باز کردن منو اصلی

تغییرات

۸٬۲۵۱ بایت اضافه‌شده ،  ۶ ماه پیش
خنثی‌سازی ویرایش 25603403 توسط 80.250.193.8 (بحث)
{{یادکرد دقیق}}
{{ادبیات}}
'''داستان کوتاه''' گونه‌ای از [[ادبیات داستانی]] است که نسبت به [[رمان]] یا داستان بلند حجم بسیار کم‌تری دارد و [[نویسنده]] در آن برشی از زندگی یا حوادث را می‌نویسد درحالی که در داستان بلند یا رمان، نویسنده به جنبه‌های مختلف زندگی یک یا چند [[شخصیت]] می‌پردازد و دستش برای استفاده از کلمات باز است. به همین دلیل ایجاز در داستان کوتاه مهم اسگراست مشخصو می‌کند.نویسنده به‌طور کلی داستان کوتاهنباید به داستان‌هاییموارد گفتهحاشیه‌ای می‌شوند که کوتاه‌تر از داستان‌های بلند باشندبپردازد. داستان کوتاه مثل دریچه یا دریچه‌هایی است که به روی زندگی شخن می‌دهد و کمتر گسترش و تحول می‌یابد. «ادگار [[آلن پو]]» نویسنده آمریکا
 
== تعریف ==
»خصیت‌ها محدود است. فضای کافی برای تجزیه و تحلیل‌های مفصل و پرداختن به امور جزئی در تکامل شمی‌توان دبررسی کرد. حادثه اصلی به نحوی انتخاب می‌شود که هر چه بیشتر شخصیت قهرمان را تبیین کند و حوادث فرعی باید همه در جهت کمک به این وضع باشند. البته بسیاری از داستان‌های کوتاه خوب هم هست که در آن این قوانین رعایت نشده‌است.{{سخ}}
{{نوشتار اصلی|تعریف (داستان کوتاه)}}
داستان کوتاه ممکن است خیلی کوتاه باشد و مثلاً حدود ۵۰۰ کلمه بیشتر نداشته باشد. در داستان کوتاه شخصیت قبلاً تکوین یافته‌است و پیش چشم خوانندهٔ منتظر، در گیرودار کاری
تعریف داستان کوتاه، تفاوت این نوع ادبی را با انواع دیگر مشخص می‌کند. به‌طور کلی داستان کوتاه به داستان‌هایی گفته می‌شوند که کوتاه‌تر از داستان‌های بلند باشند. داستان کوتاه مثل دریچه یا دریچه‌هایی است که به روی زندگی شخصیت یا شخصیت‌هایی، برای مدت کوتاهی باز می‌شود و به خواننده فقط امکان می‌دهد که از این دریچه‌ها به اتفاقاتی که در حال وقوع است نگاه کند.
شخصیت در داستان کوتاه فقط خود را نشان می‌دهد و کمتر گسترش و تحول می‌یابد. «ادگار [[آلن پو]]» نویسنده آمریکایی می‌گوید:
{{نقل قول|''داستان کوتاه قطعه‌ای تخیلی است که حادثه واحدی را، خواه مادی باشد و خواه معنوی، مورد بحث قرار دهد. این قطعه تخیلی بدیع باید بدرخشد، خواننده را به هیجان بیاورد، یا در او اثر گذارد باید از نقطه ظهور تا پایان داستان در خط صاف و همواری حرکت کند. '|||[[آلن پو]]|}}
داستان کوتاه «باید کوتاه باشد، اما این کوتاهی حد مشخص ندارد. ادگار آلن پو» در این مورد نیز گفته‌است:
{{نقل قول|''داستان کوتاه" روایتی است که بتوان آن را در یک نشست (بین نیم ساعت تا دو ساعت) خواند. همه جزئیات آن باید پیرامون یک موضوع باشد و یک اثر را القا کند، یک اثر واحد را|||[[آلن پو]]|}}
»خصیت‌هادر داستان کوتاه تعداد شخصیت‌ها محدود است. فضای کافی برای تجزیه و تحلیل‌های مفصل و پرداختن به امور جزئی در تکامل شمی‌توانشخصیت‌ها وجود ندارد و معمولاً نمی‌توان در آن تحول و تکامل دقیق اوضاع و احوال اجتماعی دبررسیبررسی کرد. حادثه اصلی به نحوی انتخاب می‌شود که هر چه بیشتر شخصیت قهرمان را تبیین کند و حوادث فرعی باید همه در جهت کمک به این وضع باشند. البته بسیاری از داستان‌های کوتاه خوب هم هست که در آن این قوانین رعایت نشده‌است.{{سخ}}
داستان کوتاه ممکن است خیلی کوتاه باشد و مثلاً حدود ۵۰۰ کلمه بیشتر نداشته باشد. در داستان کوتاه شخصیت قبلاً تکوین یافته‌است و پیش چشم خوانندهٔ منتظر، در گیرودار کاری است که به اوج و لحظه حساس و بحرانی خود رسیده یا در جریان کاری است که قبلاً وقوع یافته اما به نتیجه نرسیده‌است. پس می‌توان گفت که
{{نقل قول|''داستان کوتاه اثری است کوتاه که درآن نویسنده به یاری یک طرح منظم شخصیتی اصلی را دریک واقعهٔ اصلی نشان می‌دهد، و این اثر بر روی هم تأثیرِ واحدی را القا می‌کند''||||}}
 
== تاریخچه داستان کوتاه ==
تاریخ داستان‌نویسی فقط به کمتر از چهار قرن پیش می‌رسد. رمان‌نویسی به شیوه کلاسیک و امروزی آن اوایل قرن هفدهم و با رمان معروف [[دن کیشوت]] اثر [[میگل د سروانتس]] زاییده شد. داستان کوتاه گذشتهٔ کوتاه‌تری نسبت به رمان‌نویسی دارد. نخستین داستان‌های کوتاه اوایل قرن نوزدهم خلق شدند. با این حال رد پای داستان کوتاه را دیرتر هم می‌توان یافت: قرن چهاردهم میلادی و در [[دکامرون]] اثر [[جووانی بوکاچیو]] و نیز [[حکایت‌های کنتربری]] نوشته [[جفری چاوسر]]. در ایران و در قرن هفتم هجری گرچه حکایات [[گلستان سعدی]] از جهت کوتاهی و وحدت موضوع به آنچه که امروزه به آن داستان کوتاه می‌گویندت، اما این قصه‌ها و حکایات با همه اهمیت واعتبارشان به دلیل عدم شخصیت پردازی نمی‌توانند داستان کوتاه - به مفهوم امروزی آن- تلقی شوند. دراوایل قننهم، [[ادگار آلن پو]] (۱۸۴۹–۱۸۰۹) در آمریکا و [[نیکلای گوگول]] (۱۸۵۲–۱۸۰۹) در روسیه گونه‌ای از روایت و داستان را بنیاد نهادند که اکنون داستان کوتا مهی‌شود.
{{نوشتار اصلی|تاریخچه داستان کوتاه}}
تاریخ داستان‌نویسی فقط به کمتر از چهار قرن پیش می‌رسد. رمان‌نویسی به شیوه کلاسیک و امروزی آن اوایل قرن هفدهم و با رمان معروف [[دن کیشوت]] اثر [[میگل د سروانتس]] زاییده شد. داستان کوتاه گذشتهٔ کوتاه‌تری نسبت به رمان‌نویسی دارد. نخستین داستان‌های کوتاه اوایل قرن نوزدهم خلق شدند. با این حال رد پای داستان کوتاه را دیرتر هم می‌توان یافت: قرن چهاردهم میلادی و در [[دکامرون]] اثر [[جووانی بوکاچیو]] و نیز [[حکایت‌های کنتربری]] نوشته [[جفری چاوسر]]. در ایران و در قرن هفتم هجری گرچه حکایات [[گلستان سعدی]] از جهت کوتاهی و وحدت موضوع به آنچه که امروزه به آن داستان کوتاه می‌گویندت،می‌گویند کم شباهت نیست، اما این قصه‌ها و حکایات با همه اهمیت واعتبارشان به دلیل عدم شخصیت پردازی نمی‌توانند داستان کوتاه - به مفهوم امروزی آن- تلقی شوند. دراوایل قننهم،قرن نوزدهم، [[ادگار آلن پو]] (۱۸۴۹–۱۸۰۹) در آمریکا و [[نیکلای گوگول]] (۱۸۵۲–۱۸۰۹) در روسیه گونه‌ای از روایت و داستان را بنیاد نهادند که اکنون داستان کوتاکوتاه نامیده مهی‌شودمی‌شود.
 
[[آلن پو]] (۱۸۴۹–۱۸۰۹) و [[نیکلای گوگول]] (۱۸۵۲–۱۸۰۹) را پدرانن‌نویسیپدران کوتداستان‌نویسی کوتاه می‌دانند؛ [[آلن پو]] نخستین بار داستان کوتاه را تعریف کرد و با نوشتن داستانهای کوتاه ''مرگ سرخ و آوار خانه آشر'' کوتاه‌نویسی را آغاز کرد. [[گوگول]] نیز داستانهای کوتاه واقع گرایانه می‌نوشت و داستان «شنل» او را آغازگر سبک واقع گرایی دانسته‌اند و اشارهٔ [[داستایوفسکی]] به داستان «شنل» او ناظر به همین معناست که «همهٔ ما از زیر شنل گوگول بیرون آمده‌ایم!»
 
این نوع [[داستان‌نویسی]] در [[قرن نوزدهم]] شکل گرفت. در اوایل همین قرن سالنامه‌ها و جنگ‌های ادبی وسیله‌ای در اختیار خوانندگان گذاشت تا خود را از راه داستان کوتاه به خوانندگان معرفی کند. از این رو در قرن نوزدهم داستان‌های کوتاه بیش از زمان‌های دیگر نوشته شد؛ زیرا منظوری بهتر از این داشت که طی یک رمان طولانی فقط به علاقهٔ خواننده تلنگر بزند و آن را تحریک کند.
 
پس از گوگول و آلن پو، تأثیر دو نویسنده بعدی؛ یعنی [[گی دو موپاسان]] و [[آنتوان چخوف]] بر نویسندگان بعد از خود بسیار چشمگیر است. نویسندگان بزرگ دیگری چون او. [[هنری جیمز]] [[جویس]]، [[ارنست همینگوی]]، [[سالینجر]]، [[فاکنر]] نیز از پیشکسوتان این نوع داستان‌نویسی به‌شمار می‌آیند.
 
در [[قرن بیستم]] پیشرفت [[صنعت]] و زندگی ماشینی وقت و فراغت زیادی برای خوانندگان باقی نگذاشت تا به رمان خوانی اشتیاق نشان دهند بر این اساس نهضت کوتاه‌نویسی کوشید تا با پرداخت داستانهای کوتاه مانع از آن شود که خوانندگان از داستان خوانی فاصله بگیرند؛ بدین گونه داستانهای زیادی با این فرم نوشته شد.
 
== حجم یک داستان کوتاه ==
مبحث این‌که یک داستان کوتاه، چقدر باید باشد، از دیرباز نو نویسنده‌ها را دچار مشکل کرده چرا که هیچ منبعی نیست که با اطمینان به ما بگوید محدودهٔ یک داستان کوتاه، به‌طور ثابت چقدر است. داستان‌های کوتاهی وجود دارد که به سی یا چهل صفحه می‌رسند و هم‌چنین داستان کوتاه‌هایی هست که داستان برق‌آسا نیستند و خصوصیات یک داستان کوتاه را دارند، اما به سختی به ۲۰۰۰ کلمه می‌رسند. داستان‌های کوتاهی هم وجود دارد که بین این دو هستند و چیزی در حدود ۵۰۰۰ کلمه هستند. با این حساب، داستان‌های کوتاه انواع مختلفی دارند و قالب نوشتاری آن‌ها می‌تواند هم بزرگ و هم کوچک باشد.
 
البته شایان ذکر است که طول یک داستان کوتاه، به کشور و رسوم و ادبیات آن نیز بستگی دارد. مثلاً در ایالات متحده یک داستان کوتاه می‌تواند بالای ۱۰۰۰۰ کلمه داشته باشد (که آن‌ها را «داستان کوتاه بلند»<ref>long Short Story</ref> می‌نامند) در حالی که در بریتانیا متوسط تعداد کلمات داستان‌های کوتاه حدود ۵۰۰۰ کلمه است و در استرالیا دست کم داستان کوتاه بیش از ۳۵۰۰ کلمه دارد. گرچه داستان‌های کوتاهی نیز هستند که تنها چندصد کلمه دارند (که آن‌ها را اغلب «روایت کوچک»<ref>Micro Narratives</ref> می‌نامند)، خوانندگان معاصر داستان کوتاه انتظار دارند که داستان کوتاهی که می‌خوانند حداقل ۱۰۰۰ کلمه را داشته باشد.
در کشور ما نیز امروزه، داستان‌های کوتاهی که توسط نویسنده‌ها نگارش می‌یابند، چیزی بین ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کلمه هستند {{نوشتارو اصلی|عناصربلندتر داستان}}از آن کم پیدا می‌شود و کوتاه ترش، دارای سبکِ داستان‌های برق‌آسا<ref>Flash Fiction</ref> هستند.
 
== عناصر داستان کوتاه ==
{{نوشتار اصلی|عناصر داستان}}
سازه‌های داستان کوتاهی، عناصری از آن هستند که حتماً باید در داستان وجود داشته باشند. به زبان دیگر، ارکان اصلی داستان که وجودشان ضروری است را عناصر داستان یا سازه‌های داستان کوتاه می‌نامیم.
 
در داستان کوتاه موضوع به لحاظ ساختاری مانند پیکری است که اندام‌های داستان به آن مربوط اند و رویدادهای داستان مستقیم یا غیر مستقیم به آن مربوط است. موضوع داستان اندوه نوشته [[چخوف]] مرگ فرزند است یا موضوع داستان گردنبند نوشته [[موپاسان]] امانت داری است. در داستان کوتاه اغلب یک موضوع اصلی وجود دارد که داستان دربارهٔ آن گسترش پیدا می‌کند. هر داستان ناگزیر است داشتن موضوعی است. این موضوع در شکل کلی می‌تواند [[فقر]]، [[جنگ]]، [[عشق]]، [[مرگ]]، [[تنهایی]]، [[ترس]] یا هر مفهوم انسانی دیگری باشد. هر کدام از این موضوع هاو این مفاهیم کلی زیر مجموعه‌های زیادی دارند و داستان‌های زیادی می‌توان یافت که زیر مجموعه یکی از مفاهیم کلی قرار می‌گیرند. یافتن موضوع تازه برای داستان معمولاً با سختی همراه است. موضوع‌های ناگفته یا کمتر گفته شده که مفهومی شریف و انسانی و نه لزوماً اخلاقی را در خود داشته باشند ''موضوعات طلایی''اند.
 
موضوع‌های یک داستان را می‌توان به موضوع‌های [[جامعه|اجتماعی]]، [[سیاست|سیاسی]]، [[اخلاق]]ی، [[فلسفه|فلسفی]]، [[انسان|شخصی]]، [[تخیل]]ی، [[عشق|عاشقانه]] و انواع دیگر تقسیم کرد. این تقسیم‌بندی تأکیدی است بر این نکته که داستان‌نویسی از چنان نیرویی برخوردار است که تقریباً در همه حوزه‌های انسانی می‌تواند زمینه مناس{{نوشتارمناسبی اصلی|درون‌مایه}}برای نمایش هنرمندانه اندیشه‌ها و عواطف انسانی باشد.
 
=== درون‌مایه ===
{{نوشتار اصلی|درون‌مایه}}
درونمایه یا مضمون دیدگاهی است که از خواندن داستان دریافت می‌شود.
درونمایه در داستان کوتاه اهمیت ویژه‌ای دارد. داستان کوتاه باید درونمایه واحدی داشته باشد. درونمایه هماهنگ‌کننده سایر عناصر داستان است. جمال میرصادقی دربارهٔ تعریف درونمایه می‌نویسد:
 
=== زمینه ===
شامل زمان و مکان داستان است. وضعیت آب و هوایی، شرایط اجتماعی و حس کلی داستان نیز از ددیگر شاخص‌های زمینه به‌شمار می‌روند.
 
=== طرح (پیرنگ) ===
طرح یا [[پیرنگ]]، چارچوب هر داستان است با تکیه بر روابط علّی و معلولی. در طرح خطوط اصلی داستان به گونه‌ای مرتبط و فشرده و بر اساس منطق سببیت روایت می‌شوند. در واقع طرح داستان پاسخی دقیق و مختصر به این پرسش که داستان در بارهٔ چه بود است.
توجه به این نکته که طرح و خلاصه داستان با هم فرق دارند، ضروری است. در خلاصه داستان هدف نقل موجز و اجمالیِ داستان است در حالی که طرح، روایت نقشه (اسکلت) داستان با تأکید بر سببیت (Causality) داستان شکل گسترده طرحی است که نویسنده پیش از آفرینش داستان آن را ذهنی یا مکتوب طراحی کرده‌است. نسبت طرح و داستان در ادبیات (داستانی) با مفهوم طرح اولیه و نقاشی کامل شده در هنر نقاشی کم شباهت نیست.
* وقایع با رعایت توالیِ زمان مرتب می‌شود.
* عدم توجه به جزئیات
این ویژگی‌ها بدون توجه به چگونگی استفاده آن‌ها در داستداستان در طرح توسط نویسنده باید ملحوظ شود.
 
=== تضاد ===
می‌تواند بین دو فرد، دو جامعه، یک فرد و طبیعت، یک فرد با احساسات خود و… باشد.
 
=== شخصیت ===
{{نوشتار اصلی|شخصیت (داستان)}}
شخصیت پردازی به میزان هنرمندی نویسنده بستگی دارد. نویسنده ممکن است شخصیت‌هایی یک وجهی، چند وجهی، ایستا یا پویا خلق کند. در معرفی شخصیت‌ها، مؤلف می‌تواند از فن تصویرگری مستقیم یا تصویرگری غیرمستقیم بهره بگیرد.
 
=== زاویه دید ===
داستان باید از زاویه دید مشخصی تعریف شود. در اینجا نویسنده ممکن است از زاویه دید «از بالا» (سوم شخص)، از بالای محدود (سوم شخص اما از زبان یکی از شخصیت‌های داستان)، اول شخص (روایت توسط شخصیت داستان، اما با استفاده از اول شخص)، یا زاویه دید واقعی (مانند یک دوربین آزاد) باشد.
 
== بزرگان داستان کوتاه ==
* [[آنتوان چخوف]]
* [[نیکلای گوگول]]
* [[ارنست همینگوی]]
* [[خورخه لوئیس بورخس]]
* [[ساموئل بکت]]
* [[او. هنری]]
* [[گی دو موپاسان]]
* [[جروم دیوید سالینجر]]
* [[ریموند کارور]]
* [[ادگار آلن پو]]
* [[سر آرتور کنان دویل]]
 
== جستارهای وابسته ==
* [[گلچین ادبی]]
* [[نوشتار]]
* [[داستانک]]
* [[رمان کوتاه]]
 
== پانویس ==
{{پانویس|۲}}
 
== منابع ==
این ویژگی‌ها بدون توجه به چگونگی استفاده آن‌ها در داست
{{ویکی‌گفتاورد}}
* ادوارد مورگان فورستر، جنبه‌های رمان، ترجمهٔ ابراهیم یونسی، چاپ اول، انتشارات نگاه تهران، ۱۳۶۹، ص۳۲.
* سید حامد النساج، ادبیات معاصر عرب، ترجمهٔ محمد جواهر کلام، ناشر، مترجم، تهران، ۱۳۷۲، ص ۱۲.
* سامرست موام، دربارهٔ رمان و داستان کوتاه، ترجمهٔ کاوه دهگان، [[شرکت سهامی کتاب‌های جیبی]]، چاپ چهارم، تهران، ۱۳۶۴
* هنر داستان‌نویسی [[ابراهیم یونسی]]
* قصه‌نویسی [[رضا براهنی]]
* [[عناصر داستان]] جمال میر صادقی
* [[ادبیات داستانی]] جمال میر صادقی
* داستان، تعاریف، ابزار و عناصر [[ناصر ایرانی]]
* رمان چیست؟ [[محسن سلیمانی]] (ترجمه و نگارش)
* فن داستان‌نویسی محسن سلیمانی (ترجمه)
* تأملی دیگر در باب داستان محسن سلیمانی (ترجمه)
* درس‌هایی دربارهٔ داستان‌نویسی، لئونارد بیشاپ، محسن سلیمانی (ترجمه)
* صد سال داستان‌نویسی (۴ جلد) حسن میر عابدینی
* دربارهٔ رمان و داستان کوتاه کاوه دهگان (ترجمه)
 
{{روایت}}
<br />
{{ادبیات داستانی}}
 
[[رده:ادبیات داستانی]]