تفاوت میان نسخه‌های «زازاکی»

۸۱۴ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
بدون خلاصه ویرایش
برچسب‌ها: ویرایش‌گر دیداری استفادهٔ زیاد از تگ یا الگوی سرخط
== ریشه‌های زبان ==
دربارهٔ ریشهٔ این زبان، در کنار نظر غالب، دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد.{{سخ}}
زبان زازاکی یکی از زبان‌های ایرانیِ شمال غربی همانند زبان‌های [[زبان‌های کردی|کردی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]] و [[تالشی]] است.<ref>http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=diq</ref><ref>http://books.google.de/books?id=LuVSkpVuAkAC&pg=PA385&dq=zazaki+paul+ludwig&hl=de&ei=SJ5NTs-oKcvG8QOagL26Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=zazaki%20paul%20ludwig&f=false</ref> رابطهٔ این زبان با کردی آشکار است اما تحت تأثیر دیگر زبان‌ها و تاریخ مستقل، آنها را از هم جدا کرده‌اند.<ref>{{cite web|last1=Kjeilen|first1=Tore|title=Kurdish|url=http://looklex.com/e.o/kurdish_l.htm|website=LookLex Encyclopaedia|quote=their relation to Kurdish is attested and undisputed, but influences from other languages and an independent history have set them apart.}}</ref> این زبان پیشتر به عنوان لهجه‌ای از کردی کورمانجی در نظر گرفته می‌شد، اما امروزه زبان زازاکی بر اساس نظر بیشتر زبانشناسیزبانشناسان زیر شاخه‌ای جداگانهمستقل ازدر دسته [[کردیزبان‌های زازا-گورانی]] محسوبدر کنار دیگر زبان‌های کردتبار شامل کردی شمالی «کورمانجی»، کردی مرکزی «سورانی» و کردی جنوبی «کلهری» قرار می‌گیرد، نه گویش و یا لهجه یکی از می‌شودآنها.<ref>{{cite web|last1=Kjeilen|first1=Tore|title=Zazaki|url=http://looklex.com/e.o/zazaki_l.htm|website=LookLex Encyclopaedia|quote=Zazaki has earlier been classified under Kurdish. Similar to the Dimli language (mainly Iran), Zazaki's relation to Kurdish is clear, though, but influences from other languages and an independent history have set them apart.}}</ref><ref>http://www.britannica.com/topic/Iranian-languages</ref><ref>http://www.joshuaproject.net/languages.php?rol3=diq</ref><ref>http://www.jstor.org/discover/10.2307/4030804?uid=3739192&uid=2&uid=4&sid=21101221288217</ref>
 
* '''شاخه زبان‌های کردتباران'''
 
# [[کرمانجی|کردی شمالی]] «[[کرمانجی|کورمانجی]]»
# [[کردی مرکزی]] «[[سورانی]]»
# [[گویش‌های جنوبی کردی|کردی جنوبی]] «[[کلهری]]»
# [[زبان‌های زازا-گورانی|زازا-گورانی]] ([[زازاکی]]، [[گویش هورامی|هورامی]]، [[گویش‌های گورانی|گورانی]])
 
=== زبان هورامی و زبان زازاکی<ref>{{Cite journal|date=2018-09-05|title=Zazaki|url=https://diq.wikipedia.org/w/index.php?title=Zazaki&oldid=377548|journal=Wikipediya Zazaki, ensiklopediya xosere}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2018-12-14|title=Zazakî|url=https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Zazak%C3%AE&oldid=711997|journal=Wîkîpediya|language=ku}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2019-01-23|title=زازاکی|url=https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%DA%A9%DB%8C&oldid=601158|journal=ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد}}</ref> ===
زبان های [[زازاکی]] و [[گویش‌های گورانی|گورانی (]][[گویش هورامی|هورامی]]) به صورت تاریخی توسط کردها گویش شده اند. هر چند فاصله ی محل تکلم این دو زبان بالغ بر صدها کیلومتر است امّا قرابت منحصر به فردی که میان آن ها وجود دارد باعث شده تا گورانی (هورامی) و زازاکی شبیه ترین زبان ها به یکدیگر باشند.
 
این که گویش وران این دو زبان هم به لحاظ تاریخی کُرد بوده اند، سبب شده تا نیای مشترک این دو بیش از پیش محرز گردد. آن چه که از مصادیق [[زبان‌شناسی|زبان‌شناختی]] بر می آید، هورامی و زازاکی هر دو مشتق از [[زبان پارتی]] می باشند. امّا در این میان برخی از زبان شناسان، من جمله دیوید نیل مکنزی، بر این باور بوده اند که شاید ریشه ی مشترکی میان «[[دیلمیان]] ساکن در [[استان گیلان|گیلان]]» و «[[مردم زازا|کردهایکردتبارهای زازا]] ساکن در [[آناتولی]]» و «[[گویش هورامی|کردهایکردتبارهای هورامی]] ساکن در [[هورامان|هورامان ایران]] و [[هورامان کردستان عراق]]» موجود داشته باشد. برخی کار را تا بدان‌جا پیش برده اند که با اطمینان کامل زازا زبانان و هورامی زبانان را مشترکاً از اهالی اصیل دیلم گیلان دانسته و مدعی شده اند که اینان پس از مهاجرت از دیلم به منطقه‌ی هورامان در کردستان و آناتولی در مناطق کردنشین ترکیه وارد شده اند.
 
تنها دلیلی که برای این فرضیه ی شگفت انگیز وجود داشته عبارت است از شباهت ظاهری میان واژه ی «[[دیلمیان|دیلم]]» و کلمه ی «[[مردم زازا|دِمِل]]»، یکی از القاب کردهای زازازبان در آناتولی. صرف نظر از این شباهت ظاهری، دانشمندانی که از فرضیه ی مزبور جانبداری کرده اند شباهت میان زبان های زازاکی و هورامی (گورانی) و زبان اهالی دیلم را نیز یکی از دلایل خویش در تبیین این فرضیه برشمرده اند. در نوشتار حاضر به بررسی علمی و زبان شناختی شباهت و قرابت زبان های زازاکی و هورامی با زبان دیلمی می پردازیم.
* <span style="font-size:larger;"> اعداد </span>
{| class="wikitable"
!پارسی|| زازاکی
!پارسی|| زازاکی هورامی|| روسی || یونانی || ایتالیایی || اسپانیایی || آلمانی || فرانسوی || انگلیسی
|--
| '''yak'''{{سخ}}یک || jû/yew || odin || ena || uno || uno || eins || un || one
| || odin || ena || uno || uno || eins || un || one
|--
|'''du'''{{سخ}}دو || dı || dva || dyo || due || dos || zwei || deux || two
| || dva || dyo || due || dos || zwei || deux || two
|--
| '''se'''{{سخ}}سه || hirê || tri || tria || tre || tres || drei || trois || three
| || tri || tria || tre || tres || drei || trois || three
|--
| '''çahar'''{{سخ}}چهار || çehar || çetyre || tesera || quattro || cuatro || vier || quatre || four
| || çetyre || tesera || quattro || cuatro || vier || quatre || four
|--
| '''panc'''{{سخ}}پنج || panc || pyatʹ || pende || cinque || cinco || fünf || cinq || five
| || pyatʹ || pende || cinque || cinco || fünf || cinq || five
|--
| '''şeş'''{{سخ}}شیش|| şeş || shestʹ || eksi || sei || seis || sechs || six || six
| || shestʹ || eksi || sei || seis || sechs || six || six
|--
| '''haft'''{{سخ}}هفت || hewt|| semʹ || epta || sette || siete || sieben || sept || seven
| || semʹ || epta || sette || siete || sieben || sept || seven
|--
| '''haşt'''{{سخ}}هشت || heşt || vosemʹ || okto || otto || ocho || acht || huit || eight
| || vosemʹ || okto || otto || ocho || acht || huit || eight
|--
| '''noh'''{{سخ}}نه || new || devyat || ennia || nove || nuevo || neun || neuf || nine
| || devyat || ennia || nove || nuevo || neun || neuf || nine
|--
| '''dah'''{{سخ}}ده || des || desyatʹ || dheka || dieci || diez || zehn || dix || ten
| || desyatʹ || dheka || dieci || diez || zehn || dix || ten
|--
| '''bist'''{{سخ}}بیست || vist || dvadtsatʹ || eíkosi || venti || veinte || zwanzig || vingt || twenty
| || dvadtsatʹ || eíkosi || venti || veinte || zwanzig || vingt || twenty
|}
* <span style="font-size:larger;">واژه‌ها</span>