تفاوت میان نسخه‌های «خاور نزدیک باستان»

جز
ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
جز (ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
[[پرونده:Ancient Orient.png|بندانگشتی|نقشهٔ خاور نزدیک باستان]]
{{موضوعات خاور نزدیک باستان}}
'''خاور نزدیک باستان''' گهوارهٔ کهن‌ترین [[تمدن]]‌ها و دربرگیرندهٔ [[خاورمیانه]]ٔ کنونی، [[میان‌رودان]] ([[عراق]]، جنوب باختری [[ایران]]، جنوب شرقی [[ترکیه]]، شمال شرقی [[سوریه]] و [[کویت]] کنونی)، [[مصر باستان]]، [[ایران باستان]] (شامل [[عیلام]] و [[تاریخ ایران]])، [[آناتولی]]، [[سرزمین کوهستانی ارمنستان]]، [[شام (سرزمین)|شام]]، [[قبرس]] و [[شبه‌جزیره عربستان]] می‌باشد. مطالعات مربوط به این برهه در زمینه‌های [[باستان‌شناسی خاور نزدیک]] و [[تاریخ باستان]] انجام می‌پذیرد. در ظاهر تاریخ این جغرافیا سنتاً از [[هزاره چهارم (پیش از میلاد)]] و با [[سومریان]] آغاز می‌شود اما در واقع آثاری کشف شده در چغامیش (دزفول) نشان از تمدنی بسیار قدیمی تر(7000۷۰۰۰ سال ق. م) و بسیار قدیمی تر از سومریان و اعصار [[عصر برنز|برنز]] و [[عصر آهن|آهن]] را دربرمی‌گیرد.
 
خاور نزدیک باستان را یکی از نقطه‌های رشد بشری می‌دانند. پیشرفت [[کشاورزی]]، [[قشربندی]]، پدیداری [[دولت مرکزگرا]]، ادیان و جنگ‌های سازماندهی‌شده، نخستین [[امپراتوری]]‌ها و ... از اینجا آغاز شدند. همچنین این منطقه را مهد اختراع موسیقی ، دریانوردیموسیقی، ،دریانوردی، [[خط (نوشتار)|خط]]، [[حقوق]]، [[چرخ]]، [[اخترشناسی]] و [[ریاضیات]] می‌دانند.
 
[[پرونده:Cave painting in Doushe cave, Lorstan, Iran, 8th millennium BC.JPG|بندانگشتی|180px|چپ|دیوارنگاری غار دوشه، خرم‌آباد لرستان، حدود هزاره هشتم پیش از میلاد]]
آسیای غربی زادگاه و پیدایشگاه بزرگ‌ترین و نخستین تمدنهای انسانی دوران باستان بود:
* تمدن باستانی [[الیپی]] در [[غرب ایران]] و شرق [[میان‌رودان|میانرودان]]
* تمدن باستانی [[ایلامیان]] در ایران
* تمدن باستانی [[سومریان]] در میانرودان
* تمدن باستانی [[هیتی‌ها]] در آناتولی
* تمدن باستانی [[هخامنشی]] در ایران
 
کهن‌ترین نشانه‌های تمدن آسیای غربی، مربوطه به 7000۷۰۰۰ سال ق.م. است که در ایران و شهر چغامیش (دزفول) آثارش کشف شده و همچنین تمدن [[شهر سوخته]] در سیستان، [[تمدن عیلام]] در خوزستان، [[تمدن جیرفت]] در کرمان، تمدن [[تپه‌حصارِ]] در دامغان، [[تمدن تپه سیلک]] (در کاشان)، [[تمدن اورارتو]] (در آذربایجان)، [[تپه گیان]] نهاوند، [[تمدن کاسی]]‌ها (در لرستان امروز)، و در قسمت‌های شمالی میانرودان، تل حلف در خاور، پیدا شده‌است.
 
آثار تمدنی مکشوفه در هند - پنجاب و موهنجودارو - نمایانگر تمدن شهری قابل توجهی است که در مقایسه با تمدن میانرودان، اوج آن در ۲۸۰۰ تا ۲۵۰۰ ق.م. بوده‌است. این تمدن از راه سیستان و [[شوش]] با تمدن [[سومر]] مربوط می‌شده‌است. ویل دورانت، این آثار تمدن را کهن‌ترین آثار تمدن بشر دانسته استدانسته‌است.
 
== عصر کشاورزی ==
 
== پیدایش شهرنشینی ==
شهرهای مهم ایران در هزاره هایهزاره‌های قبل از میلاد عبارتند از: تپه چغامیش دزفول - تپه حسنلو و هفتوان تپه در آذربایجان - [[تمدن تپه سیلک]] (در کاشان) - [[تپه‌حصارِ]] در دامغان - [[تپه گیان]] نهاوند، گودین، کنگاور - شاه‌تپه و تورنگ تپه گرگان - تپه قبرستان بویین زهرای قزوین - [[شوش]]، خوزستان - [[تمدن جیرفت]]، تپه یحیی و شهداد، کرمان - ملیان، فارس - [[شهر سوخته]] در زابل.
 
پایان عصر مفرغ و کشف آهن (شروع دوره آهن) مقارن است با رویدادهای مهم تاریخی و فرهنگی که در هزاره دوم پ.م. زمینه‌ساز تشکیل سلسله‌ها و ظهور نخستین حکومتهای مستقل در هزاره‌های دوم و اول پ.م. همچون: [[ماننا]]، [[اورارتو]]، [[الیپی]] و [[ماد]] و سرانجام امپراتوری وسیع هخامنشی شدند عبارتند از مهاجرت آریایی‌ها به فلات ایران، روی کار آمدن دولتهای مستقل به جای دولت شهرهای پیشین، و تجمع اقوام و قبایل مختلف (مقیم و مهاجر) خصوصاً در مناطق غربی و شمال غربی ایران هستیم که هر کدام قلمرو خاص خود را داشتند. این اقوام در شمال غربی ایران با [[اورارتو]] و [[آشور]] همسایه شدند.
 
تاریخ آسیا و تاریخ آسیای غربی، تاریخ فرهنگهای گوناگون است. در دوران باستان، تمدنهای آسیایی، به‌طور کلی، نمایانگر تضاد میان شیوه زندگانی در فرهنگهای یکجانشین ([[چین]]، [[هند]]، [[ایران]] و [[میانرودان]]) و اقوام کوچنده [[ترکستان]]، [[فرارود]] و [[عربستان]] بوده‌است.
 
'''<u><big>''{{درشت|اولین نشانه هاینشانه‌های تمدن بشری در خاورمیانه</big></u>}}'''''
 
'''چغامیش''' شهری از دوران پیش از اختراع خط است و قدمت آن به حدود ۳۴ قرن پیش از میلاد می‌رسد. چغامیش را باید نخستین مرکز در ایران دانست که خط و کتاب، اول بار در آنجا ظاهر شده‌است. وجود چنین [[تپه‌های باستانی]] در [[چغامیش]] سبب شده که چغامیش را شهری از سپیده دم تاریخ بنامند. هلن جی کانتر
'''<u><big>اولین نشانه های تمدن بشری در خاورمیانه</big></u>'''
 
در [[پناه کوه]] [[زاگرس]] وحدفاصل شهردزفول شوشتر وشوش، تپه‌های میان رودخانه [[دز]] و [[کارون]] از یک تپه بزرگ و نسبتاً مرتفع و چند تپه کوچک تشکیل شده‌اند. این تپه‌ها روزگاری پوشیده از کوزه شکسته‌های فراوانی بود که پس از نخستین مطالعه و بررسی روشن شد از عهد پیش از خط باقی‌مانده‌اند. شهرچغامیش در جلگه‌ای که [[جندیشاپور]] در شمال، [[چغابنوت]] در غرب و [[چغازنبیل]] در جنوب آن واقع اند و در میان دشتی وسیع قرار دارد.( (علیدادی۱۵:۵۶)
 
'''چغامیش''' شهری از دوران پیش از اختراع خط است و قدمت آن به حدود ۳۴ قرن پیش از میلاد می‌رسد. چغامیش را باید نخستین مرکز در ایران دانست که خط و کتاب، اول بار در آنجا ظاهر شده‌است. وجود چنین [[تپه‌های باستانی]] در [[چغامیش]] سبب شده که چغامیش را شهری از سپیده دم تاریخ بنامند.هلن جی کانتر
 
در [[پناه کوه]] [[زاگرس]] وحدفاصل شهردزفول شوشتر وشوش، تپه‌های میان رودخانه [[دز]] و [[کارون]] از یک تپه بزرگ و نسبتاً مرتفع و چند تپه کوچک تشکیل شده‌اند. این تپه‌ها روزگاری پوشیده از کوزه شکسته‌های فراوانی بود که پس از نخستین مطالعه و بررسی روشن شد از عهد پیش از خط باقی‌مانده‌اند. شهرچغامیش در جلگه‌ای که [[جندیشاپور]] در شمال، [[چغابنوت]] در غرب و [[چغازنبیل]] در جنوب آن واقع اند و در میان دشتی وسیع قرار دارد.( علیدادی۱۵:۵۶)
 
هلن کانتور دربارهٔ کاوش‌های چغامیش در [[موزه ایران باستان]] و در سال ۱۳۵۱ سخنرانی ای در خصوص چغامیش با عنوان «شهری در سپیده دم تاریخ» ایراد کرده و در آن به این مطلب اشاره کرده‌است:
 
== حفاری و کاوش‌های علمی[ویرایش] ==
حفاری و کاوش علمی دراین [[تپه عظیم]] باستانی در گذشته انجام شده کاوش‌های علمی تپه چغامیش در سال‌های ۱۳۴۱_۱۳۴۵[[ه‍.ش]]._۱۹۶۲_۱۹۶۶م) ادامه یافت و حفاری‌های آن در پاییز ۱۹۶۹ م. (۱۳۴۸ ه‍. ش) دنبال شد. برای اولین بار، چهارمین فصل کاوش‌ها در تپه چغامیش به صورت حفاری‌های مشترک ایران و مؤسسه شرقی دانشگاه کالیفرنیای [[لس آنجلس]] انجام پذیرفت. عملیات حفاری هیئت در این فصل از ۲۸ اکتبر ۱۹۶۹ تا اوایل آوریل ۱۹۷۰ م. به طول انجامید. بقایای فشرده استقرار در تپه چوغامیش، بر روی ناحیه‌ای به وسعت بیش از ۵۰ جریب گسترده شده بود. در برخی نقاط، ارتفاع تپه بیش از ۲۰ متر بود که شامل بقایایی از دوره‌های مختلف می‌شد. نتایج حاصل از این حفاری، با توجه به اشیای بدست آمده، از جدیدترین تا کهنترین دورانها، به‌طور اجمال به شرح زیر است: در واقع اگر بر فرض این تپه را مانند کیکی ببیریم و ان را از بالا به پایین نگاه کنیم به ترتیب به دوران‌های مختلف زیر می‌رسیم:
 
قبرستان دوره جدید که با توجه به گمانه زنی‌های انجام گرفته متعلق به اواخر دوران [[ساسانی]] بودند. یافته‌های دوره پارتیها یافته‌های دوره[[هخامنشیان]] که از آن آثاری جالب توجه بدست آمد همچون گاو کوچکی که بسیار شبیه گاوهای سرستون‌های شناخته شده هخامنشی[[شوش]] بود. آثار ایلامیان یافته‌های دوره آغاز ادبیات نیز قابل تأمل بودند همچو خانه‌ها و راه‌های سفالی آب یافته‌های دوره شوش میانی که در ان آثار ومجسمه‌های فراوان یافت شد. لایه مربوط به زمان شوش قدیم لایه مربوط به دوره شوش آرکائیک یا باستانی ظاهراً [[باستان شناسان]] در زیر لایه دوره ادبیات باز هم به آثار تمدنی قدیمی تر برخورد کرده‌اند.
 
== آثار جالب توجه[ویرایش] ==
 
=== اولین سند دریانوردی جهان[ویرایش] ===
در میان اشیای مکشوفه، قدیمی‌ترین سند [[دریانوردی]] را که ریشه فرهنگی آن به ۶ هزار سال قبل از میلاد برمی گردد کشف شده‌است. این مهر گلین، یک کشتی را با سرنشینانش نشان می‌دهد.
* [[خاور نزدیک]]
* [[تاریخ باستان]]
* [[الیپی]]
 
== منابع ==