باز کردن منو اصلی

تغییرات

بازخوانی
[[Image:BachFugueBar.png|thumb|300px|گزیده‌ای از فوگ شماره ۱۷ [[یوهان سباستیان باخ]]، نمونه‌ای از کنترپوان {{audio|BachFugueBar.mid|پخش}}]]
'''کنترپوان''' {{به فرانسوی|Contrepoint}} ازلحاظ لغوی به‌ معنای نقطه در مقابل نقطه و در موسیقی [[نت]] درمقابلِ نت است.<ref dir=ltr>{{پک|Encyclopedia Britannica|2019|ک=Counterpoint|زبان=en}}</ref> در این فن، تأکید بر روند افقی نت هاست نه روند عمودی. هریک از نت‌هایی که با هم نواخته می‌شوند دارای «[[ضرب‌آهنگ|ریتم]]» و «[[ملودی]]» مستقل از هم هستند، ولی در کلّیّتِ آهنگ، دارای [[هارمونی|هارمونی‌]] هستند. [[موسیقی کلاسیک|موسیقی اروپایی]] تا [[قرن هشتم میلادی]] به صورت یک صدایی اجرا می‌شد. پس از [[قرن نهم میلادی]] رو به تکامل نهاد و به تدریج به دوصدایی، [[سه صدایی]] و [[چندصدایی]] رسید و نام آن را کنترپوان نهادند. کنترپوان از دورهٔ [[موسیقی رنسانس|رنسانس]] در اروپا رواج یافت و در [[موسیقی دوره باروک|دوره باروک]] به اوج و شکوفایی رسید و از «[[کانن (موسیقی)|کانن]]» و «[[فوگ]]» به عنوان مهمترین و پیچیده‌ترین بخش کنترپوان یاد می‌کنند. در ادامه و با پیدایشِ دانشِ «هارمونی» که در آن [[آکورد]]ها به صورت عمودی و هم‌زمان یک ملودیِ واحد را [[همراهی (موسیقی)|همراهی]] می‌کردند، آهنگسازان را بر آن داشت تا از هر دو شیوه و تکنیک برای غنای آثار خود استفاده کنند و ضمن حفظ ساختار هارمونی، بخش‌هایی مستقل و کنترپوانتیک بوجود آورند. در این دوره [[موسیقیدانان|موسیقیدانانی]] چون [[یوهان سباستیان باخ]] از موفقترینموفق‌ترین آهنگسازان در ترکیب هارمونی و کنترپوان بودند.
== تاریخچه ==
در هشت قرنِ نخستِ میلادی، آوازهای کلیسایی در [[موسیقی کلاسیک|موسیقی غربی]] به‌طور کلی [[یک‌صدایی]]{{یاد|dir=ltr|Monodic}}بودند. در [[قرن نهم میلادی|قرن نهم]] در مقابل موسیقی «یک‌صدایی»، یک بافت جدید موسیقایی به نام «دیافونی»{{یاد|dir=ltr|Diaphony}}(دوصدایی) مرسوم شد. این شیوه در ابتدا از دو صدا به [[فاصله (موسیقی)|فاصلهٔ]] سوم تشکیل می‌گردید، سپس به فاصلهٔ پنجم تغییر داده شد و نام آن را «ارگانوم»{{یاد|dir=ltr|Organum}}نهادند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۸}}</ref>در این دوصدایی، ملودی اصلی «تنور»{{یاد|dir=ltr|Tenor}}و ملودی دوم «کنترشان»{{یاد|dir=ltr|Contre Chant}}نام داشت. بعد از آن فاصله‌های [[اکتاو]]، پنجم و چهارم که در موسیقی یونان نیز رواج داشت، مورد استفاده قرار گرفت. این سبک در [[قرن دوازدهم]] توسط آهنگسازانی مانند «لئونن»{{یاد|dir=ltr|Leonin}}و در [[قرن سیزدهم میلادی]] توسط «پروتن»{{یاد|dir=ltr|Perotin}}و آهنگسازان «مکتب [[نوتردام]]» با استفاده از [[ریتم]] و [[میزان (موسیقی)|میزان بندی]]، به بافتی «چهارصدایی» و پولیفونیک دست یافتند و باعث پیشرفت و تکنیک‌های جدیدی در کنترپوان‌نویسی شدند. در [[قرن چهاردهم میلادی|قرن چهاردهم]]، [[مس (موسیقی)|مس‌هایی]] توسط «[[گیوم دو ماشو]]» تصنیف شد که جزو آثار پولیفونیک محسوب می‌شود. در [[قرن پانزدهم میلادی|قرن پانزدهم]] مکاتب دیگری به تکامل موسیقی چند‌صدایی پرداختند که فرم «[[کانن (موسیقی)|کانن]]» یا «موسیقی تقلیدی»،
از تکنیک‌های جدید در کنترپوان‌نویسی شد و در نهایت فرم «[[فوگ]]» به عنوان پیشرفته‌ترین و کاملترین فرم موسیقی کنترپوانتیک بوجود آمد.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۹}}</ref>کنترپوان از دورهٔ [[موسیقی رنسانس|رنسانس]] در اروپا رایج شد و در [[موسیقی دوره باروک|دوره باروک]] به اوج خود رسید. در ادامۀ این روند و با پیدایشِ دانشِ «[[هارمونی]]» که در آن [[آکورد]]<nowiki/>ها به صورت عمودی و هم‌زمان یک ملودیِ واحد را [[همراهی (موسیقی)|همراهی]] می‌کردند، آهنگسازان را بر آن داشت تا از هر دو شیوه برای بیان هر چه غنی‌تر کردنِ آثار خود استفاده کنند و ضمنضمنِ حفظ ساختار هارمونی، بخش‌هایی مستقل و کنترپوانتیک بوجود آورند. از آثار باخ به عنوان بهترین و موفقترین نوعِ آثار در ترکیب هارمونی و کنترپوان یاد می‌کنند.
 
 
== تعریف ==
'''کنترپوان''' به معنی نقطه در برابر نقطه، [[نت (موسیقی)|نت]] در برابر نت، یا [[ملودی]] در مقابل ملودی است.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۱۵}}</ref>این اصطلاح در موسیقی به‌ معنای «[[چندصدایی]]» است که در آن دو یا چند خط [[ملودی|ملودیک]] با توجه به استقلال هر یک از بخش‌ها به صورت هم‌زمان به صدا در می‌آیند و تشکیل یک [[بافت (موسیقی)|بافت]] «موسیقی پولیفونیک» می‌دهند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۸}}</ref>
 
تفاوت میان دانش هارمونی و دانش کنترپوان در آنجاست که هارمونی نوعی از موسیقی «هوموفونیک» (چند صدایی هماهنگ) و کنترپوان نوعی از موسیقی «پولیفونیک» (چند صدایی مستقل) است.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۱۸۱-۱۸۲}}</ref> در شیوه کنترپوان به علت وجود چند خط ملودیک متفاوت شنونده قادر به تفکیک آن‌ها به علت پیچیدگی خطوط ملودیک در یک بار شنیدن نمی شودنمی‌شود و بار اول توجه به یک خط ملودیک می‌کند. اما با چند بار شنیدن است که می‌توان بخش‌های دیگر را هم به خاطر سپرد. از [[فرم (موسیقی)|فرم]]‌های [[فوگ]] و [[کانن (موسیقی)|کانن]] به عنوان پیچیده‌ترین نوع کنترپوان یاد می‌شود.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۱۸۶-۱۸۷}}</ref>
== ساختار ==
در کنترپوان‌نویسی «[[تونالیته|تنال]]» ابتدا باید با قواعدقواعدِ آکورد‌شناسی و هارمونی مسلط بود. در قرون گذشته و قبل از ورود هارمونی، آموزش کنترپوان بر اساس سیستم «[[مد (موسیقی)|مدال]]» و قوانینی سخت و خشک انجام می گرفتمی‌گرفت که امروزه این روش تغییر کرده است.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۵}}</ref><ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۱۸۷}}</ref>
 
در نگارش کنترپوان ابتدا نت‌های ملودی (نت گرد) هم ارزش نوشته می‌شوند و بر پایه یکی از گام‌های موسیقی تنظیم می گرددمی‌گردد. نت‌ها باید با فاصله‌های متصل و بدون پرش حرکت کرده و از حرکت‌های [[آرپژ]] و پی‌در‌پی به پایین یا بالا اجتناب شود و در صورت پرش، باید بلافاصله در جهتِ مخالفِ آن به پایین یا بالا حرکت کند.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۲}}</ref>
 
ملودی داده شده را «کانتوس فیرموس»{{یاد|dir=ltr|Cantus Firmus}}به معنی «ملودی ثابت» و نت‌های مقابل آن را «کنترپوان» می نامندمی‌نامند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۱۶}}</ref>
 
در این ساختار، فاصله‌های مجاز در حرکت افقی ملودی عبارتند از : [[دوم کوچک]]، [[دوم بزرگ]]، [[سوم کوچک]]، [[سوم بزرگ]]، [[چهارم درست]]، [[پنجم درست]] و [[اکتاو]]. کاربرد فاصله‌های دیگر و حرکت‌های [[کروماتیک]] همگی خطا هستند.<ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۶}}</ref>
 
در هر بخش که نت در برابر نت است، فاصلۀ بیش از اکتاو خطا استمحسوب ومی‌شود، [[مطبوعیت (موسیقی)|فواصل مطبوع]] به هم پیوند می‌خورند و «فواصل نا‌مطبوع» باید حل شوند. در ابتدا و انتهای قطعه باید فاصلۀ اکتاو باشد و. گذشتن بخش‌ها از یکدیگر و حرکت موازی دو بخش با فواصل نامطبوع، فاصلۀ پنجم و اکتاو مجاز نیست و از تکرار نت در یک بخش پرهیز می‌شود.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۵-۶}}</ref>
== کنترپوان دوصدایی ==
کنترپوان دو صداییدو‌صدایی، به '''دو بخشی'''، '''سه بخشی''' و '''چهار بخشی''' در پنج نوع خلاصهتقسیم می‌شود که عبارتند از :
=== نوع اول ===
* '''یک بر یک''': در برابر هر نتِ گردِ داده شده (کانتوس فیرموس)، یک نت هم ارزش (کنترپوان) قرار می‌گیرد.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۳}}</ref>
در این نوع کنترپوان، فاصلهٔ «[[هم‌صدا]]» در اول و آخر قطعه ممنوع است. وفاصلۀ بین دو بخش در شروعشروع، باید با فاصلهٔ مطبوعِ کامل ([[اکتاو]] یا [[پنجم درست]]) و پایانپایان، در اکتاو باشد.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۷}}</ref>کنترپوان بر اساس حرکات متصل استوار است و هر نوع پرشِ ملودیک و گسسته به جز اکتاو، حرکت‌های پی‌درپی و بیش از حد به فاصلهٔ سوم و ششم، تغییراتِ [[گام کروماتیک|کروماتیکی]]، حرکت‌های موازی چند مطبوعِ کامل،کامل و عبور بخش‌ها از یکدیگر خطا محسوب شده و برای رسیدن به «هم‌صدا» در بخش‌های میانی، صداها باید با حرکت پیوسته به هم وصل و سپس جدا شوند. هر نوع پرشِ ملودیک بیشتر از فاصلهٔ سوم، باید بلافاصله در جهتِ مخالف حل شود. زیباترین حرکات در کنترپوان ابتدا «حرکت مخالف» بخش‌ها نسبت به هم است، سپس «حرکت مورب» است که در مرحلهٔ دوم قرار می‌گیرد و سوم اینکه باید از «حرکت موازی» حتی‌الامکان کمتر استفاده کرد و از حرکات منفصل اجتناب کرد.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۲۰–۲۱}}</ref><ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۷–۸}}</ref>
* در مثال زیر خط پایین «کانتوس فیرموس» یا ملودی داده شده، و خط بالا «کنترپوان» یا ملودی مقابل آن است. فاصلهٔ حرکات بخش‌ها نسبت به هم به این ترتیب است: اکتاو، سوم، سوم، ششم، ششم، اکتاو.
<score vorbis="1">
\relative c'' {
</score>
=== نوع دوم ===
* '''دو بر یک:''' در برابر هر نتنتِ گردگردِ داده شده، دو نت سفید قرار می‌گیرد. (همچنین می‌توان در برابر یک نتنتِ گردگردِ نقطه دار، سه نت سفید قرار داد).<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۳}}</ref>
 
در این بخش تمام قوانینی که در نوع اول وجود دارد، در نوع دوم هم باید رعایت شود با این تفاوت که دو نت سفید در مقابل یک نت گرد قرار می‌گیرد به جز پایان قطعه که هر دو نت باید گرد باشد. در این بخش قسمت کنترپوان دارای ضرب قوی و ضعیف در میزان است و شروع قطعه می‌تواند از ضرب ضعیف باشد. در این بخش می‌توان از فواصل مطبوع در ضرب‌های قوی و از فواصل نامطبوع یا به عنوانو [[نت‌های زینت|«نت‌های زینت]]» در ضرب‌های ضعیف استفاده کرد و فاصلهٔ نامطبوع باید در بین دو فاصلهٔ مطبوع قرار گیرد.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۳۴}}</ref><ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۱۲}}</ref>
* در مثال زیر «میزان اول» با یک فاصلهٔ پنجم درست در ضرب ضعیف شروع شده‌است و پرش چهارم بلافاصله در جهت مخالفمخالف، به ضربِ ضعیفِ میزان بعدی حل شده‌است. «میزان دوم» فاصله (ششم به پنجم)، «میزان سوم» (سوم به ششم)، «میزان چهارم» (ششم به سوم)، «میزان پنجم» (پنجم به ششم) و «میزان آخر» (اکتاو) که هر دو نت گرد هستند.
<score vorbis="1"> {
#(set-global-staff-size 15)
* '''چهار بر یک''': در برابر هر نت گرد، چهار نت سیاه قرار می‌گیرد.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۳}}</ref>
در این بخش در مقابل یک نت گرد (ملودی داده شده) چهار نت سیاه (کنترپوان) قرار می‌گیرد. در این بخش هم کلیهٔ قوانین قبلی در مورد وصل و حرکت صداها به قوت خود باقی است. در بخش «چهار بر یک» به خوبی می‌توان از ضرب‌های ضعیف و قوی میزان در ترکیب فواصل مطبوع و نامطبوع به صورت متناوب استفاده کرد و حرکت‌های پیوسته و ملودیکِ نت‌های سیاه، بر حرکت گسسته ارجحیت دارد. میزان ابتدایی می‌تواند با یک ضرب سکوت آغاز شود اما در میزان آخر هر دو نت باید گرد باشند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۳۷}}</ref><ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۱۵}}</ref>
* در مثال زیر صدای کنترپوان ترکیبی است از نت‌های مطبوع، نامطبوع و «نت‌های زینت» است. در این قطعه «میزان اول» از یک فاصلهٔ هم‌صدا (مطبوع) به دوم (نامطبوع)، سوم (مطبوع) و چهارم (نیمه مطبوع) حرکت می‌کند. «میزان دوم» از فاصلهٔ سوم به چهارم، پنجم و ششم حرکت می‌کند. «میزان سوم» از فاصلهٔ ششم به پنجم، چهارم و سوم است. «میزان چهارم» از فاصلهٔ سوم به چهارم، پنجم و سوم حرکت می‌کند. در «میزان پنجم» از فاصلهٔ سوم، چهارم، پنجم و ششم به میزان آخر می‌رسد که هر دو صدا دارای نت گرد هستند و در اکتاو است.
<score vorbis="1"> {
#(set-global-staff-size 16)
[[پرونده:Ascending Double Neighbor Figure.jpg|300px|وسط]]
|-
|<small>سه مثال از کاربرد فواصل [[مطبوعیت (موسیقی)|مطبوع و نامطبوع]] در نوع «چهار بر یک» </small>
|}
=== نوع چهارم ===
* '''یک برابر دو «سنکپ» :''' در برابر هر نتِ گرد، دو نتِ سفیدِ به هم پیوسته قرار می‌گیرد با این تفاوت که نتِ دومِ کنترپوان با «[[خط اتحاد]]» به میزان بعدی وصل می‌شود.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۳}}</ref>
[[سنکپ|سَنکُپ]] به این معنی است که نیمی از [[دیرند|کشش]] نت در «ضرب ضعیف» میزان قرار گرفته و نیم دیگر آن به «ضرب قوی» میزان بعد امتداد دارد. در این نوع از کنترپوان، ضرب ضعیف باید مطبوع و در پیوند به ضربِ قوی میزانِ بعدی می‌تواند مطبوع یا نامطبوع باشد. از آنجا که سنکپ یا «نت تأخیر» (نامطبوع) محسوب می‌شود، حل آن به پایین ضروری است اما در مواردی که در «ضربِ قوی» فاصله مطبوع باشد، پرش یا حرکت متصل به بالا یا پایینِ نتِ بعدی مجاز است.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۴۱}}</ref><ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۱۸}}</ref>
* در مثال زیر نت‌های سَنکُپ‌دار همگی به پایین حل شده‌است و تمام قوانین قبلی در مورد وصل، حرکت ملودی و فاصله‌ها رعایت شده‌است.
<score vorbis="1">
* '''کنترپوان مخلوط:''' در برابر نتِ گردِ داده شده (کانتوس فیرموس)، از انواع کشش‌ها حتی نتِ چنگ نیز در بخش مقابل (کنترپوان) استفاده می‌شود.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۴}}</ref>
 
در کنترپوان مخلوطمخلوط، استفاده از نتنتِ گرد و حرکت تکراری در ریتم و ملودی در بخشِ کنترپوان ممنوع است و باید از میزان‌ها و سنکپ‌های تکراری پرهیز کرد. در این بخش می‌توان با رعایت قوانین و حفظ اصول کنترپوان‌نویسی، تا آنجا که امکان دارد ملودی‌های زیبا ساخت.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۴۶}}</ref><ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۲۰}}</ref>
* در مثال زیر با اجرای دقیق قواعد قبلی از همۀ چهار نوع کنترپوان دو‌صدایی شامل: یک بر یک (میزان اول)، دو بر یک (میزان دوم)، چهار بر یک (میزان سوم) و سنکپ (میزان چهارم و پنجم) استفاده شده است و هیچ میزانی در بخش کنترپوان با هم شباهت ندارد.
<score vorbis="1">
{{پایان چپ‌چین}}
== پانویس ==
{{پانویس}}
== منابع ==
* {{یادکرد ویکی|عنوان =Counterpoint |پیوند = https://en.wikipedia.org/wiki/Counterpoint |زبان = en| بازیابی = ۹ فوریه ۲۰۱۹}}