باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
لینک دهی
|صفحه=۸
|سال=۱۳۵۷–۱۳۷۱
}}</ref> این حزب توسط بازماندگان مشروطه خواه در جریان انتخابات [[دوره دوم مجلس شورای ملی|مجلس دوم مشروطه]] تأسیس شد. در جریان این انتخابات احزاب جدید دیگری نیز پا گرفتند. حزب دموکرات برنامه کار [[سوسیال دموکرات]]ی داشت و در مقابل حزب [[اعتدالیون]] که [[محافظه کار]] به‌شمار می‌رفت قرار داشت.
 
== ساختار و اندیشه‌ها ==
افکار و عقاید حزب دموکرات برگرفته از افکار سیاسی [[حزب سوسیال دموکرات قفقاز]] بود. [[سید جلیل اردبیلی]]، [[سید حسن تقی‌زاده]]، [[ابراهیم حکیمی]]، [[محمدتقی بهار]]، [[حسینقلی نواب|حسینقلی خان نواب،نواب]]، [[سلیمان‌میرزا اسکندری]]، [[عبدالحسین شیبانی|وحید الملک]]، و [[سید محمدرضا مساوات]] و شیخ [[محمد خیابانی]] رؤسای حزب دموکرات بودند.
 
مرام حزب دموکرات:
 
حزب دموکرات چند روزنامه به نام «[[روزنامه ایران نو]]» در [[تهران]] «[[روزنامه شفق]]» در [[تبریز]] «[[روزنامه نوبهار]]» در [[خراسان]] منتشر می‌ساخت و مخالفین خود را به نام محافظه کار، ارتجاعی و آخوند و سرمایه دار و اشراف و اعیان به باد انتقاد می‌گرفت. اما برنامه حزب دموکرات با مخالفت ائتلافی از محافظه کاران به رهبری بهبهانی و روحانیون دیگر، اشراف زمیندار، سران عشایر و حتی بعضی از تاجران و اصناف مواجه شد.
انتخابات [[دوره دوم مجلس شورای ملی|مجلس دوم مشروطه]] انجام شد و احزاب جدیدی پا گرفتند از جمله حزب دموکرات که برنامه کار سوسیال دموکراتیک داشت و حزب [[اعتدالیون]] که محافظه کار به‌شمار می‌رفت.
 
برنامه رادیکال حزب دموکرات برای ایجاد دگرگونیهای اجتماعی شامل تصویب علنی تفکیک دین از دولت، کاهش اقتدار محلی بعضی از سران عشایر و نیز تعریف جدیدی از ملیت بود که فراتر از وابستگیهای مذهبی و قومی بود.
 
طبق نظر [[مهدی ملک‌زاده|ملک‌زاده]]، حزب دموکرات که برنامه سوسیال دموکراتیک داشت، به دلیل ترس از واکنش منفی مردم عنوان دموکرات را به جای سوسیال دموکرات برای خود انتخاب کرد. بیشتر دموکراتهای مجلس به عنوان منتقدان علنی حکومت در مشروطه اول شهرت داشتند.
 
== اعضاء ==
شاهزاده [[سلیمان‌میرزا اسکندری]] نوه فتحعلیشاه نیز عضو [[کمیته ملی انقلاب]] و سر دبیر نشریه حقوق بود. او یکی از رادیکالترین دموکراتها به حساب می‌آمد و در تابستان ۱۹۱۰ (۱۲۸۹) رهبر حزب در مجلس شد.
 
[[عبدالحسین شیبانی|وحید الملک شیبانی]] همکار نزدیک [[حسن تقی‌زاده]]، در کمبریج در نزد [[ادوارد براون|براون]] در رشته تاریخ و ادبیات انگلیس تحصیل کرده بود. شیبانی بعد از کودتای ۱۹۰۸ (۱۲۸۷) سلسله مقاله‌هایی در تایمز لندن نوشت. او و [[سلیمان‌میرزا اسکندری]] دو نفر از بهترین خطیبان مجلس بودند و بارها مانع اوجگیری قدرت [[اعتدالیون]] شدند.
 
[[سید محمدرضا مساوات شیرازی|محمدرضا مساوات]] نیز عضو [[کمیته ملی انقلاب]] و سردبیر نشریه [[مساوات (حزب)|مساوات]] بود که یکی از روزنامه‌های مهم رادیکال در مشروطه اول به‌شمار می‌آمد.
 
[[ابراهیم حکیمی]] حکیم الملک طبیب مخصوص [[مظفرالدین‌شاه قاجار|مظفرالدین شاه]]، حامی هنر بود و بعداً [[مدرسه نقاشی کمال الملک]] و [[موزه صنایع زیبا]] را تأسیس کرد که پیشگام در تربیت انواع هنرمندان در رشته‌های مختلف شدند.
 
حزب دموکرات چندین عضو برجسته مذهبی نیز داشت. هر چند که در برنامه حزبی تفکیک دین از دولت تأیید شده بود. [[احمد قزوینی]] از علمای مشروطه خواه نجف که در جنگ تبریز شرکت کرده بود، [[شیخ ابراهیم زنجانی]] که پسر یکی از روحانیون برجسته بود، اما خودش [[فراماسونری|فراماسون]] محسوب می‌شد و عضو [[دوره نخست مجلس شورای ملی|مجلس اول]] هم شده بود؛ زنجانی در محکمه ویژه‌ای که [[شیخ فضل‌الله نوری]] را محکوم کرد، مدعی العموم بود.
 
شیخ [[محمد خیابانی]] که بیشتر به نفع دموکراتها رأی می‌داد، عضو [[انجمن ایالتی تبریز|انجمن تبریز]] بود. او روحانی خوشنام و از خطبای نیرومند آذربایجان بود که در زمان جنگ داخلی به صفوف رزمندگان مجاهدین پیوسته بود و می‌گفتند که عضو فرقه [[اجتماعیون عامیون]] است. یک دهه بعد او رهبر نهضت ملی در آذربایجان شد که [[قیام خیابانی]] نام گرفت.
 
برخی از اعضای حزب دموکرات بعداً [[حزب سوسیالیست (ایران)|حزب سوسیالیست]] و [[حزب تجدد]] را تشکیل دادند.<ref>آبراهامیان ص. ۱۱۰</ref>