تفاوت میان نسخه‌های «ترکمن‌ها»

جز
ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
جز (اصلاح از آمار صفحه انگلیسی)
برچسب: ویرایش مبدأ ۲۰۱۷
جز (ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
|caption =
|poptime =
'''6.4۶٫۴ میلیون نفر'''<ref name="UScensus">[http://www.census.gov/compendia/statab/tables/08s0051.pdf U.S. Census Bureau: Population by Selected Ancestry Group and Region: 2005]</ref>
|popplace =[[ترکمنستان]]:<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People CIA World Factbook Turkmenistan</ref> ۴٬۲۴۸٬۰۰۰{{سخ}}[[ایران]]: ۱٬۳۲۸٬۵۸۵<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People CIA World Factbook Iran]</ref>{{سخ}}[[افغانستان]]: ۹۲۲٬۰۰۰<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People CIA World Factbook Afghanistan]</ref>{{سخ}}[[پاکستان]]: ۶۰٬۰۰۰<ref>[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 UNHCR: Census of Afghans in Pakistan]</ref>{{سخ}}[[روسیه]]: ۳۳٬۰۰۰{{سخ}}[[تاجیکستان]]: ۲۰٬۳۰۰<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php Итоги переписи населения Таджикистана ۲۰۰۰ года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы] Демоскоп Weekly, № ۱۹۱–۱۹۲, ۲۱ февраля - ۶ марта ۲۰۰۵</ref>{{سخ}}[[ترکیه]]: ۲٬۰۳۴{{سخ}}[[اکراین]] ۳٬۷۰۹<ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=6 Всеукраїнський перепис населення ۲۰۰۱ | English version | Results | Nationality and citizenship | The distribution of the population by nationality and mother tongue | Selecti...<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>
|langs = [[ترکمنی]]
|rels = [[مسلمان سنی]]}}
 
'''تُرکْمَن‌ها''' (به ترکمنی:'''Türkmenler'''، '''تورکمنلر''') یکی از [[مردمان ترک|ملت هایملت‌های ترک‌تبار]] [[آسیای میانه]] هستند که عمدتاً در [[ترکمنستان]]، شمال غرب افغانستان و [[ترکمن‌های ایران|شمال‌شرق ایران]] سکونت دارند. آن‌ها به [[زبان ترکمنی]] از [[زبان‌های ترک‌تبار]] شاخه اغوز غربی سخن می‌گویند و بیشتر آنان مسلمان سنی هستند. ترکمن‌ها تا حمله مغول شهرنشین بودند و بعد از آن تا اوایل قرن بیستم عمدتاً [[کوچ‌نشین]] بودند اما پس از آن به مرور ده‌نشین و شهرنشین شدند.
 
ترکمن‌ها شاخه‌ای از ترکان [[آسیای میانه]] معروف به [[اغوز|اُغوز]] یا غُز هستند که از عهد قدیم در صحراهای وسیع بخش سفلای [[رود سیحون]] و بین [[دریای آرال]] به زندگی کوچ‌نشینی روزگار می‌گذراندند. تا حدود قرن هفتم میلادی ترکمن‌ها جزئی از قوم بزرگ [[مردمان ترک|ترک]] بودند. در این سال‌ها به دنبال اضمحلال [[گوک‌ترک‌ها|امپراطوری گؤک تؤرک‌ها]]،<ref>[http://books.google.com/books?id=qA5LnP1pZacC&pg=PA545&dq=celestial+turks&lr= Peoples of Western Asia By Marshall Cavendish Corporation]</ref> گروهی از ترک‌ها که اغوز نامیده می‌شدند، از آنان جدا شده از ناحیهٔ ارخون به طرف آرال و [[سیردریا]] کوچ کردند.<ref>''سیری در تاریخ سیاسی اجتماعی ترکمنها''، امین‌الله گلی، نشر علم، ۱۳۶۶</ref>
بیشتر ترکمن‌ها در ترکمنستان سکونت دارند. جمعیت ترکمنستان در سال ۲۰۱۴ حدود ۵ میلیون و ۱۱۷ هزار نفر بوده که ۸۵ درصد آن‌ها از قوم ترکمن هستند.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People TURKMENISTAN- People] CIA World Factbook</ref>
 
حدود ۲ درصد جمعیت ایران ترکمن هستند که معادل نزدیک به ۵ میلیون نفر است. ترکمن‌های ایران بیشتر در جنوب شرقی [[دریای خزر]] و در [[ترکمن‌صحرا]] و اطراف رودخانه [[اترک]] و[[گرگان‌رود]] سکونت دارند. از لحاظ استانی، سکونتگاه‌های ایشان در استان‌های [[استان گلستان|گلستان]] (بیشتر بخش شمالی استان)، [[خراسان رضوی]] (روستاهایی در نوار مرزی شمال استان و [[تربت جام]]) و [[خراسان شمالی]] (منطقهٔ راز و جرگلان شهرستان بجنورد) پراکنده استپراکنده‌است. از شهرهای مهم ترکمنان در ایران می‌توان [[بندر ترکمن]]، [[گنبد کاووس|گنبد قابوس]]، [[کلاله]]، [[آق قلا]]، [[گمیشان]]، [[مراوه‌تپه]] و [[اینچه‌برون]] را نام برد.
 
در افغانستان نیز حدود ۸ میلیون ترکمن هستند. ترکمن‌های افغانستان بیشتر در شمال این کشور به ویژه نوار مرزی دو ولایت [[ولایت فاریاب|فاریاب]] و [[ولایت جوزجان|جوزجان]] و بلخ با ترکمنستان زندگی می‌کنند.
 
== تاریخ مختصر ==
نام ترکمن از قرن پنجم هجری (یازدهم میلادی) نخست به شکل جمع فارسی «ترکمانان» توسط نویسندگان مانند [[گردیزی]] و [[ابوالفضل بیهقی]] استعمال شده و به همان معنی اغوز در [[ترکی]] و غز در [[عربی]] و [[فارسی]] به کار رفته‌است.
 
غزان نخست در آسیای مرکزی سکونت داشتند و در کتیبه‌های اورخون متعلق به قرن هشتم میلادی، ذکر ایشان در آسیای میانه رفته‌است. اغزان مزبور را ترکمن محسوب داشته‌اند نه ترکمان. . نخست با تلفظ «تو کو مونگ در دانشنامهٔ چینی سدهٔ هشتم میلادی (تونگ تین فصل ۱۹۳). به قول تونگ تین، واژهٔ توکومنگ نام دیگری است که به کشور سوک تاک یعنی کشور [[الانان|آلانان]] اطلاق شده و اینان در آغاز تاریخ میلادی در مشرق تا مسیر سفلای [[سیردریا]] مستقر بودند و آنجا در قرن چهارم ه‍. ق. (دهم میلادی) مقر اصلی اغزان بود. در کتب جغرافیایی عرب، ترکمان (الترکمان یا الترکمانیون) فقط توسط مقدسی در شرح چند شهر واقع در شمال و شمال غربی «اربیجاب» یا «[[سیرام]]» -که موقعیت آن درست معلوم نیست- آمده در باب اصل واژهٔ ترکمان در قرن پنجم به درستی معلوم نیست ولی با این حال ،حال، ترکمان لفظ عربی ترکمن است و فقط کشور هایکشورهای عربی از این نام استفاده می کنندمی‌کنند و ترکمنترکمن‌های های کشور هایکشورهای عربی به خود ترکمن می گویندمی‌گویند نه ترکمان
 
در گذشته ترکمن نام عمومی اقوام اغوز مسلمان کوچ‌نشین بود و نه صرفاً قومی که امروزه ترکمن نامیده می‌شود و شامل طوایفی است که در شرق دریای خزر از رود جیحون تا شمال خراسان و رود گرگان سکونت داشته‌اند. هم‌اکنون نیز گروه‌هایی در عراق و سوریه به ترکمن معروفند که ارتباط قومی و تاریخی با قوم ترکمن ساکن ترکمنستان و مناطق اطراف دارند. برخی از این اقوام اغوز موفق به تشکیل دولت‌های هایدولت‌های‌های بزرگی در جهان شدند مانند:
* [[سلجوقیان]] (۴۲۹ ه‍. ق. – اواخر قرن ششم)<ref>Seljuq. (2009). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.</ref>
* [[قره قویونلو]] (۷۸۰ – ۷۴۸ ه‍.ق.)
* [[آق قویونلو]] (۷۸۰ – ۹۸۰ ه‍.ق.)
* [[قاجار]]یه<ref>Qājār Dynasty. (2009). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.</ref>
* [[افشاریان|افشاریه]]
* [[غزنویان]]
* [[صفویان]]
* [[خوارزمشاهیان]]
* [[امپراتوری عثمانی|عثمانی]]
* [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوکیان مصر]]
* [[مملوکیان عراق]]
* [[مملوکیان شام]]
* [[عادل‌شاهیان|سلسله عادلیان]]
* [[امپراتوری گورکانی هند|گورکانیان]]
* و بسیاری دیگر
 
== موسیقی ترکمنی ==
* [http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/64/html/64-55.htm ترکمنهای ایران ۵]
* [http://www.turkmens.com/ ترکمنهای جهان ۲]
* [http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=5888 مدخل قوم تُرْکَمَن، دانشنامه بزرگ اسلامی ]
{{مردمان ترک‌تبار}}
{{عشایر ایران}}