تفاوت میان نسخه‌های «نیکلای اردمان»

جز
ویرایش غلط املایی و نیم‌فاصله
جز (ویرایش غلط املایی و نیم‌فاصله)
|امضا =
}}
'''نیکلای رابرتوویچ اِردمان''' {{به روسی| Николай Робертович Эрдман}} (زاده ۱۹۷۰۱۹۰۰ - درگذشته ۱۹۰۰۱۹۷۰) [[نمایشنامه‌نویس]] [[روسیه|روس]]. دو نمایشنامه طنز انتقادی وی به نامهاینام‌های ''حکم'' و ''خودکشی‌کننده'' در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی از پیش‌درآمدهای کمدیهایکمدی‌های انتقادی نویسندگانی بودند که سعی در نمایش کاستیهایکاستی‌های سیاسی و اجتماعی حکومت آن زمان [[شوروی]] داشتند.
 
== زندگی و آثار ==
نیکلای رابرتوویچ اِردمان در ۱۶ نوامبر ۱۹۰۰ در خانوادهٔ حسابداری از آلمانی‌تبارهای حاشیهٔ [[دریای بالتیک]] به دنیا آمد (تاریخ ۱۹۰۲ که بسیاری از اوقات به عنوان سال تولد او ذکر می‌شود، نادرست است). از نُه‌سالگی شعر می‌گفت. در دورهٔ نوجوانی، [[فوتوریسم]] و شعر [[مایاکوفسکی]] بر او تأثیر فراوانی گذاشت. در ۱۹۱۸ با [[ایماژینیسم|ایماژینیستهاایماژینیست‌ها]]، از جمله [[شرشنوویچ]]، [[مارینهوف]] و [[یسنین]] آشنا شد و با آنان همکاری کرد. نخستین شعرش در ۱۹۱۹ به چاپ رسید و در همان سال به خدمت [[ارتش سرخ]] فراخوانده شد. در طول خدمت در ارتش و پس از آن نیز شعرهایش در نشریه‌های مختلف چاپ می‌شد. در همان سالهاسال‌ها با نوشتن لیبرتو برای اپرتاپرا و باله در محافل نمایشی مسکو اسم و رسمی به هم زد، ولی شهرت و جایگاه اصلی او در تاریخ ادبیات و تئاتر روسیه مدیون دو نمایشنامهٔ کمدی او به نامهاینام‌های ''حکم'' و ''خودکشی‌کننده'' است.
 
در نمایشنامهٔ ''حکم''، گروهی از دل‌سپردگان به رژیم تزاری پیش از انقلاب به تصویر کشیده شده‌اند که میان کشش درونی به نظام پیشین و تلاش برای همساز شدنهمساز‌شدن با نظام جدید سرگردانند. نخستین اجرای این نمایشنامه در ۲۰ آوریل ۱۹۲۵ به کارگردانی [[میرهولد]] روی صحنه رفت و پس از آن در [[پترزبورگ]]، [[کازان]]، [[باکو]]، [[اودسا|اُدِسا]]، [[یاروسلاول]]، [[اوفا]]، [[خارکوف]]، [[سامارا]]، [[سوِردلوفسک]] و... و همچنین در [[برلین]] (۱۹۲۷) و [[ژاپن]] (۱۹۳۴) به نمایش در آمد. اجرای آن با موفقیت فراوانی همراه بود و در جامعهٔ هنری و نمایشی [[روسیه]] همانند رویدادی بزرگ و مهم پذیرفته شد و در همان فصل نخست، بیش از صد بار در تئاتر میرهولد روی صحنه رفت. [[گارین]]، بازیگر نامدار روس، با بازی در نقش [[گولیاچکین، پاول|پاول گولیاچکین]]، قهرمان اصلی اثر، بود که به شهرت رسید. موسیقی نمایش نیز ساختهٔ [[دمیتری شوستاکوویچ]] نوزده‌ساله بود که در آن زمان هنوز دانشجوی کنسرواتوار بود. آوازهٔ نمایشنامه به [[ماکسیم گورکی]] که در آن زمان در [[سورنتو]] ([[ایتالیا]]) زندگی می‌کرد نیز رسید و اِردمان با مأموریتی که [[لوناچارسکی]] برایش ترتیب داد، دو هفته در [[ایتالیا]] مهمان [[ماکسیم گورکی|گورکی]] بود.
 
اِردمان بلافاصله پس از نخستین اجرای ''حکم''، کار روی دومین نمایشنامهٔ بزرگ خویش را آغاز کرد: ''خودکشی‌کننده''. وی در سال ۱۹۲۸ برای اجرای این نمایشنامه با [[میرهولد]] قرارداد بست، ولی انتقادهای گزندهٔ موجود در اثر، موجب شد تا نمایش آن ممنوع اعلام شود. [[تئاتر واختانگوف]] نیز موفق نشد اجازهٔ اجرای آن را به دست آورد. [[استانیسلافسکی]] که شیفتهٔ نمایشنامه شده بود (معروف است که پس از شنیدن متن آن فریاد می‌زد: "گوگول! گوگول!")، نامه‌ای به [[استالین]] نوشت و با اشاره به نظر مساعد [[ماکسیم گورکی|گورکی]] و [[لوناچارسکی]] به این اثر، خواستار صدور اجازهٔ نمایش آن شد. یک جلسهٔ بازبینی با حضور مقاماتی مانند [[کاگانوویچ]]، [[پاستیشف]] (منشی استالین)، [[پاسکریوبیشف]]، [[استتسکی]] و... برگزار شد که در آن، فقط پردهٔ سوم نمایشنامه اجرا شد، ولی همان کافی بود که این کمیسیون اجرای عمومی نمایش را ممنوع کند.
 
متن روسی ''خودکشی‌کننده'' نخستین بار در ۱۹۶۹ در [[آلمان غربی]] به چاپ رسید و در همان سال در [[سویس|سوئیس]] روی صحنه رفت؛ ولی در [[شوروی]] حتی در دورهٔ [[ذوب شدن یخها|ذوب شدن یخ‌ها]] نیز تئاترهای [[تئاتر واختانگوف|واختانگوف]] و [[تئاتر کاتانگا|کاتانگا]] نتوانستند اجازهٔ نمایش آن را به دست آورند و حتی در سال ۱۹۸۲، یعنی دوازده سال پس از مرگ اِردمان، اجرای [[پلوچک]] از نمایشنامهٔ او، پس از نخستین اجرا از برنامهٔ تئاتر برداشته شد.
 
اِردمان در سال ۱۹۳۳ سر صحنهٔ فیلمبرداری فیلم ''[[بچه‌های خوشحال]]'' دستگیر و به [[سیبری]] تبعید شد. علت دستگیری، سرودن حکایتی منظوم بود که شخصی با بی‌احتیاطی آن را در مراسمی در [[کرملین]] خوانده بود. در تیتراژ فیلم مشهور ''[[بچه‌های خوشحال]]'' که در ۱۹۳۴ به نمایش درآمد، نام نویسندگان سناریو، ن. اِردمان و و. ماس برداشته شد.
 
در ۱۹۳۴ تبعیدگاه اِردمان به [[تومسک]] تغییر یافت. در تئاتر تومسک متن رمان ''[[مادر ماکسیم گورکی|مادر]]'' [[گورکی]] را برای اجرا بر روی صحنه آماده کرد. در ۱۹۳۶ اجازه یافت در شهر [[تور (روسیه)|تور]] سکونت کند و آنجا کار روی سناریوی فیلم ''[[ولگا، ولگا]]'' (برندهٔ جایزهٔ دولتی در ۱۹۴۱) را آغاز کرد. تا جنگ جهانی دوم در شهرهای کوچک مختلفی که زندگی کردن در آنهاآن‌ها برای تبعیدیان مجاز بود به سر می‌برد. در ۱۹۳۸ در یکی از سفرهای مخفیانه‌اش به [[مسکو]]، در آپارتمان [[میخائیل بولگاکف|میخاییل بولگاکوف]] پردهٔ نخست نمایشنامهٔ ''هیپنوتیزم‌کننده'' را برای او خواند (اِردمان هیچ‌گاه این نمایشنامه را به پایان نرساند). در همان سال [[میخائیل بولگاکف|بولگاکوف]] در نامه‌ای از [[استالین]] خواست که به اِردمان اجازهٔ سکونت در [[مسکو]] داده شود. نامه بی‌جواب ماند.
 
در زمان جنگ جهانی دوم، پس از درخواستهایدرخواست‌های مکرر از جانب اِردمان و امتناع حکومت، به ارتش فرا خوانده شد: در واحدی متشکل از افراد فاقد حقوق اجتماعی و کشیشان سابق. به نفرات این واحد حتی سلاح و لباس نظامی هم داده نمی‌شد. در عقب‌نشینیهایعقب‌نشینی‌های طولانی، اِردمان که به سختی بیمار شده بود به [[ساراتوف]] رسید و از آنجا با دستور [[بریا]] به [[مسکو]] و گروه رقص و آواز [[ان.کا.و.د.]] (کمیساریای مردمی امور داخلی) فرا خوانده شد و تا ۱۹۴۸ در آنجا به آماده کردنآماده‌کردن آثار مختلف برای اجرا بر روی صحنه مشغول بود.
 
اِردمان در سالهایسال‌های بعد نیز عمدتاً به نوشتن متن آثار نمایشی، از قبیل نمایشنامه، فیلمنامه، میان‌پرده، لیبرتو، متن نمایشهاینمایش‌های سیرک و... اشتغال داشت. همکارانش در این کارها [[ماس|و. ماس]] و [[والپین|م. والپین]] بودند. در ۱۹۶۴ مشاور [[یوری لوبیموف]] و عضو غیررسمی شورای هنری [[تئاتر تاگانکا]] شد و برای این تئاتر نسخهٔ نمایشی ''[[قهرمان عصر ما]]''ی [[لرمانتوف]] (با همکاری [[لوبیموف]]) و میان‌پرده‌ای بر اساس نمایشنامهٔ منظوم ''[[پوگاچوف]]'' از [[سرگئی یسنین]] را آماده کرد. [[لوبیموف]] سرانجام در ۱۹۹۰ موفق شد نمایشنامهٔ ''خودکشی‌کننده''ی اِردمان را روی صحنه ببرد.
 
اِردمان در ۱۰ اوت ۱۹۷۰ در [[مسکو]] درگذشت.
۱۳

ویرایش