تفاوت میان نسخه‌های «بوسنی و هرزگوین»

ویکی‌سازی
جز (←‏جنگ جهانی اول: فارسی‌سازی)
(ویکی‌سازی)
برچسب: متن دارای ویکی‌متن نامتناظر
'''بوسنی و هرزگوین''' (به [[زبان بوسنیایی|بوسنیایی]] (خط [[الفبای لاتین|لاتین]]): Bosna i Hercegovina، به [[زبان صربی|صربی]] (خط [[سیریلیک]]): Босна и Херцеговина) کشوری است در جنوب شرقی اروپا که پایتخت آن [[سارایوو]] است. این کشور در غرب و شمال غرب با [[کرواسی]]، در شرق با [[صربستان]] و در جنوب شرقی با [[مونته نگرو]] همسایه است.
 
در کشور بوسنی و هرزگوین سه قوم مسلمان، [[صرب]] و [[کروات]] زندگی می‌کنند.
 
بوسنی و هرزگوین کاندیدای بالقوه پیوستن به [[اتحادیه اروپا]] و همچنین از آوریل ۲۰۱۰ کاندیدای عضویت در [[ناتو]] است. علاوه بر این بوسنی و هرزگوین از آوریل ۲۰۰۲ عضو [[شورای اروپا]]، عضو [[سازمان امنیت و همکاری اروپا]] (OSCE) و نیز عضو ناظر در [[سازمان همکاری اسلامی]] است.
 
=== جنگ جهانی اول ===
منطقه بوسنی که باشندگان ش از نژاد [[اسلاو]] اند، باقی‌مانده قلمروی اروپایی [[امپراتوری عثمانی]] بود؛ میدان کشمکش [[ملی‌گرایان]] صرب و [[امپراتوری اتریش-مجارستان]] بود. [[جنگ جهانی اول]] با [[ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند]] ولیعهد امپراتوری اتریش-مجارستان به دست صربی ملی‌گرا در [[سارایوو]]، پایتخت کنونی بوسنی و هرزگووین جرقه خورد؛ کشته شدن ولیعهد باعث شد صربستان و امپراتوری اتریش-مجارستان و در نتیجه متحدان شان [[امپراتوری روسیه]] و [[امپراتوری آلمان]] رویاروی هم بایستند. [[انگلستان]] به دلیل رقابت میان کشورهای اروپایی، در عملیات ترور و ایجاد این تخاصم اروپایی نقش داشت{{مدرک}}. امپراتوری‌های عثمانی و [[فرانسه]] نیز وارد این جنگ بزرگ فراگیر شدند.
 
=== جنگ جهانی دوم ===
پس از پایان جنگ اول جهانی، کشور [[پادشاهی یوگسلاوی]] بوجودبه وجود آمدآمد، که بوسنی به همراه صربستان و [[کرواسی]] و [[اسلوونی]] و مونته نگرو[[مونته‌نگرو]] و بقیه در قالب این کشور قرار داشتند. با ظهور [[آلمان نازیسم]] و تمایل هیتلر برای احیای امپراتوریدر [[آلمان و ژرمن،]]، کشورهای تکهتکه‌تکه تکه جدا شدهجداشده امپراتوری اتریش-مجارستان نیز ضمیمه الحاق یا متحد آلمان گردیدند،شدند، پادشاهی یوگسلاوی تحت فشار موج تمایلات اعتقادینازیسم، نازیسمبا پسآلمان نازی پیمان اتحاد بابست؛ آلمان نازی بست؛در بهار ۱۹۴۱ اما[[ انگلیس]]انگلستان که متحدش [[یونان]] را در خطر می‌دید پسمی‌دید، با تحریک و دسیسه، کودتای افسران صربهایصرب ملی گرا در یوگسلاوی علیه پادشاه و پیمانش با آلمان را سبب شد، کهشد{{مدرک}}. این اقدام باعث حمله آلمان نازی گردیدشد. بلافاصله قومیتهایقومیت‌های موزاییکی پادشاهی یوگسلاوی از هم جدا شدند و. اسلوونی]] و کرواسی و بوسنی بااشتیاقبا اشتیاق به آلمان و متحدش [[ایتالیا]] الحاق شدندپیوستند و صربستان بلگراد در طیجنگی جنگیک‌ماهه یکماهه بشدت سرکوباشغال و اشغالبه‌شدت سرکوب شد{{مدرک}}.
بوسنی مسلمان در قالب حکومت کروات و در جنگ [[بالکان]] متحد آلمان نازی بود. شیخ [[امین الحسینی]] مفتی [[فلسطین]] در پی توافق با [[هیتلر]] و در موردازای منعجلوگیری مهاجرتهیتلر از کوچ [[یهودیان]] به فلسطین، در عوض بابه تشکیل ا[[رتشارتش سیزدهم اس اس خنجر کوهستانی]] در اتحاد با آلمان‌هاآلمان علیه یهودیان صرب و کولی فعالیت می‌کردمی‌کوشید.
گروههایگروه‌های مسلح تشنیک قوم صرب و اوستاش قوم کروات و پارتیزانهای[[پارتیزان|پارتیزان‌های]] ملی گرایملی‌گرای [[مارشال تیتو]] هم بودندبودند، که جنگ‌ها و کشتارهای خونین قومی علیه یکدیگر را باعث شدند. در ۱۹۴۴ با شکست‌های آلمان نازی و خروجش از یوگسلاوی به همراه متحدانش، پارتیزانهای ملیپارتیزان‌های گرایملی‌گرای مارشال تیتو حاکم شدند و دیگر اقوام پاکسازی خونین گردیدند.
پس از پایان جنگ جهانی دوم و ایجاد [[کشور سوسیالیستی یوگسلاوی]]، بوسنی هرزگوین یکی از جمهوری‌های کشور یوگسلاوی سوسیالیستی بود.
 
=== پس از فروپاشی شوروی ===
پس از فروپاشی شوروی، کشور یوگسلاوی سوسیالیستی هم، که از اقمار بلوک شرق بود، تجزیه شد.
با [[فروپاشی یوگسلاوی]]، [[جمهوری بوسنی و هرزگوین]] نیز پس از [[همه‌پرسی]] برای کسب استقلال، مانند دیگر جمهوری‌های یوگسلاوی، در آغاز سال [[۱۹۹۲ (میلادی)]] اعلام موجودیت کرد. این اتفاق، آغازگر [[جنگ بوسنی]] بودشد. در بوسنی سه قومیت بوسنیایی مسلمان و صرب [[ارتدوکس]] و کروات [[کاتولیک]] سکونت داشتند. همه‌پرسی استقلال، توسط صرب‌های بوسنی تحریم شده بود و با مشارکت ۶۷٪ مردم، ۹۸٪ رأی‌دهندگان به استقلال بوسنی و هرزگوین رأی دادند.<ref name="Malcolm">Malcolm, Noel (1994). Bosnia A Short History. New York University Press. {{ISBN|0-8147-5520-8|en}}.</ref>
 
{{اصلی|جنگ بوسنی}}
[[صرب]]هایصرب‌های بوسنی، که از جانب صربستان و مونته‌نگروی همسایه حمایت می‌شدند، [[جمهوری صرب بوسنی]] را تشکیل دادهدادند و [[ارتش جمهوری صرب بوسنی]] به قصد تجزیه کشور بوسنی در طول خطوط قومیتی و پیوند دادن نواحی صرب‌نشین برای تشکیل «صربستان بزرگ»، به مقاومت مسلحانه پرداختندپرداخت. همچنین [[کروات]]هایکروات‌های بوسنی نیز با حمایت کرواسی، [[جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین]] را تشکیل دادند. قدرت‌های اروپایی هم از وجود کشور [[مسلمان]] ناهمگون در اروپای مسیحی ناخشنود بودند و حاضر به کمک نبودند{{مدرک}}. بوسنیایی‌ها که با ضعف تسلیحاتی در تحریم بودند، به‌شدت تحت فشار جنگ چهار ساله قرار گرفتند. در این میان فقطتنها بعضی کشورهای مسلمان مانند [[ایران]]، [[پاکستان]] و [[عربستان]] کمک‌هایی کردند{{مدرک}}.
با اعمال نظر [[انگلستان]] و [[ایالات متحده آمریکا]] در آغاز سال[[۱۹۹۴ ۱۹۹۴،(میلادی)]] در پی [[موافقت‌نامه واشینگتن]]، ''جمهوری کروات بوسنی و هرزگوین'' و جمهوری بوسنی و هرزگوین با هم ادغام شده و [[فدراسیون بوسنی و هرزگوین]] را ایجاد کردند{{مدرک}}. با این موافقت‌نامه بوسنیایی‌ها و کروات‌ها، تعداد طرف‌های جنگ را در کشور بوسنی و هرزگوین بعد از دو سال، از سه به دو تقلیلکاهش داد.
 
سرانجام در اواخر سال ۱۹۹۵ گروه‌های درگیر جنگ، [[موافقت‌نامه دیتون|موافقت‌نامهٔ صلح دیتون]] آمریکا را امضا کردند که جنگ چهار ساله داخلی بین قومیتی را متوقف کرد. (توافقنامهتوافق‌نامه نهاییپایانی در ۱۴ دسامبر ۱۹۹۵ در [[پاریس]] امضا شد).
 
توافق صلح دیتون [[مرزهای بین‌المللی]] بوسنی و هرزگوین را ابقا کرد و دولت مشترکی چند قومیتی و دموکراتیک ایجاد کرد که با در دست داشتن هدایت سیاست خارجی، روابط دیپلماتیک و امور مالی تقویت می‌شد. ترتیبات سیاسی به‌جامانده از توافق صلح دیتون در سال ۱۹۹۵ به درگیری‌ها خاتمه داد. اما این توافقات اختلافات ناشی از ایدئولوژی‌های ملی‌گرایانه‌ای را که جنگ به‌خاطر آن‌ها آغاز شد را التیام نبخشیده است. همچنین این توافق، کنترل قدری کمترکم‌تر از نیمی از کشور و امکان وتوی سیاست‌های ملی در بوسنی هرزگوین را در اختیارشان گذاشتگذاشت، که این امر جلوی توسعه اقتصاد بوسنی را گرفته و زمینه را برای رواج فساد مالی و اداری فراهم کرده‌است.<ref name="">[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/07/140702_an_ww1_bosnia_legacy.shtml| بوسنی و جنگ جهانی اول] بی بی فارسی، ۱۱ تیر ۱۳۹۳</ref>
همچنین لایه دومی از حکومت،حکومت تشکیل شد. از دو بخش تقریباًکمابیش مساویبرابر از لحاظ اندازه، درنظر گرفته شد: [[فدراسیون بوسنی و هرزگوین|فدراسیون بوسنیایی/کروات بوسنی و هرزگوین]] و [[جمهوری صربی بوسنی]] تحت رهبری صرب‌ها (RS). دولت‌های فدراسیون و RS با امکان نظارت بر اکثر فعالیت‌های دولت تقویت شدند. همچنین دفتر نمایندگان بلندپایه (OHR) برای نظارت بر اجرای جنبه‌های مدنی موافقتنامهموافقت‌نامه تأسیس شد.
 
در سال ۱۹۹۵–۱۹۹۶، یک نیروی ۶۰٫۰۰۰ نفری حافظ صلح به رهبری [[ناتو]] (IFOR) برای اعمالِ نظارت بر اجرای جنبه‌های نظامی موافقتنامهموافقت‌نامه در بوسنی خدمت می‌کردند.
سپس نیروی حافظ صلح ناتو با یکنیرویی نیروی کوچکترکوچک‌تر ایجاد پایداری به رهبری ناتو (SFOR) جایگزین شد که مأموریت آن ممانعتجلوگیری از تجدید دشمنی‌ها بود.
در دسامبر ۲۰۰۴ [[نیروهای حافظ صلح]] اتحادیه اروپا (EUFOR) جایگزینجانشین [[نیروی ایجاد پایداریِ ناتو]] شد؛ مأموریت آن‌ها حفظ صلح و پایداری در سرتاسرسراسر کشور بود.
 
== سیاست ==
 
== جغرافیا ==
کشور بوسنی و هرزگوین به لحاظ موقعیت جغرافیایی در جنوب شرق اروپا و در [[شبه جزیره بالکان]] قرار گرفته‌است با آب و هوایی معتدل و کوهستانی و سرسبز زیبا ؛ که با کشورهای [[کرواسی]]، [[صربستان]] و [[مونته نگرو]] مرز مشترک دارد. این کشور از دو ناحیهٔ [[بوسنی (ناحیه)|بوسنی]] (در شمال) و [[هرزگوین]] (در جنوب) تشکیل شده‌است. مرز آبی این کشور به طول ۲۲ کیلومتر در جنوب تنها راه دسترسی این کشور به آب‌های آزاد [[دریای مدیترانه]] است، بندر [[نئوم]] در این منطقه واقع شده‌است.
 
== اقتصاد ==
تولید ناخالص داخلی این کشور ۲۹٫۸۹ میلیارد دلار است که در سال گذشته میلادی رشدی ۵٫۵ درصدی داشته‌است.
 
یک میلیون و ۲۶ هزار نفر نیروی کار این کشور را تشکیل می‌دهند و نرخ بیکاری در آن ۴۵٫۵ درصد است. (آمارهای سال ۲۰۰۴ میلادی) یک چهارم جمعیت این کشور زیر [[خط فقر]] زندگی می‌کنند و نرخ تورم در آن در سال ۲۰۰۱ میلادی ۲۶٫۲ درصد بود.
یک چهارم جمعیت این کشور زیر [[خط فقر]] زندگی می‌کنند و نرخ تورم در آن در سال ۲۰۰۱ میلادی ۲۶٫۲ درصد بود.
 
صادرات این کشور شامل فلزات، البسه و چوب است که به کشورهای کرواسی (۱۹٫۶ درصد)، اسلوونی (۱۶٫۷ درصد)، ایتالیا (۱۵٫۴ درصد)، آلمان (۱۲٫۳ درصد)، اتریش (۸٫۷ درصد) و مجارستان (۵٫۳ درصد) صادر می‌شود.
 
== مردم ==
جمعیت این کشور ۳٬۹۸۱٬۲۳۹ نفرنفر، میانگین سنی جمعیت ۳۹ سال و [[امید به زندگی]] در بدو تولد برای زنان ۸۲ سال و برای مردان ۷۴ سال است.
کمتر از ۰/۱ درصد از مردم آن به بیماری ایدز مبتلا هستنداستند.
 
تبار مردم این کشور [[اسلاوها|اسلاو]] است. ۴۸٪ از مردم این کشور بوسنیایی، ۳۷٪ صرب و ۱۴٪ کروات اند. مذهبِ مردمِ بوسنی هرزگووین اسلام ([[سنی]]) و مسیحیت ([[ارتدوکس]] و [[کاتولیک]]) است. که از این میان ۴۰ درصد از آن‌ها مسلمان، ۳۱ درصد ارتودوکس و ۱۵ درصد کاتولیک هستنداند.
میانگین سنی آن‌ها ۳۹ سال است. [[امید به زندگی]] در بدو تولد برای زنان ۸۲ سال و برای مردان ۷۴ سال است.
کمتر از ۰/۱ درصد از مردم آن به بیماری ایدز مبتلا هستند.
 
زبان‌های محلی رایج در این کشور [[بوسنیایی]]، [[کروواتی]] و [[صربی]] است، اما [[بوسنیایی]] زبان اصلی آن‌ها است.
تبار مردم این کشور [[اسلاوها|اسلاو]] است.
 
۴۸٪ از مردم این کشور بوسنیایی، ۳۷٪ صرب و ۱۴٪ کروات هستند.
 
مذهبِ مردمِ بوسنی هرزگووین اسلام ([[سنی]]) و مسیحیت ([[ارتدوکس]] و [[کاتولیک]]) است. که از این میان ۴۰ درصد از آن‌ها مسلمان، ۳۱ درصد ارتودوکس و ۱۵ درصد کاتولیک هستند.
 
زبان‌های محلی رایج در این کشور [[بوسنیایی]]، [[کروواتی]] و [[صربی]] است.
 
[[بوسنیایی]] نیز زبان اصلی آن‌ها است.
 
این تصاویر بین ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۶ توسط [[والتر میتل‌هولتسر]] از اطراف شهر یایتسی بوسنی تهیه شده‌اند: