باز کردن منو اصلی

تغییرات

بدون خلاصه ویرایش
 
شهر باستانی شوش روزگاری مرکز برخورد دو [[تمدن]] مهم بوده، که هریک به سهم خود در دیگری تأثیر داشته‌است، یکی تمدن [[بین‌النهرین|میان‌رودان]] و دیگری [[تمدن عیلام]]. قرار گرفتن این منطقه در شمال [[خلیج فارس]] و نیز همسایگی با میان‌رودان در پیدایش این وضع ویژه تأثیر بسیاری داشته‌است.
 
=== شوش ۱ و ۲: دوران نوسنگی و میان‌سنگی ===
دشت‌های جنوب غربی ایران از مهم‌ترین مناطقی است که در مطالعهٔ سازوکار تشکیل اولین [[دولت]]‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=21}}</ref>
از اواخر دوران نوسنگی و اوایل دوران مس‌سنگی در جنوب غربی ایران، شواهدی از ساخت کانال‌هایی برای انتقال آب از رودخانه‌ها به زمین‌های کشاورزی هست. به گفتهٔ [[کامیار عبدی]]، این دست پروژه‌ها سبب توسعهٔ اقتصادی و همچنین تغییراتی اجتماعی، از جمله [[تقسیم کار]] و ایجاد سلسله مراتب شد، چنانکه در بین خانه‌های ساخته‌شده در [[تپه چغامیش]] یکی از خانه‌ها به شکل قابل توجهی بزرگتر و خوش‌ساخت‌تر است.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=18}}</ref>
این بنا شالوده‌ای گِلی، جرزهایی به شدت ضخیم، و نمای بیرونی خاصی داشته‌است.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | ČOḠĀ MĪŠ – Encyclopaedia Iranica | 1992 }}</ref>
 
حدود ۷٫۲۰۰ سال پیش در این منطقه (موسوم به دورهٔ سوزیانای کهن) روستاهایی با دو تا سه طبقهٔ اجتماعی تشکیل شده بوده‌است که رهبران و اطرافیان آن‌ها در بخش‌های بزرگتر و دیگران در جاهای کوچکتر می‌زیسته‌اند.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=19}}</ref>
آنگاه که رهبران این روستاها به دنبال گسترش منطقهٔ نفوذ خود درمی‌آمده‌اند، درگیری‌های خشونت‌باری بین روستاها روی می‌داده‌است و طرف پیروز سکونت‌گاه طرف مغلوب را به آتش می‌کشیده‌است.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=20}}</ref>
نمونهٔ آن چغامیش است که محوطهٔ آن در دوران اوجش به ۱۷ هکتار می‌رسیده‌است. چغامیش در نبردی منطقه‌ای تخریب شد و پس آن، شوش به‌عنوان مرکز منطقه ظهور کرد.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=20}}</ref>
 
مهمترین بنای شوش در این دوران (موسوم به شوش ۱) بنای مستطیلی [[خشت خام]] است که به آکروپُل{{یادچپ|Acropole}} معروف است.{{یاد|[[ژاک دو مورگان]] بر این باور بوده که تپه‌ای در حریم شوش (که او آن را آکروپُل نامید) معبد یا کاخ فرمانروایان ایلامی بوده.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Musée du Louvre | Harper | Aruz | Tallon | 1992 | p=}}</ref> پژوهش‌های متاخر آکروپل را هزاران سال قدیمی‌تراز ایلامی‌ها می‌داند.}} آنچه امروزه از آکروپل مانده سکویی است به قاعدهٔ ۷ {{در}} ۱۴ متر و ۱٫۷ متر ارتفاع که ممکن است در اصل شالودهٔ بنایی مذهبی یا تشریفاتی بوده باشد. در این دوران گورستان عظیمی هم در شوش ساخته بوده‌اند.
چند نسل بعد از ساخت آکروپل، بنای عظیم دیگری نیز در شوش ۱ برپا کرده‌اند که احتمالاً محل سکونت افرادی بلندپایه بوده. این بنا در محوطه‌ای به ابعاد ۷۰ {{در}} ۷۵ متر ساخته شده و تا ۱۱ متر ارتفاع داشته‌است. گِردِ این سازه را حصاری از جنس [[خاک کوبیده]] به ضخامت شش متر ساخته بودند.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=20}}</ref>{{یاد|از آنجا که بعدها هخامنشیان در این مکان آپادانایی ساختند، باستان‌شناسان این سازه را هم آپادانا نامیده‌اند.}}
در حدود ۶٫۰۰۰ سال پیش (اوایل {{پم|دوره اوروک|Uruk period}}) شوش ۱ رها شد. اندکی بعد سکونت‌گاه دیگری در شوش بنا شد که به شوش ۲ موسوم است و ساختار مدیریتی سه طبقه‌ای در آن را، که با تسلط بر روستاهای کوچک اطراف همراه بود، از اولین سیستم‌های دولتی دانسته‌اند. شوش ۲ در اواخر دوران مس‌سنگی رها شد و تا برآمدن تمدنِ [[پیش‌ایلامی|شوشِ نیاایلام]]ی در [[عصر برنز]] متروک ماند.<ref dir=ltr>{{harvcolnb | Abdi | 2012 | p=22}}</ref>
 
== شوش پایتخت ==