تفاوت میان نسخه‌های «ایلام (تمدن)»

جز
ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
(به نسخهٔ 25608094 ویرایش Ehsanf2018 برگردانده شد. (توینکل))
برچسب: خنثی‌سازی
جز (ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
|dates = ۲۷۰۰ – ۵۳۹ پیش از میلاد
|precededby = [[نیاایلامی]]
|followedby = [[شاهنشاهی هخامنشی|هخامنشیان]]
|mapalt = d
|region = [[ایران]]
}}
{{تاریخ ایران}}
'''ایلام''' (به فارسی باستان: '''اووْجه، هووجه''' 𐎢𐎺𐎩 (Ūvja)<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=دانشگاه فرانکفورت آلمان|کد زبان=en|تاریخ=|وبگاه=http://titus.uni-frankfurt.de|نشانی=http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/iran/airan/apers/apers.htm|عنوان=Old Persian Corpus, Part No. 8, Text: DB1.}}</ref>) نام یک تمدن در منطقه‌ای است که بخش بزرگی در جنوب غربی [[فلات ایران]] را در پایان [[هزاره سوم (پیش از میلاد)|هزارهٔ سوم قبل از میلاد]] در بر می‌گرفت و در دورهٔ [[هخامنشیان]] به منطقه جغرافیایی سوزیانا [[شوش (شهر باستانی)|شوش (Susa)]] تقلیل یافت. ایلامیان کشورشان را «هَلتَمتی» (Ha(l)tamti/Hatamti) به‌معنی «سرزمین خدا» می‌خواندند، [[اکدیان]] بدان «اِلامتو» (Elamtu) می‌گفتند و [[سومریان]] آن را با [[اندیشه‌نگاشت]] NIM به معنای «بالا و مرتفع» می‌نوشتند.<ref name="پک/بن|1998|ک=ELAM|زبان=en">{{پک/بن|۱۹۹۸|ک=ELAM|زبان=en}}</ref> در ۲۷۰۰ پیش از میلاد، نخستین شاهنشاهی ایلامی در شوش (در جنوب غربی ایران) تشکیل شد.<ref>[http://www.scaruffi.com/politics/persians.html 2700 BC: a first dynasty creates the Elamite kingdom (non Semitic) in western Persia with capital in Susa] scaruffi.com</ref>
 
/>
که بنا بر گفتهٔ باستان‌شناس هلندی مارسلا روم پُف نام بختیاری و فرهنگ آن‌ها ریشه در ایلام باستان دارد و بی‌تردید این قوم بازماندگان همان تمدن هستند که این نظریه با گفته‌های والتر هینتس ایلام‌شناس آلمانی کاملاً یکسان است و به‌طور کلی لرها را از این تمدن دانسته‌اند.
== نام ==
ایلامیان کشورشان را «هَلتَمتی» (Ha(l)tamti/Hatamti) به‌معنی «سرزمین خدا» می‌خواندند، [[اکدیان]] بدان «اِلامتو» (Elamtu) می‌گفتند و [[سومریان]] آن را با [[اندیشه‌نگاشت]] NIM به معنای «بالا و مرتفع» می‌نوشتند.<ref name="پک/بن|1998|ک=ELAM|زبان=en" />
که بنا بر گفتهٔ باستان‌شناس هلندی مارسلا روم پُف نام بختیاری و فرهنگ آن‌ها ریشه در ایلام باستان دارد و بی‌تردید این قوم بازماندگان همان تمدن هستند که این نظریه با گفته‌های والتر هینتس ایلام‌شناس آلمانی کاملاً یکسان است و به‌طور کلی لرها را از این تمدن دانسته‌اند.
نام دو استان در [[ایران]] برگرفته از نام باستانی آنان است. علاوه بر استان [[ایلام]]، نام [[خوزستان]] نیز از واژه ''Ūvja'' آمده که از روی کتیبه [[نقش رستم]] و کتیبه‌های [[داریوش]] در [[تخت جمشید]] و [[شوش (شهر باستانی)|شوش]]، به معنای ایلام بوده و بنا به گفتهٔ [[ایرج افشار]] در «نگاهی به خوزستان: مجموعه‌ای از اوضاع تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی منطقه» در [[زبان یونانی|یونانی]] Uxi تلفظ می‌شده<ref>{{یادکرد|فصل= |کتاب=Old Persian: Grammar, Texts & Lexicon (American Oriental Series, 33)|ناشر= American Oriental Society|چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال= ۱۹۵۳ |شابک=0-940490-33-1 |نویسنده=Kent, {{چر}}Roland |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=page ۵۳ |زبان=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}}</ref> و اگر گفته ژول آپِر را بپذیریم در ایلامی ''Xus'' یا ''Khuz'' بوده‌است. سِر [[هنری راولینسون]] نیز تلفظ پهلوی Ūvja را Hobui دانسته که ریشه نام [[اهواز]] و خوزستان است. این لفظ از ''حاجوستان'' و ''هبوجستان'' به دست آمده که در ''مجمل التواریخ و القصص'' (ابتدای قرن ششم هجری) در اشاره به خوزستان آمده‌است.
 
== ایلام در کتاب مقدس ==
نام ایلام، از سوی همسایگان این تمدن به آن‌ها داده شده‌است و ایلامی‌ها سرزمین خودشان هلَمتی یا هلتَمَتی می‌خوانند،کهمی‌خوانند، که البته به صورت (هیلتمتی) یا (هیلمتی به نظر می‌رسد ریشه ای برای واژه (عیلام) بوده باشد. درست مانند امروزه که ما کشورهایی مانند یونان، مجارستان، اتریش و… را به فارسی تلفظ می‌کنیم که بعضی از آن‌ها شبیه نام‌های ملی آن‌ها و برخی مغایر بانامهای داخلی آن‌ها باشد. در حالی که در جامعه بین‌الملل و در میان خودشان تلفظ درست‌تر آن به‌کار برده می‌شود. پس نام درست این کشورها همان است که خودشان به‌کار می‌برند و تلفظ می‌کنند نه نامی که ما برای آن‌ها انتخاب کرده‌ایم و تلفظ می‌کنیم و در مورد ایلامیان هم به همین صورت مشابه است و نام درست این سرزمین هَلتَمَتی یا هلمتی است نه نام عبری ایلام که صرفاً از سوی دشمن‌های آن‌ها گذینش شده و در کتاب‌های یهودی‌ها آورده شده‌است که به هیچ وجه علمی نیست؛ ولی بر اساس نظریاتی که در کتاب مقدس یهودی‌ها آمده، ممکن است پسر سام در این منطقه حضور داشته‌است (سِفر پیدایش ۱:۱۴) کَدُرلاعمر نام یک ایزد است ایلامی بوده‌است و تنها در یک جا آورده شده‌است و در هیچ‌کجا به عنوان یک شاه یاد نشده‌است.<ref>ادوین ام. یا ما اوچی. ایران و ادیان باستانی. ترجمه منوچهر پزشک. تهران: انتشارات ققنوس، 1390، ص324.</ref>
ایلامی‌ها همواره با همسایهٔ غربی خود در حال پیکار بوده و در پاره‌ای از زمان شکست می‌خوردند و زیرنظر بابلی‌ها یا آشوری‌ها درمی‌آمدند ممکن است در زمانی که آن‌ها زیر سلطهٔ این همسایگان می‌رفتند از آن‌ها به‌عنوان نیرویی برای سرکوب دیگر سرزمین‌ها به‌کار گیرند به گونه‌ای که ایلامی‌ها را قومی دانسته‌اند که یهوه آنان را برای گوشمالی [[بابل (دولت‌شهر)|بابل]] (اشعیا ۲:۲۱) و اورشلیم (اشعیا ۶:۲۲) به کار گرفت، (ارمیا ۲۵:۲۵؛ ۳۴:۴۹؛ حزقیال ۲۴:۳۲)
دانیال (دانیال ۲:۸) خویشتن را در رؤیایی در دارالسلطنهٔ شوش نزد نهر اولای دید؛ او صدای مردی را نیز از درون نهر اولای شنید (دانیال ۱۶:۸). شوش محل رخ دادن داستان استر در دوران [[خشایارشا]] یا اخشورُش بود. در کتاب استر بارها به بیره (دارالسلطنه) شوش اشاره شده‌است. (۲:۱؛ ۳:۲؛ ۱۵:۳؛ ۱۴:۸؛ ۶:۹؛ ۱۱:۹)