تفاوت میان نسخه‌های «کم‌خونی»

۱۲۵ بایت اضافه‌شده ،  ۲ سال پیش
جز
اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با ویرایشگر خودکار فارسی
جز (ابزار پیوندساز: افزودن پیوند نوتروفیل به متن)
جز (اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با ویرایشگر خودکار فارسی)
 
== عملکرد سلولهای خونی ==
خون از سلولهایسلول‌های خونی و مایعی به نام [[پلاسما]] تشکیل شده‌است. دو نوع سلول خونی (پلاکت‌ها سلول نیستند بلکه قطعات سلولی هستند) در پلاسما شناور هستند.
 
سلولهایسلول‌های خونی سفید ([[گلبول سفید|گلبولهای سفید]]): این سلولهاسلول‌ها با عفونتها مبارزه می‌کنند.
 
[[پلاکت]]ها: (قطعات سیتوپلاسمی نشات گرفته از سلول‌های مگاکاریوسیت) به لخته شدن خون پس از ایجاد جراحتهاجراحت‌ها کمک می‌کنند.(در خونریزی‌های محدود پلاکت‌ها با ایجاد درپوش پلاکتی جلوی خونریزی را می‌گیرند.)
 
سلولهایسلول‌های خونی قرمز (گلبولهایگلبول‌های قرمز): این سلولهاسلول‌ها اکسیژن را از ریه‌ها به مغز، سایر ارگانهاارگان‌ها و بافت‌های مختلف بدن حمل می‌کنند. بدن شما برای عملکردهای خود به خون حاوی اکسیژن احتیاج دارد.
 
خون اکسیژن دار کمک می‌کند تا انرژی لازم برای بدن تأمین شود و گرمی و رنگ پوست سالم را ایجاد می‌کند. گلبولهایگلبول‌های قرمز محتوی [[هموگلوبین]] هستند. هموگلوبین یک پروتئین حاوی آهن است که عامل ایجاد رنگ قرمز خون است. این ماده، عامل اصلی انتقال اکسیژن از ریه‌ها به سایر نقاط بدن است و دی‌اکسید کربن را نیز از بافت‌های بدن به ریه‌ها منتقل می‌کند تا در ریه‌ها از طریق بازدم دفع شوند.
 
بسیاری از سلولهایسلول‌های خونی از جمله گلبولهایگلبول‌های قرمز به صورت مداوم در [[مغز استخوان]] تولید می‌شوند. مغز استخوان یک مادهٔ اسفنجی شکل قرمز رنگ است که درون برخی از استخوانهایاستخوان‌های بدن وجود دارد.
 
برای تولید گلبولهایگلبول‌های قرمز و هموگلوبین، بدن به مصرف غذای حاوی [[پروتئین‌ها در رژیم غذایی|پروتئین]]، [[ویتامین]]ها و [[آهن (ماده غذایی)|آهن]] نیاز دارد.
 
کم‌خونی حالتی است که در آن تعداد گلبولهایگلبول‌های قرمز یا میزان هموگلوبین آن‌ها کمتر از میزان طبیعی است. در کم‌خونی تخریب گلبولهایگلبول‌های قرمز سریعتر از جایگزینی گلبولهایگلبول‌های جدید است لذا خون گلبول قرمز کمتری خواهد داشت و در نتیجه میزان حمل اکسیژن به بافت‌های بدن کاهش یافته و احساس خستگی ایجاد می‌شود.
 
'''کم‌خونی''' یا آنمی {{انگلیسی|Anemia}} از واژه [[یونان]]ی an-haima به معنی بدون [[خون]] گرفته شده‌است و عبارتست از نقص کمی یا کیفی [[هموگلوبین]] که یک مولکول در درون [[گلبول‌های قرمز]] است. چون هموگلوبین وظیفه ترابری [[اکسیژن]] از [[شش]]‌ها به بافت‌های بدن را بر دوش دارد پس، کم‌خونی مایه بروز [[هیپوکسی]](hypoxia) یا کم اکسیژنی در بافت‌ها و اندام‌ها می‌شود. از آنجاییکه [[سلول]]‌های بدن برای بقای خود به اکسیژن وابسته هستند، درجه‌های گوناگون کم‌خونی می‌تواند شرایط بالینی گوناگونی را ایجاد کند.
 
== تشخیص ==
عموماً پزشک آزمایش [[شمارش کامل خون]](CBC) را جزو آزمایش‌های نخستین برای تشخیص کم‌خونی، درخواست می‌کند. علاوه بر گزارش شمار گلبولهایگلبول‌های قرمز و مقدار هموگلوبین، دستگاه خودکار شمارنده اندازه گلبولهایگلبول‌های قرمز را با فلوسیتومتری اندازه می‌گیرد که یک عامل مهم در افتراق میان علل گوناگون کم‌خونی می‌باشد. آزمایش گسترش(smear) رنگ شده خون در زیر میکروسکوپ نیز سودمند می‌باشد. در کشورهای پیشرفته ۴مؤلفه (شمارش گلبول قرمز، میزان هموگلوبین، میانگین حجم هر گلبول قرمز یاMCV، پهنای گستردگی گلبولهایگلبول‌های قرمز یاRDW) اندازه‌گیری می‌شود و موجب می‌گردد تا مؤلفه‌های [[هماتوکریت]]، میانگین هموگلوبین هر گلبول قرمز و میانگین غلظت هموگلوبین هر گلبول قرمز، از راه محاسبه بدست آید و با مقادیر طبیعی برای هر سن و جنسیتی مقایسه می‌شود. برخی شمارنده‌ها هماتوکریت را آشکارا اندازه‌گیری می‌کنند. برای مردان بالغ هموگلوبین کمتر ازgr/dl۱۳، نشانه کم‌خونی است و برای زنان بالغ این مقدارgr/dl۱۲ می‌باشد.
 
شمارش [[رتیکولوسیت]]ها و روش کینتیک برای کم‌خونی در مراکز درمانی بزرگ در غرب بیشتر از گذشته رایج گردیده زیرا دستگاه‌های آزمایشگر نوین می‌توانند رتیکولوسیت را هم بشمارند. شمارش رتیکولوسیت به منزله سنجش میزان خونسازی مغز استخوان یا تعداد گلبولهایگلبول‌های قرمز جوان است.
[[:en:Reticulocyte production index|شاخص فرآوری رتیکولوسیت]] محاسبه نسبت میان میزان کم‌خونی با گستره افزایش رتیکولوسیت در پاسخ به بیماری است. اگر درجه کم‌خونی بالا باشد حتی یک شمارش طبیعی رتیکولوسیت می‌تواند نشان دهنده پاسخ ناکافی بدن به بیماری باشد.
اگر شمارنده خودکار در دسترس نباشد، شمارش رتیکولوسیت با روش دستی و رنگ آمیزی ویژه گسترش خون انجام می‌شود. گلبولهایگلبول‌های قرمز جوان اندکی بزرگتر از گلبولهایگلبول‌های قرمز پیر بوده و ویژگی پلی کرومازی(polychromasia) از خود بروز می‌دهند. حتی اگر منبع ازدست رفتن خون مشخص باشد، ارزیابی خونسازی می‌تواند کمک کند بفهمیم آیا مغز استخوان توانا است خون ازدست رفته را جبران کند یا خیر.
وقتی علت کم‌خونی مشخص نباشد، پزشک معالج آزمایش‌های دیگری را درخواست می‌کند مانند: [[سرعت ته‌نشینی گویچه سرخ|سرعت ته نشست گلبولهای قرمز]](ESR)، اندازه‌گیری [[فریتین]]، میزان آهن سرم، [[ترانسفرین]]، میزان فولات سرم، میزان [[ویتامین ب۱۲|ویتامین B۱۲]] سرم، [[الکتروفورز]] هموگلوبین، آزمایش عملکرد کلیه (همانند اندازه‌گیری [[کراتینین]] سرم).
چنانچه تشخیص دشوار باشد، [[بیوپسی آسپیراسیون|آسپیراسیون]] مغز استخوان و آزمایش روی آن، وضعیت [[سلول‌های بنیادی]] مولد گلبول‌های قرمز را مشخص می‌کند.
 
== دسته‌بندی ==
دو روش اصلی برای دسته‌بندی کم‌خونی عبارتنداز: روش کینتیک که برمحور ساخت و تخریب گلبولهایگلبول‌های قرمز قرار دارد و روش مورفولوژیک که کم‌خونی‌ها را بر پایه اندازه گلبول قرمز دسته‌بندی می‌کند. در روش مورفولوژیک از تستهای آزمایشگاهی سریع، ارزان و دست یافتنی استفاده می‌شود نمونه آن تعیین MCV است. از سوی دیگر تمرکز زودهنگام بر روش کینتیک به پزشک معالج فرصت می‌دهد در موارد وجود علل گوناگون برای کم‌خونی، تندتر اقدام کند.
 
=== فرآوری در برابر ویرانی ===
روش کینتیک به نظر بسیاری از صاحب نظران، پسندیده‌ترین دسته‌بندی بالینی برای کم‌خونی بشمار می‌رود. این دسته‌بندی اصولاً برپایه شمارش [[رتیکولوسیت]] (گلبول قرمز نابالغ) قرار دارد. کم‌خونی به دو گروه دشواری ساخت یا کاهش فرآوری گلبول قرمز در برابر افزایش تخریب یا ازدست رفتن خون تقسیم می‌شود. نشانه‌های بالینی ازدست رفتن یا ویرانی گلبول‌های قرمز دربرگیرنده گسترش(smear) غیرطبیعی خون محیطی با نشانه‌های همولیز، افزایش لاکتات دهیدروژناز، حاکی از ویرانی سلولی است، یا نشانه‌های بالینی خونریزی، همانند مثبت شدن آزمایش مدفوع با معرف گایاک، یافته‌های عکس برداریعکس‌برداری با اشعه ایکس، یا خونریزی شدید.
 
== اندازه گلبولهای قرمز ==
از راه مورفولوژیک، کم‌خونی بر پایه اندازه گلبولهایگلبول‌های قرمز دسته‌بندی می‌شود. اندازه گلبول قرمز بر پایه میزان حجم میانه گلبولی یاMCV بیان می‌شود. اگر گلبولهاگلبول‌ها کوچکتر از اندازه طبیعی باشند (کمتراز ۸۰فمتولیتر)، کم‌خونی میکروسیتیک و اگر اندازه طبیعی داشته باشند(۱۰۰–۸۰فمتولیتر) کم‌خونی نورموسیتیک، و چنانچه بزرگتر از اندازه طبیعی باشند (بیش از۱۰۰فمتولیتر)، کم‌خونی ماکروسیتیک نامیده می‌شود. این نما به سرعت برخی از علل رایج بروز کم‌خونی را نشان می‌دهد برای نمونه یک کم‌خونی میکروسیتیک اغلب حاصل کمبود آهن است. در کار بالینی نخستین کار سنجش مقدارMCV است پس حتی در میان پزشکان پیرو روش کینتیک شکل سلولهاسلول‌ها همچنان به عنوان یک عنصر مهم در تشخیص باقی‌مانده‌است.
 
=== کم‌خونی میکروسیتیک ===
کم‌خونی کمبود آهن شایعترین گونه کم‌خونی بوده و علل فراوانی دارد. گلبول‌های قرمز در زیر میکروسکوپ، بیشتر هیپوکروم (رنگ پریده) و میکروسیتیک (کوچک) هستند. کم‌خونی کمبود آهن به علت مقدار ناچیز آهن در غذا یا نبود جذب گوارشی آن برای جبران آهن ازدست رفته در عادت ماهانه یا بیماری است. آهن یک قسمت اصلی در ترکیب هموگلوبین است و کمبود آن سبب کاهش ورود هموگلوبین بداخل گلبول قرمز می‌شود. در ایالات متحده، ۲۰٪ زنان در سنین باروری در مقایسه با ۲٪ مردان بالغ، به کم‌خونی کمبود آهن دچار هستند. علت اصلی کم‌خونی کمبود آهن در زنان هدر رفتن خون در زمان عادت ماهانه می‌باشد. کمبود آهن بدون کم‌خونی در دختران نوجوان سبب پائین افتادن کیفیت تحصیلی و ضریب هوشی می‌شود.
: کمبود آهن شایعترین حالت کمبود یک عنصر بایسته در سراسر جهان می‌باشد. کمبود آهن گهگاهی سبب زخم غیرطبیعی گوشه لب می‌شود.
کم‌خونی کمبود آهن همچنین می‌تواند به علت زخم‌های خونریزی دهنده دستگاه گوارش باشد. آزمایش خون پنهان در مدفوع(Fecal occult blood test)، آندوسکوپی قسمت بالایی دستگاه گوارش، [[آندوسکوپی]] قسمت زیرین دستگاه گوارش ([[کولونوسکوپی]]) باید برای تشخیص زخمهایزخم‌های خونریزی دهنده صورت گیرد. در زنان یائسه و مردان، احتمال اینکه خونریزی دستگاه گوارش بعلت پولیپ کولون ویا سرطان کولورکتال باشد، خیلی بیشتر است. از علل شایع کم‌خونی کمبود آهن، آلودگی با انگل [[کرم قلابدار]]، [[آمیب]]، [[شیستوزومیاز]] و [[تریکوریس تریکیورا]] (کرم شلاقی) است.
 
== کم‌خونی نورموسیتیک ==
کم‌خونی نورموسیتیک وقتی است که هموگلوبین کاهش یافته ولی اندازه گلبولهایگلبول‌های قرمز طبیعی است (MCV طبیعی).
علل آن عبارتنداز:
* خونریزی شدید یا هدر شدن شدید خون
== کم‌خونی ماکروسیتیک ==
* '''[[کم‌خونی مگالوبلاستیک]]''': شایعترین نوع کم‌خونی ماکروسیتیک است که به کمبود [[ویتامین B۱۲]] یا [[اسیدفولیک]] یا هردو مربوط می‌شود. کمبود فولات یا ویتامینB۱۲ می‌تواند به تهیدستی غذائی یا سوءهاضمه (اختلال گوارش) مربوط باشد. کمبود فولات طبیعتاً عوارض عصبی ایجاد نمی‌کند ولی کمبود ویتامینB۱۲، چنین می‌کند.
* [[کم‌خونی پرنیسیوز]]: علت آن یک واکنش اتوایمیون (سیستم دفاعی بدن علیه سلولهایسلول‌های خودی) علیه سلولهایسلول‌های دیواره معده می‌باشد. سلولهایسلول‌های دیواره فاکتور داخلی را ترشح می‌کنند که برای جذب ویتامین B۱۲ غذا وجود آن بایسته‌است؛ بنابراین ویرانی سلول‌های دیواره سبب نبود [[فاکتور داخلی]] و در نتیجه جذب ناچیز ویتامینB۱۲ می‌شود.
* ''' کم‌خونی ماکروسیتیک''': به علت برداشتن قسمت عملیاتی معده همانند عمل جراحی بای پاس معده و کاهش جذب فولات و ویتامینB۱۲ می‌شود رخ دهد؛ بنابراین پزشک معالج باید مراقب بروز کم‌خونی به‌دنبال اینگونه اعمال جراحی باشد.
* '''اعتیاد به الکل''' که سبب بزرگتر شدن گلبولهایگلبول‌های قرمز می‌شود و گاه کم‌خونی به همراه دارد.
* [[متوترکسات]]، [[زیدوودین]] و دیگر داروهای مهارکننده تکثیرD.N.A
 
کم‌خونی ماکروسیتیک می‌تواند به کم‌خونی مگالوبلاستیک و کم‌خونی ماکروسیتیک غیرمگالوبلاستیک تقسیم شود. چرایی کم‌خونی مگالوبلاستیک در درجه نخست، نارسائی در سنتزD.N.Aضمن نگهداری سنتزR.N.A می‌باشد که سبب محدودیت در تقسیم سلولهایسلول‌های بنیادی خونساز می‌گردد. کم‌خونی مگالوبلاستیک بیشتر با افزایش شمار لوبهایلوب‌های هسته [[گلبول سفید]](hypersegmentation) [[نوتروفیل]](۶تا۱۰لوب) همراه است. کم‌خونی‌های ماکروسیتیک غیرمگالوبلاستیک به علل متفاوتی ایجاد می‌شوند (برای نمونه نبود توازن در سنتزD.N.Aگلوبین) که بیشتر در [[الکلیسم]] بوجود می‌آید.
افزون بر نشانه‌ها غیراختصاصی کم‌خونی، شاخص‌های ویژه کمبود ویتامینB۱۲ شامل نوروپاتی محیطی و ویرانی مرکب تحت حاد نخاع شوکی به همراه دشواری‌های توازن قسمت خلفی ستون فقرات است. دیگر نشانه‌ها مشتمل بر زبان قرمز و نرم و التهاب زبان کوچک می‌باشد.
درمان کم‌خونی به علت نقصان ویتامینB۱۲ برای نخستین بار ویلیام مورفی ابداع شد. وی خون سگهاسگ‌ها را از بدنشان بیرون می‌کرد تا حالت کم‌خونی در آن‌ها ایجاد شود سپس مواد غذائی گوناگون به آن‌ها می‌خوراند تا ببیند کدام ماده غذائی دوباره سلامتی را به آن‌ها برمی‌گرداند. او کشف کرد خوردن مقدار بسیار جگر، سبب بهبود بیماری می‌شود. سپس جرج ریچارد مینوت و جرج ویپل کوشش کردند ماده شفابخش را به روش شیمیائی از جگر استخراج کنند و توانستند ویتامینB۱۲ را بدست بیاورند. این سه تن به گونه مشترک پاداش پزشکی نوبل را در سال۱۹۳۴برنده شدند.
 
== کم‌خونی دوشکلی ==
وقتی دو علت ایجاد کم‌خونی همزمان عمل کنند همانند ماکروسیتیک هیپوکروم که بعلت عفونت انگلی با کرمهایکرم‌های قلابدار بوجود می‌آید، این آلودگی منجر به کمبود آهن و ویتامینB۱۲ یا اسید فولیک می‌شود یا به‌دنبال تزریق خون بیش از یک شاخص غیرطبیعی گلبول قرمز دیده شود. شواهد دال بر علل انبوه با یک گستره پخش گلبول قرمز(RDW) افزایش یافته پدیدار می‌شود که دال بر وجود اندازه گلبول قرمز خیلی بیشتر از اندازه روشن است.
 
== کم‌خونی اجسام هینز ==
اجسام هینز اجسام غیرطبیعی هستند که در اینگونه بیماری‌ها در داخل گلبولهایگلبول‌های قرمز پایه‌ریزی می‌شوند. این شکل کم‌خونی ممکن است با مصرف برخی داروها ایجاد شود این بیماری در گربه نیز با خوردن پیاز یا استامینوفن ایجاد می‌شود. محرک بروز این بیماری در سگ، خوردن پیاز یا روی و اسب با خوردن برگ افرای قرمز می‌باشد.
 
== کم‌خونی‌های خاص ==
* کم‌خونی در نوزادان نارس که در نوزادان نارس ۶–۲هفته پس از زایش ظاهر شده و نتایج به علت سرکوب شدن پاسخ اریتروپوئیتین به افت مقدار هماتوکریت است.
* [[کم‌خونی فانکونی]] که یک عارضه ارثی است که کم‌خونی آپلاستیک و برخی عوارض غیرطبیعی دیگر را سبب می‌شود.
* [[کم‌خونی همولیتیک]] یک دسته نشانه‌ها مانند یرقان و افزایش میزان لاکتات دهیدروژناز با علل نهفته انبوه را با خود به همراه دارد. این بیماری می‌تواند اتوایمیون، ایمیون، ژنتیکی یا دستکاری فیزیکی همانند جراحی قلب باشد. کم‌خونی همولیتیک می‌تواند بخاطر کمبود مواد مورد نیاز خونسازی به بروز کم‌خونی میکروسیتیک، کم‌خونی نورموکرومیک یا بخاطر رهاسازی گلبولهایگلبول‌های قرمز نارس در جریان خون یک کم‌خونی ماکروسیتیک بینجامد.
* کم‌خونی همولیتیک اتوایمیون گرم یک نوع کم‌خونی است که بدن شخص به گلبولهایگلبول‌های قرمز خودش حمله می‌کند که در درجه نخست به وسیلهٔ IgG انجام می‌شود.
* کم‌خونی همولیتیک بواسطه [[نشانگان آگلوتینین سرد|آگلوتینین سرد]] که نخست با دخالت IgM پدیدار می‌شود
* [[اسفروسیتوز]] ارثی یک آسیب ارثی است که سبب آسیب دیدگی غشاء گلبولهایگلبول‌های قرمز می‌شود که در برآیند آن سلول جدا شده و بدست [[طحال]] نابود می‌شود. این امر مایه کاهش شمار گلبولهایگلبول‌های قرمز در گردش خون شده و در نتیجه کم‌خونی ایجاد می‌شود.
* [[کم‌خونی داسی‌شکل]] یک بیماری ارثی است که بعلت وجود ژن هموگلوبینS هموزیگوت ایجاد می‌شود.
* [[کم‌خونی پرنیسیوز]] یک شکل از کم‌خونی مگالوبلاستیک است که به کمبود ویتامینB۱۲ بواسطه اختلال در جذب آن، مربوط می‌باشد.
۱۳۳٬۲۴۲

ویرایش