باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
اصلاح فاصله مجازی + اصلاح نویسه با ویرایشگر خودکار فارسی
[[Image:BachFugueBar.png|thumb|300px|گزیده‌ای از فوگ شماره ۱۷ [[یوهان سباستیان باخ]]، نمونه‌ای از کنترپوان {{audio|BachFugueBar.mid|پخش}}]]
'''کنترپوان''' {{به فرانسوی|Contrepoint}} ازلحاظ لغوی به‌ معنای نقطه در مقابل نقطه و در موسیقی، [[نت]] درمقابلِ نت است.<ref dir=ltr>{{پک|Encyclopædia Britannica|2019|ک=Counterpoint|زبان=en}}</ref>در این فن، تأکید بر روند افقی نت هاست نه روند عمودی. هریک از نت‌هایی که با هم نواخته می‌شوند دارای «[[ضرب‌آهنگ|ریتم]]» و «[[ملودی]]» مستقل از هم هستند، ولی در کلّیّتِ آهنگ، دارای [[هارمونی|هارمونی‌]] هستند. [[موسیقی کلاسیک|موسیقی اروپایی]] تا [[قرن هشتم میلادی]] به صورت [[یک‌صدایی]] اجرا می‌شد. پس از [[قرن نهم میلادی]] رو به تکامل نهاد و به تدریج به [[دوصدایی]]، [[سه صدایی|سه‌صدایی]] و [[چندصدایی]] رسید و نام آن را کنترپوان نهادند. کنترپوان از دورهٔ [[موسیقی رنسانس|رنسانس]] در اروپا رواج یافت و در [[موسیقی دوره باروک|دوره باروک]] به اوج و شکوفایی رسید. از «[[کانن (موسیقی)|کانن]]» و «[[فوگ]]» به عنوان مهمترینمهم‌ترین و پیچیده‌ترین بخش کنترپوان یاد می‌کنند. در ادامه و با پیدایشِ دانشِ «هارمونی» که در آن [[آکورد]]ها به صورت عمودی و هم‌زمان یک ملودیِ واحد را [[همراهی (موسیقی)|همراهی]] می‌کردند، آهنگسازان را بر آن داشت تا از هر دو شیوه و تکنیک برای غنای آثار خود استفاده کنند و ضمن حفظ ساختار هارمونی، بخش‌هایی مستقل و کنترپوانتیک بوجودبه وجود آورند. در این دوره [[موسیقیدانان|موسیقیدانانی]] چون [[یوهان سباستیان باخ]] از موفق‌ترین آهنگسازان در ترکیب هارمونی و کنترپوان بودند.
== تاریخچه ==
در هشت قرنِ نخستِ میلادی، آوازهای کلیسایی در [[موسیقی کلاسیک|موسیقی غربی]] به‌طور کلی [[یک‌صدایی]]{{یاد|dir=ltr|Monodic}}بودند. در [[قرن نهم میلادی|قرن نهم]] در مقابل موسیقی «یک‌صدایی»، یک بافت جدید موسیقایی به نام «دیافونی»{{یاد|dir=ltr|Diaphony}}([[دوصدایی]]) مرسوم شد. این شیوه در ابتدا از دو صدا به [[فاصله (موسیقی)|فاصلهٔ]] [[تیرس|سوم]] تشکیل می‌گردید، سپس به فاصلهٔ پنجم تغییر داده شد و نام آن را «ارگانوم»{{یاد|dir=ltr|Organum}}نهادند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۸}}</ref>در این دوصدایی، ملودی اصلی «تنور»{{یاد|dir=ltr|Tenor}}و ملودی دوم «کنترشان»{{یاد|dir=ltr|Contre Chant}}نام داشت. بعد از آن فاصله‌های [[اکتاو]]، [[پنجم درست|پنجم]] و [[چهارم درست|چهارم]] که در موسیقی [[یونان]] نیز رواج داشت، مورد استفاده قرار گرفت. این سبک در [[قرن دوازدهم]] توسط آهنگسازانی مانند «لئونن»{{یاد|dir=ltr|Leonin}}و در [[قرن سیزدهم میلادی]] توسط «پروتن»{{یاد|dir=ltr|Perotin}}و آهنگسازان «مکتب [[نوتردام]]» با استفاده از [[ریتم]] و [[میزان (موسیقی)|میزان بندی]]، به بافتی «چهارصدایی» و پولیفونیک دست یافتند و باعث پیشرفت و تکنیک‌های جدیدی در کنترپوان‌نویسی شدند. در [[قرن چهاردهم میلادی|قرن چهاردهم]]، [[مس (موسیقی)|مس‌هایی]] توسط «[[گیوم دو ماشو]]» تصنیف شد که جزو آثار پولیفونیک محسوب می‌شود. در [[قرن پانزدهم میلادی|قرن پانزدهم]] مکاتب دیگری به تکامل موسیقی [[چندصدایی|چند‌صدایی]] پرداختند که فرم «[[کانن (موسیقی)|کانن]]» یا «موسیقی تقلیدی»،
از تکنیک‌های جدید در کنترپوان‌نویسی شد و در نهایت فرم «[[فوگ]]» به عنوان پیشرفته‌ترین و کاملترین فرم موسیقی کنترپوانتیک بوجودبه وجود آمد.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۹}}</ref>کنترپوان از دورهٔ [[موسیقی رنسانس|رنسانس]] در [[اروپا]] رایج شد و در [[موسیقی دوره باروک|دوره باروک]] به اوجِ خود رسید. در ادامۀ این روند و با پیدایشِ دانشِ «[[هارمونی]]» که در آن [[آکورد]]<nowiki/>ها به صورت عمودی و هم‌زمان یک ملودیِ واحد را [[همراهی (موسیقی)|همراهی]] می‌کردند، آهنگسازان را بر آن داشت تا از هر دو شیوه برای بیان هر چه غنی‌تر کردنِ آثار خود استفاده کنند و ضمنِ حفظ ساختار هارمونی، بخش‌هایی مستقل و کنترپوانتیک بوجودبه وجود آورند. از آثار [[یوهان سباستیان باخ|باخ]] به عنوان بهترین نوعِ آثار در ترکیب هارمونی و کنترپوان یاد می‌کنند.
 
== تعریف ==
'''کنترپوان''' به معنی نقطه در برابر نقطه، [[نت (موسیقی)|نت]] در برابر نت، یا [[ملودی]] در مقابل ملودی است.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۱۵}}</ref>این اصطلاح در موسیقی به‌ معنای «چند‌صدایی» است که در آن دو یا چند خط [[ملودی|ملودیک]] با توجه به استقلال هر یک از بخش‌ها به صورت هم‌زمان به صدا در می‌آیند و تشکیل یک [[بافت (موسیقی)|بافت]] «موسیقی پولیفونیک» می‌دهند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۸}}</ref>
 
تفاوت میان دانش هارمونی و دانش کنترپوان در آنجاست که هارمونی نوعی از موسیقی «هوموفونیک» (چند‌صداییچندصدایی هماهنگ) و کنترپوان نوعی از موسیقی «پولیفونیک» (چند‌صداییچندصدایی مستقل) است.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۱۸۱-۱۸۲}}</ref>در شیوۀ کنترپوان به علت وجود چند خط ملودیک متفاوت، شنونده قادر به تفکیک آن‌ها به علت پیچیدگی خطوط ملودیک در یک بار شنیدن نمی‌شود و بار اول توجه به یک خط ملودیک می‌کند. اما با چند بار شنیدن است که می‌توان بخش‌های دیگر را هم به خاطر سپرد. از [[فرم (موسیقی)|فرم]]‌های [[فوگ]] و [[کانن (موسیقی)|کانن]] به عنوان پیچیده‌ترین نوع کنترپوان یاد می‌شود.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۱۸۶-۱۸۷}}</ref>
== ساختار ==
در کنترپوان‌نویسی «[[تونالیته|تنال]]» ابتدا باید با قواعدِ آکورد‌شناسیآکوردشناسی و هارمونی مسلط بود. در قرون گذشته و قبل از ورود هارمونی، آموزش کنترپوان بر اساس سیستم «[[مد (موسیقی)|مدال]]» و قوانینی سخت و خشک انجام می‌گرفت که امروزه این روش تغییر کرده استکرده‌است.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۵}}</ref><ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۱۸۷}}</ref>
 
در نگارش کنترپوان ابتدا نت‌های ملودی (نت گرد) هم ارزش نوشته می‌شوند و بر پایۀ یکی از گام‌های موسیقی تنظیم می‌گردد. نت‌ها باید با فاصله‌های متصل و بدونِ پرش حرکت کرده و از حرکت‌های [[آرپژ]] و پی‌در‌پیپی‌درپی به پایین یا بالا اجتناب شود و در صورت پرش، باید بلافاصله در جهتِ مخالفِ آن به پایین یا بالا حرکت کند.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۲}}</ref>
 
ملودی داده شده را «کانتوس فیرموس»{{یاد|dir=ltr|Cantus Firmus}}به معنی «ملودی ثابت»، و نت‌های مقابل آن را «کنترپوان» می‌نامند.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۱۶}}</ref>
در هر بخش که نت در برابر نت است، فاصلۀ بیش از اکتاو خطا محسوب می‌شود، «[[مطبوعیت (موسیقی)|فواصل مطبوع]]» به هم پیوند می‌خورند و «[[مطبوعیت (موسیقی)|فواصل نا‌مطبوع]]» باید حل شوند. در ابتدا و انتهای قطعه باید فاصلۀ اکتاو باشد. همچنین گذشتنِ بخش‌ها از یکدیگر، حرکت موازی دو بخش با فواصل نامطبوع، حرکت موازی با فاصلۀ پنجم و اکتاو، و تکرار نت در یک بخش، خطا محسوب شده و پرهیز می‌شود.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۵-۶}}</ref>
== کنترپوان دوصدایی ==
کنترپوان دو‌صدایی،دوصدایی، به پنج نوع تقسیم می‌شود که عبارتند از :
=== نوع اول ===
* '''یک بر یک''': در برابر هر نتِ گردِ داده شده (کانتوس فیرموس)، یک نتِ هم ارزش (کنترپوان) قرار می‌گیرد.<ref>{{پک|منصوری|۱۳۶۲|ک=هارمونی تحلیلی|ص=۲۴۳}}</ref>
 
در کنترپوان مخلوط، استفاده از نتِ گرد و حرکت تکراری در ریتم و ملودی در بخشِ کنترپوان ممنوع است و باید از میزان‌ها و سنکپ‌های تکراری پرهیز کرد. در این بخش می‌توان با رعایت قوانین و حفظ اصول کنترپوان‌نویسی، تا آنجا که امکان دارد ملودی‌های زیبا ساخت.<ref>{{پک|دوپره|۱۳۸۶|ک=کنترپوان مدال|ص=۴۶}}</ref><ref>{{پک|کِروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۲۰}}</ref>
* در مثال زیر با اجرای دقیق قواعد قبلی از همۀ چهار نوع کنترپوان دو‌صداییدوصدایی شامل: یک بر یک (میزان اول)، دو بر یک (میزان دوم)، چهار بر یک (میزان سوم) و سنکپ (میزان چهارم و پنجم) استفاده شده استشده‌است و هیچ میزانی در بخش کنترپوان با هم شباهت ندارد.
<score vorbis="1">
\relative c' {
۱۳۳٬۲۴۲

ویرایش