تفاوت میان نسخه‌های «سیستان»

۱۶٬۱۷۲ بایت اضافه‌شده ،  ۲ سال پیش
(خنثی‌سازی ویرایش 26471854 توسط 5.120.210.71 (بحث)با فرض حسن نیت)
برچسب: خنثی‌سازی
برچسب: متن دارای ویکی‌متن نامتناظر
 
== نام آوران ==
* [[یعقوب لیث صفاری]]:
 
اولین پادشاه ایران در زمان صفاریان. کسی که موفق به شکست اعراب عباسی شد و زبان فارسی را جان دوباره بخشید.
 
در آغاز خلافت [[عباسیان]]، سیستان از این جهت نیز شهرت پیدا کرد که پادشاهان [[صفاریان]] از آنجا برخاستند و در نیمه دوم قرن سوم بر قسمت عمده جنوب و خاور ایران استیلا یافته و رایت استقلال برافراشتند. بنیاد نیمروز پیشنهاد داده است که زادروز این ابرمرد به عنوان روز سیستان نامگذاری شود
 
* [[ابراهیم سجزی سیستانی]] مخترع خط معقلی:
 
ابراهیم سجزی از دانشمندان بنام ایران در قرن اوّل هجری قمری است. وی در سال شصت ه. ق در خط «مسند» ابتکاری نشان داد و پانزده حرف از حروف اوستایی را به جای حروفی که در خط کوفی بود، به کار برد و برای آن قاعده و اصل ترتیب داد و به این صورت خط معقلی به وجود آمد که به مراتب از خط «مسند» نخستین سهل‌تر و فراگرفتن و خواندن و نوشتن آن آسان‌تر می‌نمود.(افشار سیستانی، ایرج، بزرگان سیستان ص ۱۸۴) بنابراین ابراهیم سجزی سیستانی مخترع خط اساسی عرب بشمار می‌رود.
 
* [[یوسف سجزی سیستانی]] مخترع خط جلیلی:
 
وی برادر ابراهیم سجزی است که او نیز از دانشمندان معروف سیستان در اوایل اسلام بود وی از خط معقلی دو خط دیگر به نام جلیلی و ثلفثین اختراع نمود که به نوشته ابن ندیم قلم جلیلی پدر تمام اقلام و خطوط اسلامی است که هرکس توانایی نوشتن آن را ندارد. وی علاوه بر دو قلم مذکور، دو قلم دیگر نیز از خط معقلی استخراج کرد و یکی را دیباج و دیگر را سجلات نام نهاد.(افشار سیستانی، ایرج، بزرگان سیستان ص ۱۸۸)
 
* [[ابو حاتم سجستانی]] :
 
نام او سهل بن محمّد بن عثمان بن یزید سجستانی، از بزرگان علم و ادب و فقه
و حدیث و لغت و از شاگردان ابو زید بلخی و ابی عبیده و اصمعی و اخفش بوده است(۱).
ابن ندیم در کتاب «الفهرست» از قول ابوالعباس مبرد درباره او آورده است: «ابو حاتم از ابی زید و ابی‌عبیده اصمعی زیاد روایت می‌کرد و عالم در لغت و شعر بود. وی در لغت، کتب متعددی تألیف کرده، شعر می‌گفت، در روایت صداقت داشت و ابوبکر بن درید در علم لغت به او اعتماد داشت.
از شاگردان برجسته ابو حاتم می‌توان به دانشمند و مورخ بزرگ «محمّد بن جریز طبری» اشاره کرد که علم حدیث را نزد استاد خود ابو حاتم سجستانی فرا گرفته است.
 
* [[حریز بن عبدا... سجستانی]] :
 
وی اولین فقیه شیعی در اسلام است که شیخ طوسی در رجال او را در ردیف مصنفان بزرگ شیعه بحساب آورده است. پدرش قاضی سجستان بود.
 
* [[ابو سعید سجزی]] (منجم و ریاضی‌دان):
 
ابوسعید احمد بن محمد سجزی از دانشمندان قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری است که در نجوم و حساب و هندسه و هیأت تألیفات پر ارجی دارد. وی از اهالی سیستان بوده و بدین خاطر به سجزی معروف بود.او در حدود سال 320 ه. ق. در زابل زاده شده و چندی در خراسان و شیراز زیسته است.
او در هندسه تصرفات ابتکاری داشت. از جمله آن که تقسیم یک زاویه را با در نظر گرفتن منحنی هذلولی بررسی نمود. سجزی رساله ای در تثلیث دایره داشته که به وسیله ی وپکه ترجمه شده و به چاپ رسیده است. او همچنین در تقاطع مخروطات و تقسیمات زوایا تألیفاتی داشته که در قرن دهم میلادی مورد استفاده اروپاییان بوده است. شوی در سال 1926 م در مجله ی ایزیس، مطالعات سجزی را در مورد تثلیث زاویه مورد بحث قرار داده است. در حال حاضر بیست و نه اثر از تألیفات سجزی در اروپا موجود است، از جمله پانزده رساله که در موزه ی بریتانیا است و او به نام عضدالدوله نوشته و آنها را (جامع شاهی) گویند. هشت رساله از او هم د ر پاریس قرار دارد و بقیه آثارش در سایر کتابخانه های اروپا نگهداری می شود.ابوسعید سجزی در سال 415 ه. ق. درگذشت.
 
* [[ابو داوود سجستانی]] :
ابو داوود سجستانی، وی متولد ۲۰۲ هجری قمری و متوفای سال ۲۷۵ ه.ق می‌باشد. بنا به اظهار ابن ندیم، نام اصلی او سلیمان بن اشعث بن اسحاق بن بشیر شداد است.
 
این فقیه و دانشمند سیستانی، کتب متعددی در فقه، تفسیر و حدیث تالیف نموده‌است که مشهورترین آن حدیث السنن است که مشتمل بر پانصدهزار حدیث که چهار هزار و هشتصد حدیث فقط در باره فقه و تشریع در آن آمده‌است.
 
دهخدا در لغت‌نامه و در خصوص وی چنین می‌نویسد.سلمان بن اشعث بن اسحاق بن بشیر، مشهور به ابو داوود، پیشوای اهل حدیث است.
 
* [[فاطمه بنت ابو عبدالله بن ابی داوود سیستانی]] :
فاطمه بنت ابو عبدالله بن ابی داوود سیستانی،مشهور به ام سلمه سیستانی،یکی از نه زن دانشمند و محدث ایرانی در ۴ قرن اول هجری بوده که از او به عنوان محدث بزرگ یاد شده است و از خاندان علم و حدیث سیستانی در جهان اسلام بوده است . وی نوه ی ابو داوود سجستانی، صاحب کتاب "الینن" می باشد.
 
* [[فرخی سیستانی]] :
 
ابوالحسن علی بن جولوغ سیستانی معروف به فَرُّخی سیستانی از شاعران نامدار پارسی‌گوی سده پنجم قمری است که در [[سبک خراسانی]] می‌سرود. سروده‌های او به ستایش شاهان و برانگیختن سلطان به عدل و بخشش اختصاص دارد.<ref>رستگار فسایی، منصور؛ اثنی‌عشری، اطلس: [http://www.ensani.ir/storage/Files/20110226083139-هويت%20ايراني%20در%20ادب%20فارسي%20تا%20حمله%20مغول.pdf هویت ایرانی در ادب فارسی تا حمله مغول]. در نشریه: مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز ۱۳۸۴ شماره ۴۲.</ref> وی علاوه بر تسلط بر شعر و ادب در موسیقی نیز مهارت داشت و بدین وسیله توانست به دربار [[ابوالمظفر شاه چغانیان]] و سپس به دربار [[سلطان محمود غزنوی]] راه یابد و منزلتی والا بدست آورد. فرخی را یکی از بهترین قصیده‌سرایان ایرانی می‌دانند تا جایی که گفته‌اند سخن [[سهل و ممتنع]] در عربی خاص [[ابوفراس حمدانی]] و در فارسی خاص فرخی است.<ref>[http://ganjoor.net/farrokhi/ گنجور]. بازدید: آوریل ۲۰۱۶.</ref> سهل و ممتنع (آسان‌نمای دشوارگفت) به سخنی می‌گویند که سرودن آن در ظاهر آسان می‌نماید، اما نظیر آن گفتن مشکل باشد.<ref>لغتنامه دهخدا: مدخل سهل ممتنع.</ref>
 
* [[ابولفرج سگزی]] :
 
ابوالفرج سگزی (متوفی ۳۹۳ ق) از شعرای نامدار و اندیشمند سدهٔ چهارم سیستان است که در حدود سال‌های ۳۷۲-۳۳۳ ق به هنر شاعری مشغول بود و نویسندهٔ تعدادی کتاب شعر است که از بین رفته‌اند. مطالعه در زندگی و شعر ادیبان قبل از خودش، از وی استادی چیره‌دست و سراینده‌ای ماهر ساخت، به طوری که در متون، همیشه لقب «استاد» در کنار نامش مشاهده می‌شود.
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|چندان‌که گِردِ عالم صورت برآمدیم| غم‌خواره آمد آدم و بیچاره آدمی}}
{{ب|هرکس به قدر خویش گرفتار محنت است| کس را نداده‌اند برات مسلمی}}
{{پایان شعر}}
* [[محمد بن وصیف سجزی]] :
 
نامه‌نگار (دبیر رسایل) [[یعقوب لیث صفاری]] بود. گروهی سرایش نخستین [[شعر فارسی]] را از او می‌دانند.<ref>[http://www.ariayemusic.com/dari3/siasi/nail.html تاریخ سیستان، تصحیح ملک الشعرای بهار]</ref>
 
بر پایه کتاب ''[[تاریخ سیستان (کتاب)|تاریخ سیستان]]''، وی نخستین کسی بود که به [[زبان فارسی]]، [[شعر عروضی]] گفت. پس از آن‌که یعقوب لیث صفاری، در سال ۲۵۱ هجری قمری، خوارج را شکست داد، شاعران به رسم زمانه شعر به عربی در ستایش او سرودند. یعقوب گفت: «چیزی که من اندر نیابم، چرا باید گفت». در این هنگام، محمد بن وصیف او را به زبان فارسی ستایش کرد.<ref>[http://www.ariayemusic.com/dari3/siasi/nail.html تاریخ سیستان، تصحیح ملک الشعراء بهار]</ref><ref>تاریخ ادبیات [[ایران]]، صادق رضازاده شفق، چاپخانه دانش، تهران، ۱۳۲۱</ref>
 
 
گفته می‌شود که این شعر، نخستین شعر فارسی است که منسوب به اوست:
{{متوسط|{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|ای امیری که امیران جهان خاصه و عام | بنده و چاکر و مولای و سگ بند وغلام}}
{{ب|ازلی خطی در لوح که ملکی بدهید | به ابی یوسف یعقوب بن اللیث همام}}
{{ب|به لتام آمد رتبیل ولتی خورد به لنگ | لتره شد لشکر رتبیل و هبا گشت کنام}}
{{ب|لمن الملک بخواندی تو امیرا به یقین | با قلیل‌الفیه کن زاد در آن لشکر کام}}
{{ب|عمر عمار ترا خواست و زوگشت بری | تیغ تو کرد میانجی به میان دد و دام}}
{{ب|عمر او نزد تو آمد که تو چون نوح بزی | در آکار تن او سر او باب طعام}}
{{پایان شعر}}}}
 
* [[محمد پسر مخلد سگزی]] :
 
از نخستین شاعران به [[زبان فارسی]] بود.
 
از وی شعری در ستایش [[یعقوب لیث صفاری]] به جا مانده‌است:
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|جز تو نزاد حوّا و آدم نکشت|شیر نهادی به دل و بر مَنِشت}}
{{ب|معجز پیغمبر مکی تویی|به کنش و به منش و به گُوِشت}}
{{ب|فخر کند عمار روزی بزرگ|کوهدانم من که یعقوب کشت}}
{{پایان شعر}}
 
* [[ابوثنا احمد بن محمد زابلی]] :
 
بوثنا احمد بن محمد زابلی از دانشمندان اهل سنت در قرن دهم هجری است. وی کتاب " اعراب القرآن را در سال 965 ه. ق. تالیف کرده است.
 
* [[میرزا شجاع سیستانی]] :
 
میرزا شجاع سیستانی، شاعر ادیب قرن یازدهم هجری. پسرعموی ملک حمزه سیستانی است. از سیستان به اصفهان آمد و در محلّه عباس آباد اصفهان ساکن شد. در سخن شناسی و معنی پردازی کمال مهارت را داشت و انواع شعر را نیکو می سرود. در زمان تألیف تذکره نصرآبادی (حدود 1083ق) هنوز جوان بود.
 
این رباعی از اوست:
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|گر سکّه دل بر سخن خویش زنی|کی حرف بدی ز دشمن خویش زنی}}
{{ب|بدگویی خلق همچو چنگ و دُهُلست|منواز که خود بر دهن خویش زنی}}
{{پایان شعر}}
 
* [[بدیع‌الزمان ترکوسگزی]] :
بَدیع‌ُ الدّین‌، یا بدیع‌الزمان‌ ترکوسگزی‌، از شاعران‌ پارسی‌گوی‌ سده‌های‌ ۶ و ۷ق‌/۱۲ و ۱۳م‌، منسوب‌ به‌ ترکو (ترقو)، حصاری‌ در سیستان‌ بوده است.
ظاهراً وی‌ «بدیع‌» تخلص‌ می‌کرده‌ است‌ و او را بدیع‌ ترکو و بدیعی‌ سیستانی‌ نیز نامیده‌اند.در تذکره‌های‌ از او کمتر سخن‌ به‌ میان‌ آمده‌، و بیش‌تر به‌ نقل‌ سروده‌های‌ او پرداخته‌ شده‌ است‌. تقی‌الدین‌ کاشی‌، ۳ قصیده مهم‌ از وی‌ نقل‌ کرده‌ که‌ از خلال‌ آنها اطلاعاتی‌ درباره برخی‌ از ممدوحان‌ و دوره زندگی‌ این‌ شاعر به‌ دست‌ می‌آید.
 
* [[کمال سرابندی]] :
 
کمال سرابندی {{تتم|۱۴ آبان|۱۳۳۵|تهران||||خ}}<ref name="web.eecs.umich.edu">http://web.eecs.umich.edu/~saraband/KSIEEE/J116IEEETGRSSep90Sarabandi.pdf</ref> پژوهشگر ایرانی، نویسنده، عضو شورای مشورتی [[ناسا]]، استاد مهندسی برق و علوم کامپیوتر و مدیر آزمایشگاه [[پرتوافشانی]] دانشگاه [[میشیگان]] آمریکا می‌باشد.<ref name="ReferenceA">http://web.eecs.umich.edu/~saraband/bio_Journal.pdf</ref>
 
* [[ایرج افشار سیستانی]] :
 
برترین نویسنده و پژوهشگر صنعت گردشگری ایران در سال ۱۳۸۴، دریافت نشان ادبی تاجیکستان در سال ۱۳۸۷ و چهره ماندگار از سوی شهرداری تهران و کمیسیون ملی یونسکو در ایران در سال جاری اشاره کرد. ایرج افشار سیستانی زحمات ۴۵ ساله تحقیقی و پژوهشی خود را در قالب ۱۴ هزار جلد کتاب، مجله، فصلنامه، عکس، لوح، دست نوشته‌ها و هدایای دریافتی داخلی و خارجی را در مرکز اسناد و کتابخانه ملی سیستان و بلوچستان وقف کرده‌است. براساس این گزارش، این کتابخانه ۱۰۰ درصد تخصصی دربارهٔ ایران‌شناسی است و کتابهای معتبری در زمینه تاریخ مناطق مختلف کشور در آن موجود و به زیبایی تحقیق و تفکیک شده‌است. ارزش بالای معنوی و مادی کتابخانه استاد ایرج افشار سیستانی، سبب شد تا کارشناسان اسناد ملی پس از بازدید از این کتابخانه به سبب ارزشمندی و نفیس بودن کتاب‌ها، نتوانند برای آن قیمت مادی تعیین کنند. برخی کتاب‌های مرجع موجود در این کتابخانه حتی در کتابخانه ملی ایران وجود ندارد. گفتنی است، این محقق و پژوهشگر نامی ایران علاوه بر وقف کتابخانه کم‌نظیر، گران‌قدر خود، تمام حقوق مادی و معنوی تالیفات خود را نیز وقف کرده‌است. چاپ ۱۳۶ جلد کتاب گوشه ای از فعالیت‌های فرهنگی، تحقیقی و پژوهشی دکتر ایرج افشار سیستانی است.
 
== جغرافیای تاریخی ==
۲۱۵

ویرایش