تفاوت میان نسخه‌های «زازاکی»

۴۵۲ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
بدون خلاصه ویرایش
زبان های [[زازاکی]] و [[گویش‌های گورانی|گورانی (]][[گویش هورامی|هورامی]]) به صورت تاریخی توسط کردها گویش شده اند. هر چند فاصله ی محل تکلم این دو زبان بالغ بر صدها کیلومتر است امّا قرابت منحصر به فردی که میان آن ها وجود دارد باعث شده تا گورانی (هورامی) و زازاکی شبیه ترین زبان ها به یکدیگر باشند.
 
این که گویش ورانگویشوران این دو زبان هم به لحاظ تاریخی کُرد بوده اند، سبب شده تا نیای مشترک این دو بیش از پیش محرز گردد. آن چه که از مصادیق [[زبان‌شناسی|زبان‌شناختی]] بر می آید، هورامی و زازاکی هر دو مشتق از [[زبان پارتی]] می باشند. امّا در این میان برخی از زبان شناسان، من جمله دیوید نیل مکنزی، بر این باور بوده اند که شاید ریشه ی مشترکی میان «[[دیلمیان]] ساکن در [[استان گیلان|گیلان]]» و «[[مردم زازا|کردتبارهای زازا]] ساکن در [[آناتولی]]» و «[[گویش هورامی|کردتبارهای هورامی]] ساکن در [[هورامان|هورامان ایران]] و [[هورامان کردستان عراق]]» موجود داشته باشد. برخی کار را تا بدان‌جا پیش برده اند که با اطمینان کامل زازا زبانان و هورامی زبانان را مشترکاً از اهالی اصیل دیلم گیلان دانسته و مدعی شده اند که اینان پس از مهاجرت از دیلم به منطقه‌ی هورامان در کردستان و آناتولی در مناطق کردنشین ترکیه وارد شده اند.
 
تنها دلیلی که برای این فرضیه ی شگفت انگیز وجود داشته عبارت است از شباهت ظاهری میان واژه ی «[[دیلمیان|دیلم]]» و کلمه ی «[[مردم زازا|دِمِل]]»، یکی از القاب کردهای زازازبان در آناتولی. صرف نظر از این شباهت ظاهری، دانشمندانی که از فرضیه ی مزبور جانبداری کرده اند شباهت میان زبان های زازاکی و هورامی (گورانی) و زبان اهالی دیلم را نیز یکی از دلایل خویش در تبیین این فرضیه برشمرده اند. در نوشتار حاضر به بررسی علمی و زبان شناختی شباهت و قرابت زبان های زازاکی و هورامی با زبان دیلمی می پردازیم.
از شاعران معاصر به زبان زازاکی می‌توان از [[روشان لزگین]] نام برد.{{مدرک}}
 
== مقایسهٔ ریشه‌شناختیِریخت‌شناختیِ زازاکی، هَورامی، سُورانی، کورمانجی، پارسی و برخی زبان‌های دیگر هندواروپایی ==
 
* <span style="font-size:larger;"> اعداد </span>
{| class="wikitable"
!پارسی|| زازاکی
!زازاکی
!هورامی|| روسی || یونانی || ایتالیایی || اسپانیایی || آلمانی || فرانسوی || انگلیسی
!هَورامی
!سُورانی
!کورمانجی
!زازاکی|| روسی || یونانی || ایتالیایی || اسپانیایی || آلمانی || فرانسوی || انگلیسی
|--
| '''yak'''{{سخ}}یک || jû/yew
|jû/yew
| || odin || ena || uno || uno || eins || un || one
|
|
|
|jû/yew|| odin || ena || uno || uno || eins || un || one
|--
|'''du'''{{سخ}}دو || dı
|dı
| || dva || dyo || due || dos || zwei || deux || two
|
|
|
|dı|| dva || dyo || due || dos || zwei || deux || two
|--
| '''se'''{{سخ}}سه || hirê
|hirê
| || tri || tria || tre || tres || drei || trois || three
|
|
|
|hirê|| tri || tria || tre || tres || drei || trois || three
|--
| '''çahar'''{{سخ}}چهار || çehar
|çehar
| || çetyre || tesera || quattro || cuatro || vier || quatre || four
|
|
|
|çehar|| çetyre || tesera || quattro || cuatro || vier || quatre || four
|--
| '''panc'''{{سخ}}پنج || panc
|panc
| || pyatʹ || pende || cinque || cinco || fünf || cinq || five
|
|
|
|panc|| pyatʹ || pende || cinque || cinco || fünf || cinq || five
|--
| '''şeş'''{{سخ}}شیش|| şeş
|şeş
| || shestʹ || eksi || sei || seis || sechs || six || six
|
|
|
|şeş|| shestʹ || eksi || sei || seis || sechs || six || six
|--
| '''haft'''{{سخ}}هفت || hewt
|hewt
| || semʹ || epta || sette || siete || sieben || sept || seven
|
|
|
|hewt|| semʹ || epta || sette || siete || sieben || sept || seven
|--
| '''haşt'''{{سخ}}هشت || heşt
|heşt
| || vosemʹ || okto || otto || ocho || acht || huit || eight
|
|
|
|heşt|| vosemʹ || okto || otto || ocho || acht || huit || eight
|--
| '''noh'''{{سخ}}نه || new
|new
| || devyat || ennia || nove || nuevo || neun || neuf || nine
|
|
|
|new|| devyat || ennia || nove || nuevo || neun || neuf || nine
|--
| '''dah'''{{سخ}}ده || des
|des
| || desyatʹ || dheka || dieci || diez || zehn || dix || ten
|
|
|
|des|| desyatʹ || dheka || dieci || diez || zehn || dix || ten
|--
| '''bist'''{{سخ}}بیست || vist
|vist
| || dvadtsatʹ || eíkosi || venti || veinte || zwanzig || vingt || twenty
|
|
|
|vist|| dvadtsatʹ || eíkosi || venti || veinte || zwanzig || vingt || twenty
|}
* <span style="font-size:larger;">واژه‌ها</span>
{| class="wikitable"
!پارسی
!پارسی || زازاکی || گیلکی || مازندرانی || روسی || یونانی || ایتالیایی || اسپانیایی || آلمانی || فرانسوی || انگلیسی
!زازاکی
!هَورامی
!سُورانی
!کورمانجی|| گیلکی || مازندرانی || روسی || یونانی || ایتالیایی || اسپانیایی || آلمانی || فرانسوی || انگلیسی
|--
| پدر
| پدر||Pi|| per || per/Beba || Otets || Pateras || Padro || Padre || Vater || Pére || Father
|Pi
|
|
| || per || per/Beba || Otets || Pateras || Padro || Padre || Vater || Pére || Father
|--
| مادر
| مادر||Maye|| Mar/n'na || Mar/Nena || Mat || Mitera || Madre || Madre || Mutter || Mére || Mother
|Maye
|
|
| || Mar/n'na || Mar/Nena || Mat || Mitera || Madre || Madre || Mutter || Mére || Mother
|--
| برادر
| برادر ||Bıra|| Berar || Berar || Brat || Adelfos || Fratello || Hermano || Bruder || Frére || Brother
|Bıra
|
|
| || Berar || Berar || Brat || Adelfos || Fratello || Hermano || Bruder || Frére || Brother
|--
| نام
| نام || Name || Nome/Nume || Num || İmya || Onoma || Nome || Nombre || Name || Non || Name
|Name
|
|
| || Nome/Nume || Num || İmya || Onoma || Nome || Nombre || Name || Non || Name
|--
| لب
| لب || Lew || Lab/Maça || Lab/Luçe || Guba || Cheíli || Labbro || Labio || Lippe || Lévre || Lip
|Lew
|
|
| || Lab/Maça || Lab/Luçe || Guba || Cheíli || Labbro || Labio || Lippe || Lévre || Lip
|--
| من
| من || Ez || Mo || Men || Ya || Ego || Io || Estoy || Ich || Je || I
|Ez
|
|
| || Mo || Men || Ya || Ego || Io || Estoy || Ich || Je || I
|--
| تو
| تو|| Tı || Ti/Too || Te || Ti || Eseis || Ti/Te || Te/Ti/Tu || Du || Tu/Toi || You
|Tı
|
|
| || Ti/Too || Te || Ti || Eseis || Ti/Te || Te/Ti/Tu || Du || Tu/Toi || You
|--
| ما
| ما|| Ma || Amo/Aman || Ama/Ema || My || Emais || Nois || Nosotros || Wir || Nous || We
|Ma
|
|
| || Amo/Aman || Ama/Ema || My || Emais || Nois || Nosotros || Wir || Nous || We
|--
| مال من
| مال من|| Mı || Mo/Mi || Me/Mi || Moĭ || Mou || Mio || Mi || Mein || Mon || My
|Mı
|
|
| || Mo/Mi || Me/Mi || Moĭ || Mou || Mio || Mi || Mein || Mon || My
|--
| آری
| آری||Eya|| Aha || Are || Da || Nai || Si || Si || Ja || Vui || Yes
|Eya
|
|
| || Aha || Are || Da || Nai || Si || Si || Ja || Vui || Yes
|--
| هیچ
| هیچ|| Nê || Hech/Hiç'i || Heç || Ne || Ochi || No || No || Nein || Non || No
|Nê
|
|
| || Hech/Hiç'i || Heç || Ne || Ochi || No || No || Nein || Non || No
|--
| در (میان) ||De|| Miyen || Dele || - || - || Di || De ||Bei||De||At
|De
|
|
| || Miyen || Dele || - || - || Di || De ||Bei||De||At
|--
| غزال
| غزال || Ğezale || Ğezale || Ghazel || Gazel || Kazélla || Gazzella || Gacela || Gazelle || Gazelle || Gazelle
|Ğezale
|
|
| || Ğezale || Ghazel || Gazel || Kazélla || Gazzella || Gacela || Gazelle || Gazelle || Gazelle
|--
| در
| در || Ber || Dar || Dar/Looş || Dvar || Pórta || Porta || Puerta || Portre || Tor || Door
|Ber
|
|
| || Dar || Dar/Looş || Dvar || Pórta || Porta || Puerta || Portre || Tor || Door
|--
| پا
| پا ||Pa/Lınge|| Lag/Lang/Ling || Ling || Podnozhie || Pódi || Piede || Pata || Pied || Fuß || Foot/Leg
|Pa/Lınge
|
|
| || Lag/Lang/Ling || Ling || Podnozhie || Pódi || Piede || Pata || Pied || Fuß || Foot/Leg
|--
| زمین
| زمین|| Erd || Zimin || Bene || земной шар || γη || Terra || Tierra || Erde || Terre || Earth
|Erd
|
|
| || Zimin || Bene || земной шар || γη || Terra || Tierra || Erde || Terre || Earth
|--
| ستاره
| ستاره|| Astare || Roja/Rozha || Essare/Roja || - || Astéri || Astro || Estrella || Astre || Stern || Star
|Astare
|
|
| || Roja/Rozha || Essare/Roja || - || Astéri || Astro || Estrella || Astre || Stern || Star
|--
| نو
| نو || Newe || Nu/Taza || Nu || Novyi || Néos || Nuovo || Nuevo || Nouveau || Neu || New
|Newe
|
|
| || Nu/Taza || Nu || Novyi || Néos || Nuovo || Nuevo || Nouveau || Neu || New
|--
| پُر
| پُر || Pırr || Poor/Sarakal || Per || Polnyi || Pliri || Pieno || Pleno || Plein || Prall || Full
|Pırr
|
|
| || Poor/Sarakal || Per || Polnyi || Pliri || Pieno || Pleno || Plein || Prall || Full
|--
| بزرگ
| بزرگ || Gırd || Pilla || Gat || Gromnyi || Megálos || Grande || Gran || Grande || Groß || Great
|Gırd
|
|
| || Pilla || Gat || Gromnyi || Megálos || Grande || Gran || Grande || Groß || Great
|--
| سیم (نقره)
| سیم (نقره) || Sêm || Sium/Noghore || Noghore || Serebro || Asimi || Argento || Suelto || Argent || Silber || Silver
|Sêm
|
|
| || Sium/Noghore || Noghore || Serebro || Asimi || Argento || Suelto || Argent || Silber || Silver
|--
| گربه
| گربه ||Pısınge/Xone|| Piça || Bameşi || Kot || Gata || Gatto || Gato || Cat || Kitty || Kätzchen
|Pısınge/Xone
|
|
| || Piça || Bameşi || Kot || Gata || Gatto || Gato || Cat || Kitty || Kätzchen
|--
| گرگ
| گرگ || Verg || Verg/Goorg || Verg || Volk || - || - || - || - || Wolf || Wolf
|Verg
|
|
| || Verg/Goorg || Verg || Volk || - || - || - || - || Wolf || Wolf
|--
| مرغ
| مرغ || Kerge || Kerk/Kark/Kulushkan || Kerg || Kuritsa || Kotópoulo || - || - || - || Küken || Chicken
|Kerge
|
|
| || Kerk/Kark/Kulushkan || Kerg || Kuritsa || Kotópoulo || - || - || - || Küken || Chicken
|--
| مورچه
| مورچه || Morcela || Pootal/Pital/Pitowl || Melije || Meverçe || Muravyei || - || -|| Ameise || Amerse || Pismire
|Morcela
|
|
| || Pootal/Pital/Pitowl || Melije || Meverçe || Muravyei || - || -|| Ameise || Amerse || Pismire
|--
| میمون
| میمون || Meymûn || Meymol/Meymon || şadi || Maimou || - || Scimmia || Mono || - || -|| Monkey
|Meymûn
|
|
| || Meymol/Meymon || şadi || Maimou || - || Scimmia || Mono || - || -|| Monkey
|--
| خانه
| خانه || Ban/Keye || Khana/Khowna/Ja || Sere || - || - || - || - || Bâtiment || Baun || Build
|Ban/Keye
|
|
| || Khana/Khowna/Ja || Sere || - || - || - || - || Bâtiment || Baun || Build
|--
| صدا (واک) || Veng || Vang || Vang || - || - || Voce || Vaz || Voix || - || Voice
|Veng
|
|
| || Vang || Vang || - || - || Voce || Vaz || Voix || - || Voice
|--
| مرگ
| مرگ || Merd || Murdn/Marg || Marg || Mertvyi || - || Morto || Muerto || Mort || Mord || Murder
|Merd
|
|
| || Murdn/Marg || Marg || Mertvyi || - || Morto || Muerto || Mort || Mord || Murder
|--
| موش
| موش || Mere || Moosh || Gal || Mysh || - || Mouse || - || - || Maus || Mouse
|Mere
|
|
| || Moosh || Gal || Mysh || - || Mouse || - || - || Maus || Mouse
|--
| تُنُک (پراکنده) ||Tenık|| Galaf || Tanek || Tonki || - || - || - || - || Dünn || Thin
|Tenık
|
|
| || Galaf || Tanek || Tonki || - || - || - || - || Dünn || Thin
|--
| لیمو
| لیمو ||Lêmone|| Le'mu/Limbo || Limu || Limon || Lemoni || Limone || Limón || Zitrone || Citron || Lemon
|Lêmone
|
|
| || Le'mu/Limbo || Limu || Limon || Lemoni || Limone || Limón || Zitrone || Citron || Lemon
|--
|باقله
|باقله||Beqla|| Baqala || Bakkele || Bob || - || - || Haba || - || Bohne || Bean
|Beqla
|
|
| || Baqala || Bakkele || Bob || - || - || Haba || - || Bohne || Bean
|--
| آب
| آب||Awe|| Uw/Suma/Ab || Aw || U || - || - || Acqua || Agua || Aqua/Eau || Aqua/Water
|Awe
|
|
| || Uw/Suma/Ab || Aw || U || - || - || Acqua || Agua || Aqua/Eau || Aqua/Water
|--
| پیش
| پیش || Ver || Var/Vija/Varja || Var || Pro || Fronte || Frente || Ventral/Avant || Vor || Front/Pre
|Ver
|
|
| || Var/Vija/Varja || Var || Pro || Fronte || Frente || Ventral/Avant || Vor || Front/Pre
| -
|--
| صفحه
| صفحه ||Pele/Pelge|| Valg || Valg || Pazh || - || Pagino || Página || Page || Page/Seite || Page
|Pele/Pelge
|
|
| || Valg || Valg || Pazh || - || Pagino || Página || Page || Page/Seite || Page
|--
| خوش
| خوش || Weş || Xojir/Xurum/Xuş || Xeş || Vpolne || - || - || - || - || Wohl || Well
|Weş
|
|
| || Xojir/Xurum/Xuş || Xeş || Vpolne || - || - || - || - || Wohl || Well
|}