده و حرکت دیگری انجام داده باشد یا مهره‌ای را به خانه‌ای که قانوناً نمی‌توانسته بدان حرکت کند حرکت داده باشد) داور در دفعات اول و دوم به بازیکن اخطار می‌دهد و در مرحله سوم می‌تواند بازیکن را بازنده اعلام کند؛ یا در صورتی که یکی از بازیکنان به طرق مختلف سعی در برهم زدن تمرکز حریف داشته باشد داور می‌تواند به او اخطار دهد یا او را بازنده اعلام کند یا موارد دیگری که داور ممکن است یک بازیکن را به خاطر تخطی از اصول بازی یا خارج شدن از دایره بازی شرافتمندانه جریمه و بازنده اعلام کند.
تساوی بازی نیز ممکن است به چندین طریق اتفاق بیفتد که شرح آن در بخش «تساوی در بازی (پات)» رفت.
بازیکنی که بازی را می‌برد یک امتیاز، بازیکنی که بازی را مساوی می‌کند نیم امتیاز و بازیکنی که بازی را می‌بازد صفر امتیاز دریافت می‌کنند.
 
=== ۳. حرکت مهره‌ها ===
۳٫۱. مجاز نیست مهره‌ای را به خانه‌ای که مهرهٔ خودی در آن است حرکت داد. اگر مهره‌ای به مربعی حرکت کند که تحت اشغال مهرهٔ حریف است، مهرهٔ حریف از صفحهٔ شطرنج خارج می‌شود و این بخشی از همان حرکت به حساب می‌آید. در صورتی که مهره‌ای بتواند طبق ماده‌های ۳٫۲ تا ۳٫۸ مهره‌ای را بگیرد، اصطلاحاً می‌گویند آن مهره به مهرهٔ حریف حمله کرده‌است. [گرچه هیچ‌گاه مهرۀمهرهٔ شاه (King) حذف نمی‌شود]
 
۳٫۲. فیل در قطری که خودش در آن قرار گرفته‌است به هر مربعی می‌تواند حرکت کند.
 
۳٫۷.
:a. سرباز می‌تواند روبه جلو و به مربع اشغال نشده [به اندازۀاندازهٔ یک مربع] حرکت کند یا
:b. سرباز در حرکت نخست خود می‌تواند همانند حالت a حرکت کند یا آن‌که دو مربع در همان ستون به جلو برود، مشروط به این‌که این دو مربع اشغال نشده باشند.
:c. سرباز می‌تواند به مربع تحت اشغال مهرهٔ حریف که به‌طور مورب در مقابل آن و در ستون مجاور باشد حرکت کند و آن مهره را از صفحهٔ شطرنج حذف کند.
:d. اگر یک سرباز حریف در یک حرکت دو مربع از مربع اولیه‌اش پیشروی کرده باشد، پیاده هم‌عرض و کناری آن می‌تواند آن را بگیرد [(از صفحۀصفحهٔ شطرنج حذف کند)] و به جلوی همان سرباز برود طوری‌که انگار آن سرباز فقط یک خانه به جلو آمده مشروط برآن که این حرکت حریف، آخرین حرکت او باشد. به این حرکت، «آن‌پاسان» گفته می‌شود.
:e. وقتی پیاده‌ای به دورترین عرض نسبت به موقعیت اولیه‌اش برسد باید به عنوان بخشی از همان حرکت آن را به وزیر، رخ، فیل یا اسب همرنگ همان پیاده ارتقاء داد. حق انتخاب بازیکن منحصر به مهره‌هایی که قبلاً گرفته شده‌اند ''نیست''. این تعویض پیاده با مهرهٔ دیگر را «ترفیع» می‌نامند و اثر مهره جدید آنی است.
 
واژهٔ چاتورانگا از [[زبان سانسکریت]] سرچشمه گرفته و به‌معنی «چهار عضو» است که به ۴ عضو نظامی [[ارتش هند]] یعنی [[ارابه]]‌ها، [[فیل]]‌ها، [[سواره‌نظام]] و [[پیاده‌نظام]] اشاره دارد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://history.chess.free.fr/india.htm|عنوان=India - History of Chess|ناشر=History.Chess.Free.fr|تاریخ بازبینی=10 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1Dw5rV | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> پیروزی بازیکنان در چاتورانگا به سرنوشت یکی از مهره‌ها (شاه کنونیِ شطرنج) بستگی داشت. تعداد خانه‌های موجود در صفحهٔ این بازی ممکن است ۱۰۰ خانه یا حتی بیشتر از آن باشد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.iloveindia.com/sports/chess/history.html|عنوان=History of Chess in India|ناشر=Iloveindia.com|تاریخ بازبینی=10 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1HHJAV | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
 
در ''[[کارنامه اردشیر بابکان]]'' نوشته شده‌است که این بازی یکی از دستاوردهای فرهنگیِ [[اردشیر بابکان]] (بنیادگذار امپراتوری ساسانیان) بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.tehrantimes.com/highlights/98568-chess-iranian-or-indian-invention |عنوان=Chess, Iranian or Indian invention?|ناشر=[[تهران تایمز|Tehran Times.com]]|تاریخ بازبینی=12 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1Ibeo0 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> اما در حدود سال ۶۰۰ میلادی، ۳ متن به [[زبان پارسی میانه]] (زبان پهلوی) نوشته شد که در آن ادعا شده‌است که بازی «[[شطرنج تاریخی ایران|چَترَنگ]]» را هند به دربار ایران معرفی کرد و اصیلان ایرانی باید این بازی را یادمی‌گرفتند. برخی از [[زبان‌شناسی|زبان‌شناسان]] ثابت کرده‌اند که واژهٔ چترنگ در زبان پارسی میانه از واژهٔ چاتورانگا در زبان سانسکریت ریشه گرفته‌است.<ref name="chaturanga">{{یادکرد وب |نشانی=http://history.chess.free.fr/chatrang.htm|عنوان=Chatrang or Chaturanga - History of Chess|ناشر=History.chess.free.fr|تاریخ بازبینی=11 March 2013|کد زبان=en | پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1I41CB | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> هندیان سفیری را نزد [[انوشیروان|خسرو انوشیروان]] (فرمانروایی در ۵۳۱–۵۷۹ میلادی)، که یکی از [[ساسانیان|امپراتورهای ساسانی]] و فرمانروایان [[ایران]] بود، فرستادند. در آن زمان، ساسانیان بر ایران کنونی، [[عراق]]، [[افغانستان]] و [[آسیای مرکزی]] فرمان می‌راندند.<ref name="chaturanga" /> سفیر هندی پیشکش‌هایی را به‌همراه شطرنج به خسرو ارائه داد. با ازدواج [[خسروپرویز]] و دختر [[موریس (امپراتور)|امپراتور موریس]] ([[امپراتوری روم شرقی|امپراتور بیزانس]])، شطرنج به [[روم شرقی]] رسید. شطرنج در همان سال‌ها به [[یونان]] نیز رسید.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://vedyadhara.ignou.ac.in/wiki/images/1/1d/History_of_Chess.pdf|عنوان=History of Chess |ناشر=Ignou.ac.in|تاریخ بازبینی=11 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1HbE71 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> در سال ۶۴۴، ارتش‌های [[اسلام]] [[امپراتوری ساسانی]] را برچیدند و ایران را تصرف کردند و واژهٔ «شطرنج» جایگزین واژهٔ «چترنگ» شد. ازآن‌پس، شطرنج وارد [[اسلام]] شد.<ref name="chaturanga" />
 
=== ریشه‌های بازی امروزی (۱۰۰۰–۱۸۵۰) ===
[[پرونده:UigChessmen SelectionOfKings.jpg|بندانگشتی|راست|دو شاه و دو وزیر [[شطرنج جزیره لوئیس|شطرنج جزیرهٔ لوئیس]] کشف‌شده در [[لوئیس (جزیره)|جزیرهٔ لوئیس]] که مربوط به سدهٔ دوازدهم میلادی است و اکنون در [[موزه بریتانیا]] نگه‌داری می‌شود.]]
[[پرونده:Shatranj.jpg|بندانگشتی|[[شطرنج نیشابوری]] کشف‌شده در [[نیشابور]]، ایران که مربوط به [[سده ۱۲ (میلادی)|سدهٔ دوازدهم میلادی]] است و در [[موزه متروپولیتن نیویورک]] نگه‌داری می‌شود.]]
شطرنج توسط بازرگانان ایرانی به [[اروپا]] رسید.<ref name="uschess.org">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.uschess.org/content/view/7326/28/|عنوان=Chess History |ناشر=US Chess.org|تاریخ بازبینی=12 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1IvWd4 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی، شطرنج به اروپا و [[روسیه]] رسید و به زودی در [[ژاپن]] و [[جمهوری خلق چین|چین]] گسترش یافت.<ref name="history-about" /> در حدود سال ۱۲۰۰ میلادی، شطرنج به [[اروپای جنوبی]] رسید و در اواخر [[سده ۱۵ (میلادی)|سدهٔ پانزدهم]] تغییراتی در این بازی پدید آمد.<ref name="conservapedia.com">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.conservapedia.com/Chess#The_Board|عنوان=Chess|ناشر=Conservapedia.com|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1J7xUj | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> مهرهٔ «فِرز» که در [[زبان فارسی|زبان پارسی]] به معنای مشاور مرد شاه (وزیر) است. اما هنگامی که شطرنج وارد اروپا شد، اروپاییان آن را به «ملکه» (Queen) تغییر دادند. در آن زمان، وزیر ضعیف‌ترین مهرهٔ بازی بود و فیل نیز از مهره‌های ضعیف بود و این باعث می‌شد که سرعت بازی بسیار کندتر از سرعت امروزی بازی باشد.<ref name="uschess.org" /> این قانون که سرباز در نخستین حرکت خود می‌تواند دو خانه به جلو حرکت کند نیز در اروپا ساخته‌شد.<ref name="conservapedia.com" />
 
[[پرونده:Luis Ramirez de Lucena, arte de ajedrez.jpg|بندانگشتی|180px|راست|صفحه‌ای از کتاب ''تکرار عشق و هنر بازی شطرنج''.]]
نخستین کتاب شطرنج توسط فردی به نام «ویسِنت» نوشته شد و در سال ۱۴۹۵ در [[والنسیا]] منتشر شد که تقریباً همهٔ موارد شطرنج امروزی را در بر می‌گرفت. این کتاب تاکنون از بین رفته‌است. قدیمی‌ترین کتاب به‌جا مانده دربارهٔ شطرنج امروزی، جریان بازی و قوانین حرکات به نام<ref name="free.fr">{{یادکرد وب |نویسنده=Dr. Ricardo Calvo|نشانی=http://history.chess.free.fr/papers/Calvo%201998.pdf|عنوان=Valencia Spain: The Cradle of European Chess |ناشر=Chess.free.fr|فرمت=PDF|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1JfvOo | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> ''تکرار عشق و هنر بازی شطرنج''<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://bvpb.mcu.es/es/catalogo_imagenes/grupo.cmd?posicion=201&path=4869&forma=&presentacion=pagina&config_zoom=S|عنوان=Repetición de amores y Arte de ajedrez. [Inc. San Román...|ناشر=BVPB.mcu.es|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1K3fRr | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> توسط «[[لوئیس رامیرز د لوسنا]]» نوشته‌شد و در سال ۱۶۴۶ یا ۱۴۹۷ در [[سالامانکا]] منتشر شد.<ref name="free.fr" /> پس از لوسنا، نویسندگانی ازجمله «[[پدرو دامینو]]»، «[[جیووانی لئوناردو دی بونا]]»، «[[گیولیو چزاره پلریو]]»، «[[جیاچینو گرکو]]» و «[[روی لوپس|روی لوپس د سگورا]]» اشاره کرد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.buzzle.com/articles/history-of-chess.html|عنوان=History of Chess|ناشر=Buzzle.com|تاریخ بازبینی=14 March 2013||کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1KxIBh | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
 
در [[سده ۱۸ (میلادی)|سدهٔ هجدهم]]، [[فرانسه]] قدرت شطرنج جهان را به دست گرفت. در آن زمان، «[[فرانسوا-آندره دانیکن فیلیدور]]» بهترین بازیکن شطرنج جهان اهل فرانسه بود.<ref name="about-france">{{یادکرد وب |نویسنده=Edward Scimia|نشانی=http://chess.about.com/od/chesshistory/a/The-History-Of-Chess-Part-Ii-The-Romantic-Era.htm|عنوان=The History of Chess, Part II: The Romantic Era|ناشر=[[ابوت.کام|About.co]]|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1LDQyK | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> فرانسوا آندره ابتدا یک هنرمند برجستهٔ [[موسیقی]] بود که موسیقی را به‌طور کامل آموزش دیده‌بود، اما در هجده سالگی به شطرنج روی آورد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/455938/Francois-Andre-Philidor |عنوان=François-André Philidor |ناشر=[[دانشنامه بریتانیکا|Britannica Online Encyclopedia]]|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1LQcnc | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> او نوشته‌های مهمی دربارهٔ قدرت سرباز و ارزش مهره‌ها دارد.<ref name="about-france" /> در آن زمان‌ها، [[قهوه‌خانه]]‌های [[پاریس]] و [[لندن]] محل فعالیت بازیکنان شطرنج بود.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://sites.google.com/site/caroluschess/chess-cafes-and-clubs|عنوان=Chess Cafes and Clubs|ناشر=[[گوگل|Google.com]]|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1MOvQf | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> سلطهٔ فرانسه بر شطرنج در اواسط [[سده ۱۹ (میلادی)|سدهٔ نوزدهم]] به پایان رسید.<ref name="about-france" />
 
در [[سده ۱۸ (میلادی)|سدهٔ هجدهم]]، [[فرانسه]] قدرت شطرنج جهان را به دست گرفت. در آن زمان، «[[فرانسوا-آندره دانیکن فیلیدور]]» بهترین بازیکن شطرنج جهان اهل فرانسه بود.<ref name="about-france">{{یادکرد وب |نویسنده=Edward Scimia|نشانی=http://chess.about.com/od/chesshistory/a/The-History-Of-Chess-Part-Ii-The-Romantic-Era.htm|عنوان=The History of Chess, Part II: The Romantic Era|ناشر=[[ابوت.کام|About.co]]|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1LDQyK | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> فرانسوا آندره ابتدا یک هنرمند برجستهٔ [[موسیقی]] بود که موسیقی را به‌طور کامل آموزش دیده‌بود، اما در هجده سالگی به شطرنج روی آورد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/455938/Francois-Andre-Philidor |عنوان=François-André Philidor |ناشر=[[دانشنامه بریتانیکا|Britannica Online Encyclopedia]]|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1LQcnc | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> او نوشته‌های مهمی دربارهٔ قدرت سرباز و ارزش مهره‌ها دارد.<ref name="about-france" /> در آن زمان‌ها، [[قهوه‌خانه]]‌های [[پاریس]] و [[لندن]] محل فعالیت بازیکنان شطرنج بود.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://sites.google.com/site/caroluschess/chess-cafes-and-clubs|عنوان=Chess Cafes and Clubs|ناشر=[[گوگل|Google.com]]|تاریخ بازبینی=14 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1MOvQf | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> سلطهٔ فرانسه بر شطرنج در اواسط [[سده ۱۹ (میلادی)|سدهٔ نوزدهم]] به پایان رسید.<ref name="about-france" />
 
در اواسط سدهٔ نوزدهم، لندن سلطهٔ خود را بر شطرنج آغاز کرد. این بازی به بازی‌ای برای همهٔ مردم تبدیل شد. باشگاه‌های شطرنج بنیادگذاری شدند؛ کتاب‌های مقدماتی دربارهٔ شطرنج منتشر شدند و [[مجله|مجلات]] و [[مطبوعات]]، بخش‌های مهمی از نشریهٔ خود را به این بازی اختصاص دادند و بر محبوبیت شطرنج افزوده شد. مردم کشورهایی ازجمله آلمان و [[مجارستان]] به این بازی علاقه‌مند شدند، و باشگاه شطرنج لندن در سال ۱۸۰۷ بنیادگذاری شد. مسابقاتی میان بازیکنان انگلستان و فرانسه و هم‌چنین مسابقات مختلفی میان شهرها انجام شد. برای نمونه، باشگاه شطرنج لندن و باشگاه شطرنج [[ادینبرو]] برابر هم بازی کردند.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.mark-weeks.com/aboutcom/aa06b11.htm|عنوان=
 
=== پس از جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵) – تاکنون ===
پس از مرگ آلخین در سال ۱۹۴۶، شطرنج جهانی دچار هرج‌ومرج شد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی= http://en.chessbase.com/home/TabId/211/PostId/4003005|عنوان= Alekhine's death – an unresolved mystery?| ناشر = Chessbase.com|تاریخ بازبینی= 6 April 2013|زبان=English|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/wcc.html|عنوان=The History of the World Chess Championship|ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1SwhwT | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> در سال ۱۹۴۸، فیده رقابت شطرنج جهان را میان پنج نفر برگزار کرد که سرانجام [[میخائیل بوتوینیک]] اهل [[اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی]] قهرمان این جام شد.<ref name="netplaces.com">{{یادکرد وب|نشانی= http://www.netplaces.com/chess-basics/what-is-chess/world-chess-champions.htm|عنوان= World Chess Champions| ناشر = Netplaces.com|تاریخ بازبینی= 6 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=54194|عنوان=FIDE World Championship Tournament (1948)|ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1TagfY | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> باتوینیک قهرمانی جهان خود را در قهرمانی‌های سال‌های ۱۹۵۱ و ۱۹۵۴ حفظ کرد و آن را در سال ۱۹۵۷ در بازی مقابل [[واسیلی اسمیسلوف]] از دست داد؛ اما این عنوان را دوباره در مسابقهٔ برگشت در سال ۱۹۵۸ به‌دست‌آورد. او این عنوان را در سال ۱۹۶۰ در بازی مقابل [[میخائیل تال]] از دست داد و در سال ۱۹۶۱ در بازی برگشت تال را شکست داد و دوباره عنوان را به‌دست‌آورد. او در سال ۱۹۶۳ این عنوان را در بازی مقابل [[تیگران پتروسیان]] از دست داد و فیده مسابقهٔ برگشت را ازآن‌پس حذف کرد.<ref name="netplaces.com" /><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=11207|عنوان=The chess games of Mikhail Botvinnik|ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1Tun3F | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
 
پتروسیان از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۹ قهرمان جهان بود.<ref name="petrosian">{{یادکرد وب|نشانی= http://www.chesscorner.com/worldchamps/petrosian/petrosian.htm|عنوان= Tigran Petrosian| ناشر = Chesscorner.com|تاریخ بازبینی= 6 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16149|عنوان=The chess games of Tigran Vartanovich Petrosian |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1UJooy | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> [[بوریس اسپاسکی]] این عنوان را در سال ۱۹۶۹ از چنگ او درآورد.<ref name="petrosian" /><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21136|عنوان=The chess games of Boris Spassky |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1UfXee | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> [[بابی فیشر]] اهل ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۷۲ عنوان قهرمان جهان را از چنگ اسپاسکی درآورد و تبدیل به نخستین بازیکن شطرنج غیر روسی شد که به عنوان قهرمان جهان دست‌یافت.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = Bruce Weber|نشانی= http://www.nytimes.com/2008/01/18/obituaries/18cnd-fischer.html?pagewanted=all&_r=0|عنوان= Bobby Fischer, Chess Master, Dies at 64| ناشر = [[نیویورک تایمز|NewYork Times]]|تاریخ = 18 January 2008|تاریخ بازبینی= 6 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=19233|عنوان=The chess games of Robert James Fischer |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1V6Nq9 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
 
[[آناتولی کارپف]] اهل شوروی، عنوان قهرمان جهان را در سال ۱۹۷۵ از دست فیشر درآورد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی= http://www.chesscorner.com/worldchamps/karpov/karpov.htm|عنوان= Anatoly Karpov| ناشر = Chesscorner.com|تاریخ بازبینی= 7 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=20719|عنوان=The chess games of Anatoly Karpov |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1VU8Pc | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> سرانجام، [[گری کاسپارف]] اهل شوروی، که در [[باکو]]، [[آذربایجان]] زاده شد، عنوان قهرمان جهان را در سال ۱۹۸۵ در ۲۲سالگی از چنگ کارپف درآورد. کاسپاروف سازمان رقیب فیده، [[شطرنج حرفه‌ای]] را بنیادگذاری کرد و در سال ۱۹۹۳ قهرمانی جهان را برگزار کرد که در آن [[نایجل شورت]] را شکست داد. در همان زمان، فیده مسابقات قهرمانی جهان خود را برگزار کرد که کارپف قهرمان شد. کاسپارف و کارپف هر دو ادعا کردند که قهرمان جهان هستند.<ref>{{یادکرد وب|نشانی= http://www.chesscorner.com/worldchamps/kasparov/kasparov.htm|عنوان= Garry Kasparov| ناشر = Chesscorner.com|تاریخ بازبینی= 7 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=15940|عنوان=The chess games of Garry Kasparov |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1VtCMb | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> [[ولادیمیر کرامنیک]] روسی در سال ۲۰۰۰ عنوان قهرمانی جهان را از چنگ کاسپاروف درآورد و آن را تا سال ۲۰۰۷ حفظ کرد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی= http://www.chessbase.com/Home/TabId/211/PostId/4009154/candidates--vladimir-kramnik-2810--world-2-180313.aspx|عنوان= Candidates – Vladimir Kramnik (2810 – World #2)| ناشر = Chessbase.com|تاریخ بازبینی= 7 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=12295|عنوان=The chess games of Vladimir Kramnik |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1WEhq2 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> از سال ۲۰۰۷ تاکنون عنوان قهرمان جهان دست [[ویسواناتان آناند]] اهل هند است.<ref>{{یادکرد وب |نشانی= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1016171/Viswanathan-Anand|عنوان= Viswanathan Anand (Indian chess player)| ناشر = [[دانشنامه بریتانیکا|Britannica Encyclopedia Online]]|تاریخ بازبینی= 8 April 2013|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=12088|عنوان=The chess games of Viswanathan Anand |ناشر=Chessgames.com|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1Wbz1r | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
=== آچمز ===
{{هم‌چنین ببینید|آچمز}}
'''آچمَز''' در زبان [[زبان ترکی|ترکی]] به معنای بازنشدنی است (آچ یعنی باز و مز که منفی‌کننده است). یک تاکتیک بسیار رایج برای محدود کردن جابه‌جایی مهره‌های حریف است. در این تاکتیک یکی از مهره‌ها که «مهرهٔ آچمزکننده» نامیده می‌شود، یکی از مهره‌های حریف را که در پشت آن مهره یا خانهٔ ارزشمندی قرار دارد، زیر ضرب خود قرار می‌دهد و به‌این‌ترتیب آن مهره را مجبور می‌کند که در جای خود میخ‌کوب بماند. آچمز کردن یکی از راه‌های ایجاد محدودیت برای حرکت سوارهای حریف است. آچمز به دو نوع «نسبی» و «مطلق» تقسیم می‌شود. اگر مهره‌ای برای دفاع از وزیر یا سوار و خانه مهم دیگری آچمز شود، «آچمز نسبی» اتفاق افتاده‌است، اما مهره‌ای که آچمزِ شاه شده‌باشد حق حرکت کردن ندارد و این حالت «آچمز مطلق» نامیده می‌شود.<ref name="usefulchess.com" /><ref>{{یادکرد وب |نویسنده=Edward Scimia |نشانی=http://chess.about.com/od/tipsforbeginners/ss/BasicTactics_3.htm|عنوان=Basic Chess Tactics -- Pins|ناشر=[[ابوت.کام|About.com]] |تاریخ بازبینی=7 January 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1gNoXU | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> برای ایجاد آچمزی باید هر سه مهرهٔ دخیل در یک ردیف یا ستون قرار داشته‌باشند؛ در نتیجه وزیر، فیل و رخ تنها مهره‌هایی هستند که توانایی آچمز کردن را دارند.
 
=== سیخ‌کباب (یا حمله پیکانی) ===
تاکتیک سیخ‌کباب (یا حمله پیکانی) بسیار مشابه آچمز است، اما در جهت معکوس آن عمل می‌کند. در این تاکتیک، با حمله‌ور شدن به یک مهرهٔ ارزشمند حریف، مهرهٔ حریف مجبور می‌شود که جابه‌جا شود و می‌توان مهرهٔ پشتی مهرهٔ حریف را زد. برای نمونه، اگر یک رخ به شاه حریف کیش بدهد و پشت آن وزیر حریف باشد، شاه مجبور می‌شود که جابه‌جا شود و رخ می‌تواند وزیر حریف را بزند.<ref name="usefulchess.com" /><ref>{{یادکرد وب |نویسنده=Edward Scimia |نشانی=http://chess.about.com/od/tipsforbeginners/ss/BasicTactics_4.htm|عنوان=Basic Chess Tactics -- Sweekers|ناشر=[[ابوت.کام|About.com]]|تاریخ بازبینی=7 January 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1gbQS4 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
 
== حرکات ویژه ==
 
== فدراسیون شطرنج ==
[[فیده|سازمان بین‌المللی شطرنج]] {{به فرانسوی|Fédération Internationale des Échecs}} با [[نام اختصاری]] فیده (FIDE) در تاریخ ۲۰ ژوئیهٔ ۱۹۲۴ در [[پاریس]]، [[فرانسه]] بنیادگذاری‌شد. تاکنون ۱۷۰ فدراسیون عضو فیده هستند و این سازمان یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های ورزشی جهان است. این سازمان بیش از چهل رقابت قهرمانی برای جوانان، مردان، بانوان و سالمندان برگزار می‌کند. فیده یکی از اعضای وابسته به کمیتهٔ المپیک است. این سازمان بر این باور است که شطرنج باید در همهٔ ملت‌ها گنجانده شود.<ref name="fide-found" /> رئیس کنونی فیده [[کیرسان ایلیومژینوف]] است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html?comid=37&task=committee|عنوان=FIDE President - Directory|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1jJ7tU | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> هم‌اکنون دفتر مرکزی فیده در [[لوزان]]، [[سوئیس]] قرار دارد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html?comid=83&task=committee|عنوان=Fédération Internationale des Échecs (FIDE)|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1jiLCP | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref>
 
فیده همهٔ قاره‌های جهان را تحت پوشش قرار می‌دهد و کشورهایی از قاره‌های [[آسیا]] (آسیا و [[اقیانوسیه]])، [[اروپا]]، [[آمریکا (قاره)|آمریکا]] ([[آمریکای شمالی]] و [[آمریکای جنوبی|جنوبی]]) و [[آفریقا]] عضو این سازمان هستند.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html|عنوان=Directory|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1jxHnC | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> از آسیا کشورهایی از جمله [[ایران]]، [[چین]]، [[هند]]، [[ازبکستان]] و [[ویتنام]]،<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html?task=continent&cont=asia |عنوان=Asia|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1kC3zk | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> از اروپا کشورهایی از جمله [[روسیه]]، [[اوکراین]]، [[فرانسه]] و [[مجارستان]]،<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html?task=continent&cont=europe |عنوان=Europe|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1kQxzD | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> از آمریکا کشورهایی از جمله [[ایالات متحده آمریکا]]، [[کوبا]]، [[برزیل]] و [[آرژانتین]]<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html?task=continent&cont=americas |عنوان=Americas|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FD1kj8W7 | تاریخ بایگانی = 18 March 2013}}</ref> و از آفریقا کشورهایی از جمله [[مصر]]، [[آفریقای جنوبی]]، [[الجزایر]] و [[تونس]]<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.fide.com/fide/directory.html?task=continent&cont=africa|عنوان=Africa|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FGRpcLgK | تاریخ بایگانی = 20 March 2013}}</ref> عضو فیده هستند.
 
مهمترین عناوینی که فیده به برترین بازیکنان شطرنج مرد و زن اعطا می‌کند، عبارتند از:<ref name="about-title">{{یادکرد وب |نویسنده=Edward Scimia|نشانی=http://chess.about.com/od/chesscommunities/a/A-Guide-To-Chess-Titles.htm |عنوان=Chess Titles - Understanding Chess Titles|ناشر=[[ابوت.کام|About.com]]|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FGSGv8w1 | تاریخ بایگانی = 20 March 2013}}</ref>
* '''[[استادبزرگ شطرنج|استادبزرگ]]:''' عنوانی است که فیده به بازیکنان بسیار قوی شطرنج اعطا می‌کند. بعد از قهرمانی جهان، استادبزرگ بالاترین عنوانی است که یک بازیکن شطرنج می‌تواند به آن برسد. این عنوان را با نام کوتاه GM یا IGM نیز می‌خوانند.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Grandmaster_(chess).html|عنوان=Grandmaster (chess)|ناشر=Princeton.edu|تاریخ بازبینی=15 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FGSHLrpF | تاریخ بایگانی = 20 March 2013}}</ref> این سخت‌ترین عنوانی است که یک بازیکن شطرنج می‌تواند به‌دست‌آورد و برای به‌دست آوردن آن باید در رتبه‌بندی فیده حداقل به ۲۵۰۰ امتیاز برسد.<ref name="about-title" />
* '''[[عنوان‌های فیده#استاد بین‌المللی|استاد بین‌المللی]]:''' عنوانی است که به بازیکنانی که در رتبه‌بندی فیده به ریتینگ ۲۴۰۰ می‌رسند، و در مسابقات خاصی موفق به کسب امتیاز مورد نظر می‌شوند اهدا می‌شود. این عنوان با نام کوتاه IM نیز خوانده می‌شود.<ref name="about-title" />
* '''[[عنوان‌های فیده#استاد|استاد]]:''' عنوانی است که به بازیکنانی که در رتبه‌بندی فیده به ریتینگ ۲۳۰۰ می‌رسند، اهدا می‌شود. این عنوان را با نام کوتاه FM نیز خوانده می‌شود.<ref name="about-title" />
* '''[[عنوان‌های فیده#نامزد استادی|نامزد استادی]]:''' عنوانی است که به بازیکنانی که در رتبه‌بندی فیده به ۲۲۰۰ امتیاز می‌رسند، اهدا می‌شود.<ref name="about-title" />
 
بازیکنان بر پایهٔ ریتینگ خود رتبه‌بندی می‌شوند. در مارس ۲۰۱۵ بالاترین ریتینگ را در بین بازیکنان شطرنج جهان [[ماگنوس کارلسن]] اهل [[نروژ]] دارد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=249|عنوان=Top 100 Players March 2013 - Archive|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FGSHoP2a | تاریخ بایگانی = 20 March 2013}}</ref> [[هو ییفان]] چینی هم بالاترین ریتینگ را در بین بازیکن زن (رتبه ۵۹ بین کل بازیکنان) در اختیار دارد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://ratings.fide.com/toparc.phtml?cod=250|عنوان=Top 100 Women March 2013 - Archive|ناشر=[[فیده|Fide.com]]|تاریخ بازبینی=9 March 2013|کد زبان=en| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6FGSIGYZF | تاریخ بایگانی = 20 March 2013}}</ref> رتبه‌بندی کشورها در شطرنج توسط فیده انجام می‌گیرد. این سازمان رتبهٔ کشورها را بر پایهٔ میانگین ریتینگ ۱۰ بازیکن برتر هر کشور تعیین می‌کند. در مارس ۲۰۱۵ به ترتیب کشورهای روسیه، چین، اوکراین، آمریکا، هند، فرانسه، [[ارمنستان]]، مجارستان، هلند و انگلستان ده رتبه اول را در اختیار دارند.<ref>[https://ratings.fide.com/topfed.phtml Federations Ranking] Fide Website</ref>
[[رده:بازی‌های راهبردی مجرد]]
[[رده:بازی‌های فکری]]
[[رده:نوشتارهای صوتی]]
[[رده:ورزش‌های فردی]]
[[رده:ویکی‌سازی رباتیک]]
۵۷۷٬۴۵۰

ویرایش