تفاوت میان نسخه‌های «بروجرد»

جز
ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه
جز (ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
|نام‌های‌قدیمی=اُردکَرد ([[اشکانیان]])،{{سخ}}بَروگرد ([[ساسانیان]])
|سال‌شهرشدن=
| جمعیت = ۲۳۴٬۹۹۷ نفر<ref name="نتایج سرشماری ۱۳۹۵">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/shahrestan/9/9-jamiat-15.xls نتایج سرشماری ۱۳۹۵] وبگاه مرکز آمار ایران</ref><ref group="یادداشت">آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهر بروجرد ۲۳۴٬۹۹۷ تن و [[استان لرستان]] ۱٬۷۶۰٬۶۴۹ تن بوده‌است.</ref>
| جمعیت = ۲۳۴٬۹۹۷ نفر<ref name="نتایج سرشماری ۱۳۹۵">
[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/shahrestan/9/9-jamiat-15.xls نتایج سرشماری ۱۳۹۵] وبگاه مرکز آمار ایران</ref><ref group="یادداشت">آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهر بروجرد ۲۳۴٬۹۹۷ تن و [[استان لرستان]] ۱٬۷۶۰٬۶۴۹ تن بوده‌است.</ref>
| رشد جمعیت =۵٪- (۵سال)
|تراکم‌جمعیت=۶۵۵۸
}}
 
'''بُروجـِرد''' مرکز [[شهرستان بروجرد (پاریس کوچولو)]]، دومین شهر پرجمعیت [[استان لرستان]] و سی و هشتمین شهر پرجمعیت [[ایران]] است. این شهر در شمال دشتی حاصلخیز به نام [[سیلاخور]] قرار گرفته و قله‌های مرتفع [[کوه گرین|گرّین]] از مجموعه رشته کوه‌های [[زاگرس]]، شمال غربی تا جنوب شرقی آن را دربر گرفته‌اند. سراب‌های دائمی متعددی که از دامنه این کوه‌ها جاری است در اقتصاد منطقه و توسعه شهر بروجرد نقش داشته‌اند. بروجرد از گذشته‌های دور، دارای موقعیت ویژه ارتباطی بوده‌است و امروزه نیز قرارگیری این شهر بر سر شاهراه [[تهران]] - جنوب یکی از عوامل رونق اقتصادی آن به‌شمار می‌رود. بروجرد در اواخر دوره ساسانیان یکی از شهرهای توابع ناحیه [[پهله]] از سرزمین [[ماد]] بود. [[حموله بن علی بروجردی|حموله]] وزیر محلی [[آل ابی دلف]] از حکمرانان [[عباسیان|عباسی]] بین سال‌های ۲۱۰ تا ۲۵۸ هجری قمری در عمران بروجرد کوشید و در آن منبری برپا کرد.<ref name=Hazin /><ref name=masalek /> [[محمدتقی حسام‌السلطنه]] شاهزاده [[قاجار]] و حاکم ولایت بروجرد و مضافات، در سال ۱۲۴۲ ه‍.ق حکومت ولایت لرستان و ولایت خوزستان را نیز به دست آورد و بروجرد را حاکم‌نشین [[حکمرانی بروجرد، لرستان و خوزستان]] کرد.<ref name=etz>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= اعتضادالسلطنه |نام= |کتاب=اکسیرالتواریخ: تاریخ قاجاریه از آغاز تا سال ۱۲۵۹ ه‍.ق | ناشر= چاپ جمشید کیان‌فر|سال=۱۳۷۰}}</ref>{{سخ}}جمعیت شهر بروجرد بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی مرکز آمار ایران، ۲۳۴٬۹۹۷ نفر گزارش شده‌است. منطقه بروجرد یکی از مراکز مهم گویش‌وران گویش لری بروجردی است<ref name="lori-language-ii" /> و زبان گفتاری رایج در شهر بروجرد [[زبان لری]] و [[گویش بروجردی]] است. به دلیل فعالیت شرکت‌های مختلف [[پویانمایی رایانه‌ای]] در این شهر، بروجرد از سال ۱۳۸۹ به عنوان «پایتخت انیمیشن ایران» انتخاب شده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/2000476098/سینما_و_تئاتر/دبیرخانه_ˈ_بروجرد_پایتخت_انیمیشن_ایرانˈ_فعالیت_خود_را_آغاز_کرد |عنوان=دبیرخانه بروجرد پایتخت انیمیشن ایرانˈ فعالیت خود را آغاز کرد | ناشر =ایرنا |تاریخ =۱۸ دی ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۹}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= |عنوان=انتخاب بروجرد به عنوان پایتخت انیمیشن ایران | ناشر =ایسنا |تاریخ = ۲۹ خرداد ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۹}}</ref> به دلیل وجود تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی و عرضه محصولات آن‌ها در بازار داخلی و خارجی، بروجرد قطب صنعتی استان لرستان محسوب می‌شود.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.lorestankhabar.com/بخش-اقتصادی-4/66816-بروجرد-قطب-صنعت-لرستان-میزبان-واحدهای-صنعتی-استان |عنوان=بروجرد قطب صنعت لرستان میزبان واحدهای صنعتی استان | ناشر =لرستان خبر |تاریخ =۸ خرداد ۱۳۹۳ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۲۲}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.shabanews.net/News/No/18338 |عنوان=رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان لرستان گفت: شهرستان بروجرد قطب صنعتی لرستان است | ناشر =شبکه اخبار بنگاه و بازار ایران |تاریخ =۲۴ اسفند ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۲۲}}</ref>
[[پرونده:نمایی از روستایی در بروجرد.jpg|بندانگشتی|نمایی از حومه شهر بروجرد]]
 
 
گروهی از '''کاسی‌ها''' در [[هزاره سوم پیش از میلاد]] در مناطق کوهستانی لرستان مستقر شدند.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی =http://pardis.150m.com/kassi572.pdf |عنوان =قوم کاسی | ناشر =مهدی رازانی |تاریخ = |تاریخ بازدید =۳ آذر ۱۳۹۱}}</ref><ref>{{یادکرد|نویسنده =گرانتوسگی |کتاب =تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز| ناشر = تهران |صفحه = |تاریخ =۱۳۴۵}}</ref><ref>{{یادکرد|نویسنده =پیگولووسکایا |کتاب =تاریخ ایران از عهد باستان تا قرن ۱۸| ناشر = تهران |صفحه = |تاریخ =۱۳۵۳}}</ref> بروجرد به عنوان ناحیه واسط لرستان و همدان، ناحیه مرزی بین دو تمدن کاسی و ماد بوده‌است اما با قدرت گرفتن بیشتر مادها، بروجرد منطقه‌ای از سرزمین مادها به حساب می‌آمده‌است.
بروجرد و مناطق پیرامون آن از دوره مادها به این سو، به خاطر مراتع فراوان، پرورشگاه و مراکز تولید و چرای [[اسب]] بوده‌اند و از این جهت نیز برای حکومت‌ها اهمیت داشته‌اند.<ref name=Hazin /><ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=استارک |نام= فریا دیم|کتاب=سفرنامه الموت، لرستان و ایلام | ناشر= انتشارات علمی|سال=1364}}</ref>
 
اشکانیان در غرب ایران در ناحیه کرمانشاه، همدان و بروجرد شهرهایی ساختند و از میان قلعه‌های نظامی متعدد منطقه سیلاخور، قلعه بروجرد را مورد توجه ویژه قرار دادند و آن را به شهر تبدیل کردند. دلایل متعددی مبنی بر شکل‌گیری شهر بروجرد در دوره اشکانیان وجود دارد که می‌تواند از جنبه‌های زبانشناسی، قرائن تاریخی و نیز آثار باستانی منطقه به دست آید. در واقع، نخستین دوره رونق‌گیری بروجرد به عنوان یک [[شهر]] را باید در دوره اشکانیان جستجو کرد و پیش از آن، بروجرد بیشتر در قالب یک قلعه با اهمیت نظامی و ارتباطی بر سر راه [[هگمتانه]] مورد نظر بوده‌است. اشکانیان از پسوند '''کرد''' به معنی ساخته و '''گرد''' برای نامگذاری شهرها استفاده می‌کردند و به همین ترتیب نام این شهر را به افتخار [[ویرو]] شاهزاده اشکانی، '''ویروگرد''' نهادند.<ref name="بروجرد" /> '''اُردکرد''' یکی از نام‌های تاریخی ثبت شده بروجرد است<ref name=Roohbakhshan>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= روحبخشان |نام= عبدالمحمد|کتاب=جغرافیای تاریخی بروجرد | ناشر=اساطیر |سال=۱۳۷۳}}</ref> و این احتمال وجود دارد که اشکانیان نام اولیه شهر بروجرد را به افتخار اُرد اول یا [[ارد دوم]] پادشاهان اشکانی، اردکرد نهاده باشند.
 
در تقسیمات باستانی ایران، بروجرد و [[نهاوند]] دو نقطه شهری [[ماه نهاوند]] از توابع [[پهله]] از سرزمین [[ماد]] بودند.<ref name="ReferenceA">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= |عنوان=بروجرد | ناشر =دانشنامه جهان اسلام (نقل قول از ابن مقفع) |تاریخ = |تاریخ بازبینی=۱۱ شهریور ۱۳۹۱}}</ref> '''پهله''' یا '''پهلو''' نام سرزمینی وسیع در غرب [[ایران]] بوده‌است که بیشتر شهرها و نواحی [[زاگرس]] فعلی را فرا می‌گرفته‌است.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی =http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4454 |عنوان =جبال (۱) (جمع جَبَل) یا کورة جَبَل یا قُهِستان یا قوهستان (معرّب کوهستان) یا بلاد جبال | ناشر =دانشنامه جهان اسلام |تاریخ = |تاریخ بازدید =۱ ژوئن ۲۰۱۱|زبان=فارسی}}</ref> ایالت پهله در زمان [[ساسانیان]] به این نام نهاده شده و [[پهلوی]]، به مردم، زبان و خط مربوط به پهله اشاره می‌کند.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی =http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2899 |عنوان =پَهلَوی | ناشر =دانشنامه جهان اسلام |تاریخ = |تاریخ بازدید =۱ ژوئن ۲۰۱۱|زبان=فارسی}}</ref> [[ماه نهاوند]] بخشی از سرزمین بزرگ پهله در غرب و مرکز ایران بوده‌است که بعدها به '''ماه بصره''' نیز شهرت یافته‌است. [[ابن الندیم]] از قول [[ابن مقفع|عبداﷲ بن المقفع]] آورده‌است که ماه نهاوند یکی از پنج ناحیه پهله (فهله) است (یادداشت‌های دهخدا<ref>{{یادکرد-دهخدا|عنوان =ماه نهاوند | بازیابی = ۱۵ شهریور ۱۳۹۱.}}</ref>). بروجرد و [[نهاوند]] دو قصبه یا نقطه شهری ماه نهاوند بوده‌اند.<ref name=Hazin /><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= |عنوان=بروجرد | ناشر =دانشنامه جهان اسلام (نقل قول از ابن مقفع) |تاریخ = |تاریخ بازبینی=11 شهریور 1391.}}</ref>
[[رضا قلی خان هدایت|رضا قلیخان هدایت]] در [[فرهنگ انجمن آرای ناصری]] نام اصلی شهر بروجرد را '''فیروزگرد''' دانسته و در توضیح آن نوشته‌است «شهریست از بناهای خسرو پرویز که اکنون به بروجرد شهرت دارد».<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=رضا قلی خان هدایت |نام= |کتاب=فرهنگ انجمن آرای ناصری | ناشر=اسلامیه |سال=۱۲۸۸}}</ref> پیروزگرد به معنای شهر فیروز از نام‌های ثبت شده بروجرد است که این شهر را منسوب به [[فیروز]] پادشاه ساسانی می‌کند.
 
[[پرونده:City Gate Boroudgerd by Eugène Flandin.jpg|بندانگشتی|دروازه بروجرد اثر [[اوژن فلاندن]]، ۱۲۲۰ هجری شمسی<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://borujerdtimes.ir/1396/12/دو-اثر-ارزشمند-از-نقاش-و-هنرمند-معروف-فر/ |عنوان=دو اثر ارزشمند از نقاش و هنرمند معروف فرانسوی دربارهٔ بروجرد | ناشر =روزهای بروجرد |تاریخ =۸ اسفند ۱۳۹۶ |تاریخ بازبینی=}}</ref>]][[پرونده:Afvaj.jpg|بندانگشتی|افواج لرستان و خوزستان در بروجرد، دوره قاجار.]]
 
در تقسیمات باستانی ایران، بروجرد به همراه [[نهاوند]] بخشی از دو نقطه شهری [[ماه نهاوند]] از توابع [[پهله]] از سرزمین [[ماد]] بوده‌است.<ref name="ReferenceA" /> [[حموله بن علی بروجردی|حموله]] وزیر حکومت محلی [[آل ابی دلف]] از حکمرانان عرب خلفای [[عباسیان|عباسی]] که بین سال‌های ۲۱۰ تا ۲۵۸ هجری قمری در [[کرج ابودلف|کرج ابی دلف]] ناحیه‌ای بین [[اراک]] و بروجرد امروزی (شهر آستانه از توابع شهرستان شازند) ساکن شده بودند، به بازسازی بروجرد پرداخت و در آن منبری برپا کرد.<ref name="masalek">{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= |نام=ابراهیم بن محمد اصطخری |کتاب=مسالک الممالک | ناشر= چاپ دخویه لیدن|سال=۱۹۶۷. به نقل از دانشنامه جهان اسلام: مدخل [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=1066 بروجرد]}}</ref> بروجرد بین قرن سوم تا ششم بخشی از [[ناحیه جبال|ولایت جبال]] بود که مرکز آن ناحیه در دوره مذکور شهر کرج بود. کرج از بروجرد کوچکتر بود و و میوه و مایحتاج آن از بروجرد تأمین می‌شد.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=ابن حوقل |نام= |کتاب=صوره الارض | ناشر= |سال= |صفحه= ص. 361}} نقل در اطلس شیعه. ۱۳۸۷</ref>
 
[[مرداویج]] در سال ۳۱۶ قمری، بروجرد را به تصرف درآورد و سی و دو سال پس از آن [[حسنویه]] بر این شهر مسلط شد. حسنویه بن حسین کرد برزیکانی در سال ۳۴۸ ق. شهرهای غرب ایران از جمله نهاوند، شاپورخواست و بروجرد را فتح کرد<ref>نفیسی، سعید، ''تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دورهٔ معاصر: از آغاز سلطنت قاجارها تا سرانجام فتحعلیشاه''، به اهتمام عبدالکریم جربزه دار، تهران: اساطیر، چاپ دوم: ۱۳۹۱، ص ۲۹.</ref> و نخستین سکه در بروجرد در سال ۳۹۱ به نام حاکم بعدی آل حسنویه ابوالنجم بدر بن حسنویه ضرب شد.
در ۴۱۴ قمری، سماءالدوله دیلمی قصد بیرون کردن فرهاد بن مرداویج از این شهر را می‌کند اما با حمایت علاءالدوله دیلمی، ناکام می‌ماند.<ref name=farhang /> در سلجوقیان بروجرد شهری مهم محسوب می‌شده و اتفاقات متعددی در آن روی داده‌است که از جمله می‌توان به کشته شدن [[نظام‌الملک]] وزیر [[آلب ارسلان]] اشاره کرد. همچنین سلطان سلجوقی [[برکیارق]] (فرزند و جانشین [[ملکشاه سلجوقی]]) به هنگام سفر از [[اصفهان]] به [[بغداد]] در راه دچار بیماری می‌شود و در بروجرد می‌میرد. در مورد این که آرامگاه وی بقعه [[زواری‌جان]] در شمال شهر بروجرد است یا این که در اصفهان به خاک سپرده شده اختلاف نظر وجود دارد.<ref name=farhang />
 
شهر بروجرد در طول دوره حاکمیت [[هزاراسپیان|اتابکان لر]]، معمولاً به عنوان بخشی از [[عراق عجم]] شناخته می‌شده‌است. اما در در قرن هشتم هجری، تحت تسلط و نفوذ اتابکان لر کوچک قرار گرفته و در همین دوران از بروجرد به عنوان یکی از شهرهای [[لر کوچک]] نام برده شده‌است. در سال ۷۹۰ هجری، عزالدین بن شجاع‌الدین محمود از حاکمان لر کوچک در [[قلعه رومیان]] بروجرد مستقر بوده‌است.<ref name="ReferenceB">احمد بن محمد غفاری قزوینی. تاریخ جهان آرا. تهران:، ۱۳۴۳، ج۱، ص۱۷۳.</ref><ref name="ReferenceC">شرف الدین بن شمس الدین بدلیسی. شرفنامه: تاریخ مفصل کردستان. تهران: چاپ افست، محمد عباسی، ۱۳۴۳، ج۱، ص۷۲.</ref>{{سخ}}
در زمان [[خوارزمشاهیان]] بروجرد شهری خرم و آباد و دارای مرکزیت دینی با علمای فراوان بوده‌است. در سال ۶۱۷ قمری و به هنگام فرمانروایی در حمله [[مغولان]] به بروجرد، مردم این شهر قتل‌عام شدند. همچنین [[سلطان محمد خوارزمشاه]] به حوالی بروجرد گریخت.<ref name=farhang />
در سال ۷۹۰ هجری، [[امیر تیمور گورکانی]] که پیش‌تر بروجرد و [[خرم‌آباد]] را به تصرف درآورده بود، عزالدین بن شجاع الدین محمود از حاکمان [[لر کوچک]] را که در قلعه رومیان بروجرد قرار داشت، به سوی [[سمرقند]] روانه کرد<ref name="ReferenceB" /><ref name="ReferenceC" /> تیمور در سال ۸۰۵ هجری و در زمان حرکت به سوی [[گرجستان]]، به امیرزاده رستم از فرماندهان خود دستور داد تا به بروجرد برود و قلعه رومیان را بازسازی کند.<ref>شرف الدین علی یزدی. ظفرنامه: تاریخ عمومی مفصل ایران در دوره تیموریان. تهران: چاپ محمد عباسی، ۱۳۳۶، ج۲، ص ۳۶۵–۳۶۷.</ref><ref>غیاث الدین بن همام الدین خواندمیر. تاریخ حبیب السیر. تهران: چاپ محمد دبیرسیاقی، ۱۳۶۲، ج۳، ص ۵۱۶–۵۱۷.</ref>{{سخ}}
از قرن دهم و هم‌زمان با دوره [[صفویه]] در بیشتر زمان‌ها {{مدرک|چه زمان‌هایی؟}} ولایت بروجرد به صورت مستقل اداره می‌شده‌است و شامل بروجرد و [[جاپلق]] بوده‌است. این ترتیب تا دوره [[پهلوی اول]] ادامه داشت. در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری و هم‌زمان با حکومت [[صفویان]]، لشکریان عثمانی (رومی) به مناطق غربی ایران حمله‌های متعددی کردند و بخش‌هایی از این مناطق را به اشغال خود درآوردند و ایرانیان را در حوالی بروجرد شکست دادند. در سال ۹۹۷ هجری، سپاه ایران به فرماندهی [[قورخمس‌خان شاملو]] در حوالی بروجرد از قشون [[عثمانی]] شکست خورد.<ref>احمد بن حسین منشی قمی. خلاصه التواریخ. تهران: چاپ احسان اشراقی، ۱۳۵۹–۱۳۶۳، ج ۲، ص ۸۸۵.</ref>
 
بروجرد در دوره [[قاجاریان]] به صورت یک ولایت مستقل یا با عنوان ولایت بروجرد و لرستان اداره می‌شد. [[محمدتقی حسام‌السلطنه|حسام‌السلطنه]] فرزند [[فتحعلی‌شاه قاجار|فتحعلی‌شاه]] در ۱۲۴۲ ه‍.ق [[حکمرانی بروجرد، لرستان و خوزستان]] را به دست آورد<ref name=etz>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= اعتضادالسلطنه |نام= |کتاب=اکسیرالتواریخ: تاریخ قاجاریه از آغاز تا سال ۱۲۵۹ ه‍.ق | ناشر= چاپ جمشید کیان‌فر|سال=۱۳۷۰}}</ref> و بروجرد را مرکز حکمرانی خود قرار داد. پس از وی، در سال در سال ۱۳۱۸ ه‍.ق حکمرانی بروجرد، لرستان، خوزستان و بختیاری و ایلات و قشون مناطق مذکور به ابوالفتح میرزا [[سالارالدوله]] سپرده شد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده =سعید حصاری |نشانی=http://mashrootiat.pchi.ir/show.php?page=contents&id=9816 |عنوان=فعالیت‌های سیاسی و نظامی و مناسبات ابوالفتح‌میرزا سالارالدوله با انگلیس | ناشر =موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی |تاریخ = |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۲۷}}</ref>
 
بر اساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶، بروجرد در کنار مناطق دیگر از جمله همدان، ملایر، لرستان، خوزستان و کوه گیلویه، یکی از ۱۲ شهرستان «استان غرب» را تشکیل می‌داد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.dastour.ir/brows/?lid=%20%20%20%20%2024519 |عنوان=صورت ضمیمه تقسیمات کشور | ناشر =روزنامه‌های رسمی ۱۳۱۶ در پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات کشور |تاریخ =۱۳۱۶ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۷/۱/۵}}</ref> اما پس از تغییر قانون در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۱۶ تعداد [[استان‌های ایران]] از شش استان به ده استان تغییر یافت و بروجرد در کنار شهرهایی مانند خرم‌آباد، [[اهواز]]، [[دزفول]] و [[آبادان]] در [[استان ششم]] قرار گرفت.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=3749 |عنوان =تقسیمات کشوری | ناشر =دانشنامه جهان اسلام |تاریخ = |تاریخ بازدید = ۶ مه ۲۰۱۳}}</ref> بروجرد براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۲۶ ه‍.ش به عنوان یکی از شهرستان هاشهرستان‌ها در استان ششم کشور قرار گرفت که در سال ۱۳۲۸ ه‍.ش به شهرستان ارتقاء یافت.<ref>http://www.dastour.ir/Brows/?lid=24595</ref><ref>http://alihme.wikispaces.com/file/view/divisions.pdf</ref> اداره بلدیه (شهرداری) در سال ۱۳۱۴ در بروجرد تأسیس شد و محمدعلی احتشامی نخستین شهردار بروجرد شد.
 
در زمان [[جنگ ایران و عراق]] بروجرد پذیرای جمعیت زیادی از جنگ‌زدگان خوزستانی شد و همچنین بارها مورد بمباران هوایی قرار گرفت. در مجموع، شهر بروجرد ۵۱ بار مورد حمله هوایی موشکی قرار گرفت.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=https://article.tebyan.net/232027/آمار-شهدا-بمباران-شهرها |عنوان=آمار شهدا بمباران شهرها | ناشر =تبیان |تاریخ =۳۰ آذر ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۷/۱/۵}}</ref>
 
== جغرافیا ==
بروجرد در دامنهٔ بلندترین دیوارهٔ زاگرس در ارتفاع ۱۵۵۰ تا ۱۵۷۱ متری از سطح دریا و در ۳۳/۹ درجه شمالی و ۴۸/۸ درجه شرقی واقع می‌باشد. بلندترین نقطه [[شهرستان بروجرد]]، در [[رشته‌کوه گرین]] با ارتفاع ۳۶۲۳ متر در غرب شهر بروجرد و پست‌ترین ناحیه آن، در دشت [[سیلاخور]] با ارتفاع تقریبی ۱۵۰۰ متر قرار دارد.<ref>[http://www.borujerd.8k.com/geography.htm جغرافیای بروجرد]</ref> شهر بروجرد بر کوهپایه‌های [[زاگرس]] و در دشت [[سیلاخور]] قرار گرفته و از سه جهت شرق، شمال و غرب به کوه ختم می‌شود. [[قله ولاش|قله کوه ولاش]] با ارتفاع ۳۶۲۳ متر در غرب بروجرد ،بروجرد، برنجه با ۳۵۸۵ متر و کوه [[میش پرور]] ۳۵۰۰ متر در جنوب غربی بروجرد قرار دارد. قلل دیگر شامل هجده یال با ۳۴۸۷ متر، هیگره با ۳۴۰۰ متر، برف هل با ۳۱۵۰ مترمتر، ،پیازکارانپیازکاران نیز ۳۱۵۰ متر ،متر، سه کوزان (سه قوزان) با ۳۴۴۰ متر، چارشاخ با ۳۳۷۸ متر و شیر برفی با ۳۱۸۸ متر ارتفاع از دیگر ارتفاعات بروجرد می باشندمی‌باشند. قله شیرمرد با ۲۹۰۰ متر، شانشین با ۲۹۴۴ متر، باغ بیرم با ۲۴۴۰ متر ارتفاع از دیگر قلل مرتفع شهرستان بروجرد می باشندمی‌باشند. تنها در جهت جنوب و جنوب شرقی است که دشت وسیع سیلاخور قرار گرفته‌است. این شهر و مناطق پیرامون آن به دلیل قرارگیری بر روی [[گسل سراسری زاگرس]]، زلزله خیز هستند.
 
[[پرونده:Borujerd_west_of_Iran_09.jpg|بندانگشتی|وسط|700px|قله شیربرفی در جنوب غربی بروجرد - عکس از احمد شریفی]]
 
== استان زاگرس ==
استان زاگرس یا لرستان شرقی طرح پیشنهادی برای تشکیل استانی جدید در شرق [[استان لرستان]] به مرکزیت [[بروجرد]] است.<ref name=farsnews>{{یادکرد وب| نشانی =http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8906151105| عنوان = تقلایی برای اختلاف افکنی دربارهٔ استان زاگرس| تاریخ بازدید =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴| نویسنده =| تاریخ =۱۵ شهریور ۱۳۸۹| ناشر =خبرگزاری فارس| زبان = فارسی| نشانی بایگانی =http://archive.is/5nAo| تاریخ بایگانی =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴}}</ref><ref name=khabaronline>{{یادکرد وب| نشانی =http://www.khabaronline.ir/print/86944/politics/parliament| عنوان = درخواست تأسیس استان زاگرس از سوی نماینده بروجرد| تاریخ بازدید =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴| نویسنده =| تاریخ =۲ شهریور ۱۳۸۹| ناشر =خبرآنلاین| زبان = فارسی| نشانی بایگانی =http://archive.is/7jZxe| تاریخ بایگانی =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴}}</ref><ref name=ibnanews>{{یادکرد وب| نشانی =http://www.ibnanews.ir/vdci.va5ct1aprbc2t.html| عنوان =زمزمه‌های تشکیل استان زاگرس در پی یک اختلاف قدیمی| تاریخ بازدید =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴| نویسنده =| تاریخ =۲۷ تیر ۱۳۸۹| ناشر =ایبنانیوز| زبان = فارسی| نشانی بایگانی =http://archive.is/yu3Rz| تاریخ بایگانی =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴}}</ref><ref name=tabnak>{{یادکرد وب| نشانی =http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=109531| عنوان =استان زاگرس پس از استان البرز| تاریخ بازدید =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴| نویسنده =| تاریخ =۲۷ تیر ۱۳۸۹| ناشر =تابناک| زبان = فارسی| نشانی بایگانی =http://archive.is/DEkRu| تاریخ بایگانی =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴}}</ref> این استان گاه با نام‌های دیگر مانند استان بوستان، استان بروجرد یا استان لرستان شرقی هم نام برده شده‌است. طرح اولیه تشکیل استان زاگرس در سال ۱۳۷۵ به هنگام سفر [[رئیس‌جمهور]] وقت [[حکومت جمهوری اسلامی]] [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] به [[بروجرد]] از سوی نمایندگان مردم بروجرد در مجلس شورای اسلامی ارائه شد. سپس در سال ۱۳۷۹، نمایندگان بروجرد، و نهاوند تشکیل استانی جدید با مشارکت سه شهرستان فوق را با نامه‌ای رسمی از وزارت کشور خواستار شدند.{{سخ}}در دومین دوره ریاست جمهوری [[سید محمد خاتمی]]، زمزمه‌های استقلال اداری [[بروجرد]] و تشکیل استان زاگرس شدت گرفت اما تا چندین سال بعد تحرک جدی در این زمینه دیده نشد. در سال ۱۳۸۹، به دنبال تأسیس [[استان البرز]] به مرکزیت [[کرج]]، [[علاءالدین بروجردی]] و [[هادی مقدسی]]<ref>{{یادکرد وب| نشانی =http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8907030786| عنوان =جدیدترین جزئیات از طرح پیشنهادی استان زاگرس با مرکزیت بروجرد| تاریخ بازدید =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴| نویسنده =| تاریخ =۱۵ شهریور ۱۳۸۹| ناشر =خبرگزاری فارس| زبان = فارسی| نشانی بایگانی =http://archive.is/JAPIF| تاریخ بایگانی =۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴}}</ref> نمایندگان بروجرد در [[مجلس شورای اسلامی]]، ضمن ایراد سخنرانی، از رئیس‌جمهور ''([[محمود احمدی‌نژاد]])'' تقاضای تأسیس استان زاگرس به مرکزیت بروجرد را نمودند.<ref name=khabaronline /><ref name=ibnanews /><ref name=tabnak />
 
محدوده پیشنهادی برای استان زاگرس از ابتدا تاکنون متغیر بوده‌است. در طرح اولیه که در سال ۱۳۷۹ ارائه شد استان زاگرس شد. شامل شهرستان‌های شرقی [[استان لرستان]] یعنی [[شهرستان دورود]]، [[شهرستان ازنا]] و [[شهرستان الیگودرز]] نیز می‌شود. در برخی منابع اینترنتی، کلیه مناطق دارای گویش نزدیک به [[گویش بروجردی]] جهت الحاق به استان زاگرس پیشنهاد شده‌اند که [[شهرستان شازند|شازند]]، و را نیز شامل می‌شود.<ref name=farsnews /><ref name=farsnews />
 
== مردم‌شناسی ==
* [[زهرا رهنورد]] نویسنده، روزنامه‌نگار و هنرمند و همسر میرحسین موسوی نخست‌وزیر سابق
* [[مهوش]] خواننده پیش از انقلاب
* [[آروین معظمی گودرزی]] دوچرخه سوار برنده مدال طلای بازی هایبازی‌های آسیایی
* [[احمد مساجدی]] ، سرمربی سابق تیم ملی والیبال ژآپن و مربی سابق ایران
* [[رضا بیرالوند]]، برنده مدال طلای جام جهانی وزنه برداریوزنه‌برداری
* [[پیمان یاراحمدی]] کشتی گیرکشتی‌گیر آزاد کار تیم ملی کشتی ایران
* [[احسان روزبهانی]] بوکسور بروجردی قهرمان بازی‌های آسیایی
* [[علی عبده]] مشت‌زن و مدیر ورزشی اهل ایران است. وی بیشتر به خاطر بنیان‌گذاری باشگاه ورزشی پرسپولیس مشهور است.
== آداب و رسوم ==
مراسم سوگواری [[واقعه کربلا]] در بروجرد از تنوع و گستردگی زیادی برخوردار است. [[آئین سقاخانه]] یکی از شاخص‌ترین مراسم دهه اول محرم است که در آن برخی از خانواده‌های بروجردی بخشی از خانه خود را با پارچه، چراغ و تصاویر مذهبی، سیاه پوش می‌کنند و شب هنگام با گشودن در و روشن کردن چراغ و نصب پرچم بر سر در منزل، به پذیرایی از میهمانان عزادار می‌پردازند.<ref name=Virug>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://virugerd.ir/cul/Moharram.html |عنوان=سوگواری امام حسین و محرم در بروجرد | ناشر =ویروگرد:دانشنامه بروجرد |تاریخ = |تاریخ بازبینی=۱۰ مرداد ۱۳۹۲}}</ref> آئین سقاخانه بروجرد در دیماه ۱۳۹۱ در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت ملی رسیده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.mojnews.com/fa/Miscellaneous/ViewContents.aspx?Contract=cms_Contents_I_News&r=1096960 |عنوان=سقاخانه بروجرد در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید | ناشر =موج نیوز |تاریخ =۴ دیماه ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی=۲۷ مهر ۱۳۹۳}}</ref>
{{سخ}}[[گل مالی|خَرّه‌گیری]] از دیگر مراسم عزاداری محرم است. صبح عاشورا در محل تجمع هر یک از دسته‌های عزادار، دیگ‌های مسی برای جوشاندن گِل و آماده‌سازی خَرّه تدارک دیده می‌شود. عزاداران قدری از خَرّه را به لباس، ریش، مو و گونه خود می‌مالند. دسته‌های عزادار از ابتدای صبح در کوچه و خیابان‌ها روانه مجالس عزاداری می‌شوند و در هر مجلس سینه زنی می‌کنند. به نوشته کتاب «تذکره حسین حزین»، گل گیرندگان که به آن‌ها خَرّه گیر گفته می‌شود به‌طور عمده پیرمردان و سالمندان بوده‌اند که در دسته‌های سینه زنی در جلوی هیئت قرار می‌گرفته‌اند و خره گیران بی‌ریاترین سینه‌زنان بوده‌اند.<ref name=Hazin /> [[چهل منبر]]، [[شبیه‌خوانی]]، [[تعزیه دو طفلان مسلم]]، [[کتل‌گیری]]، [[قمه‌زنی]]، [[سینه‌زنی]]، [[زنجیرزنی]]، [[روضه‌خوانی]] و [[شام غریبان]] از دیگر مراسم گذشته و حال عزاداری [[حسین بن علی]] در محرم و صفر در بروجرد به‌شمار می‌آیند.<ref name=Virug />
 
=== بازی‌های بومی ===
بازی‌های متعددی در شهر بروجرد و مناطق پیرامون آن رواج داشته‌است که تعدادی از آن‌ها هنوز هم طرفدار دارند. در کنار متل‌ها و چیستان‌ها که عمدتاً در فضای خانه و با حضور اعضای خانه اجرا می‌شده‌است بازی‌های میدانی و بیرون از خانه تنوع فراوانی داشته‌اند. در کتاب تذکره حزین از بازی‌های سنتی این شهر مانند [[کفشک بازی]]، [[بغچه بازی]]، [[تنور بازی]]، [[شاه شاهکی]]، [[دار دار کنی]]، [[فنجان بازی]]، [[آهسته برو آهسته بیا]]، لنگران، گولو بازی ([[تیله بازی]])، گو گوسال (گاو و گوساله)، گوی بازی (جوز و گوی) و الچوب (اله چوب) نام برده شده‌است<ref name=Hazin /> (ص. ۱۹۴–۲۰۰)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://khorramabad.irna.ir/News/80198338/ورزشهای-بومی-و-محلی،-سندی-از-هویت-فرهنگی-بروجرد/ورزشي/ |عنوان=ورزشهای بومی و محلی، سندی از هویت فرهنگی بروجرد | ناشر =ایرنا |تاریخ = ۵ تیر ۱۳۹۱|تاریخ بازبینی= ۱۰ آبان ۱۳۹۱ کد خبر: ۸۰۱۹۸۳۳۸}}</ref> اله بازی، نجات، سه پر، دست به چاله و نیزدی زدی نیز از دیگر بازی‌های فیزیکی بروجرد هستند.
 
=== ورزش ===
تا پیش از [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران]]، شهرستان بروجرد دارای چهار سینما به نام‌های، «سینما ایران» واقع در خیابان پهلوی، سینما داریوش در میدان پهلوی، سینما آریا در خیابان بهار و سینما گرین‌سیتی (فلسطین کنونی) واقع در خیابان آیت‌الله کاشانی فعلی بود. در حال حاضر شهرستان بروجرد دارای دو سینما است که از این میان تنها سینما «فلسطین» فعال است. این سینما که در ۱۳۴۱ با عنوان گرین‌سیتی یا شهرسبز تأسیس شده بود، دارای سالن بزرگی با ۱۰۷۷ صندلی است و مساحت آن ۱۲۲۹ متر مربع است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/80128656/فرهنگی/ˈسینماˈ__مکانی_فراموش_شده_در_شهر_بروجرد |عنوان=سینما مکانی فراموش شده در شهر بروجرد | ناشر =خبرگزاری جمهوری اسلامی |تاریخ = ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی= ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref> سینما ایران اولین سینمای بروجرد بوده‌است که در خیابان پهلوی سابق شهدای امروز ایجاد شده‌است. سینما داریوش دومین سینمای بروجرد بود که در سال ۱۳۳۸ در میدان پهلوی (شهدا) افتتاح شد و ۵۰۳ صندلی داشت. سومین سینمای این شهر، سینما آریا در خیابان بهار روبروی شهرداری فعلی بوده‌است و چهارمین سینمای تأسیس شده نیز سینما گرین سیتی یا همان فلسطین فعلی بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=سینماهای_استان_لرستان |عنوان=سینماهای استان لرستان | ناشر = سامانه مدیریت تبلیغات اسلامی|تاریخ = |تاریخ بازبینی=۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref> سینما داریوش با عنوان «آزادی» تا سال ۱۳۸۵ فعالیت داشت اما در اثر [[زمین لرزه بروجرد و دورود (۱۳۸۵)|زمین لرزه فروردین این سال]]، آسیب دید<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=1147626|عنوان=سینما آزادی بروجرد، سینمایی که در زلزله جا ماند | ناشر = خبرگزاری مهر|تاریخ =۱۷ شهریور ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی= ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref> و در سال‌های اخیر از فضای آن برای برگزاری نمایشگاه‌های کتاب استفاده می‌شد و در حال حاضر یک کتابفروشی شده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.borujerdtimes.ir/akhbar/nmayshgah-bzrg-ktab-rvz-shnbh-dr-mhl-synma-azady-brvjrd-afttah-shd.aspx |عنوان=نمایشگاه بزرگ کتاب روز شنبه در محل سینما آزادی بروجرد افتتاح شد | ناشر =روزهای بروجرد |تاریخ = ۲۷ خرداد ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی=۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=1212310 |عنوان=سینما آزادی بروجرد همچنان در انتظار بازسازی | ناشر = خبرگزاری مهر|تاریخ = ۲۷ آذر ۱۳۸۹|تاریخ بازبینی= ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref>
 
=== تئاتر ===
در زمینه هنرهای نمایشی، [[مصطفی عبداللهی]] از چهره هایچهره‌های برجسته تئاتر ایران بوده که گروه تئاتر کوچه را در بروجرد تاسیستأسیس نمود‌نمود و از سال ۱۳۵۸ فعالیت گروه تئاتر کوچه را به تهران منتقل نمود. گروه کوچه اولین گروهی نمایشی بود که بعد از انقلاب اسلامی در ایران، اجراهایی را در خارج از کشور و شهرهای مختلف شوروی برگزار کرد. این گروه در سال ۱۳۹۳ به عنوان بهترین گروه سال اردیبهشت تئاتر ایران برگزیده شد. <sup>[[بروجرد#cite%20note-104|[۱۰۴]]]</sup> <sup>[[بروجرد#cite%20note-105|[۱۰۵]]][[بروجرد#cite%20note-106|[۱۰۶]]]</sup>
 
=== رادیو و مرکز تولید سیمای بروجرد ===
سماوی‌های بروجرد صنایع دستی این شهر هستند و از ارزش بالایی برخوردار هستند به‌طوری‌که اغلب برای تزئینات استفاده شده و سماورهای کارکرده (دسته دوم) هم نیز معامله می‌شوند.
 
<big>{{درشت|'''نقلنقل، ،آبآب نبات و کلوچه'''</big>}}
 
در این شهر انواع نقل با استفاده از شیره [[شکر]] و طعم دهنده هادهنده‌ها و دانه‌های معطر [[هل]] [[تخم گشنیز]] یا خلال [[بادام]] ، گل محمدی ،محمدی، پنیر کاکائویی، مغز بادام زمینی، زنجبیل، دارچین، پودر نارگیل ،نارگیل، وانیل تولید می شودمی‌شود. شهرهای دیگری نیز در زمینه تولید نقل فعال هستند از جمله [[ارومیه]] ، [[تویسرکان]] و ... که در مورد [[ارومیه]] مهمترین سوغات این شهر می باشدمی‌باشد. انواع آب نبات از قبیل آب نبات کنجدیکنجدی، ،زنجبیلی، زنجبیلی ، دارچینی ،دارچینی، لیمویی نیز در بروجرد تهیه می شوندمی‌شوند. نوعی نان کلوچه محلی نیز به نام کلوا (کلوای لرستانی) با ترکیب شکر، شیر و زعفران جز سوغات این شهر می باشدمی‌باشد. غیر از کلوا نان شیرمال بروجردی نیز طرفداران خود را دارد.
<big>'''نقل ،آب نبات و کلوچه'''</big>
 
در این شهر انواع نقل با استفاده از شیره [[شکر]] و طعم دهنده ها و دانه‌های معطر [[هل]] [[تخم گشنیز]] یا خلال [[بادام]] ، گل محمدی ، پنیر کاکائویی، مغز بادام زمینی، زنجبیل، دارچین، پودر نارگیل ، وانیل تولید می شود. شهرهای دیگری نیز در زمینه تولید نقل فعال هستند از جمله [[ارومیه]] ، [[تویسرکان]] و ... که در مورد [[ارومیه]] مهمترین سوغات این شهر می باشد. انواع آب نبات از قبیل آب نبات کنجدی ، زنجبیلی ، دارچینی ، لیمویی نیز در بروجرد تهیه می شوند. نوعی نان کلوچه محلی نیز به نام کلوا (کلوای لرستانی) با ترکیب شکر، شیر و زعفران جز سوغات این شهر می باشد. غیر از کلوا نان شیرمال بروجردی نیز طرفداران خود را دارد.
 
=== صابون سازی ===
صابون پیچ، کاسه ای، سرکف، آجز و … از محصولات این صابون سازی‌ها هستند که توسط مسافران و گردشگرانی که به بروجرد سفر کرده‌اند به عنوان سوغات خریداری می‌شوند.
 
<big>{{درشت|'''شیره و حلوا'''</big> }}
 
شيرهشیره سفيدسفید يایا شيرهشیره انگوربروجرد جزء مرغوبمرغوب‌ترین ترين شيره هاشیره‌ها شناخته شده استشده‌است. در منابع طب سنتی ایرانی، شیره انگور را دبس یا دوشاب می نامندمی‌نامند. شيرهشیره سفيدسفید از انگورعسگريانگورعسگری تهيهتهیه مي شودمی‌شود. انگور عسگريعسگری جزء دسته انگورهايیانگورهایی است که بيشتر بیشتر
<big>'''شیره و حلوا'''</big>
 
شيره سفيد يا شيره انگوربروجرد جزء مرغوب ترين شيره ها شناخته شده است. در منابع طب سنتی ایرانی، شیره انگور را دبس یا دوشاب می نامند. شيره سفيد از انگورعسگري تهيه مي شود. انگور عسگري جزء دسته انگورهايی است که بيشتر
 
در بروجرد ،بروجرد، ملايرملایر و همدان کشت مي شودمی‌شود. در بروجرد علاوه بر انگور عسگری،،عسگری، شیره انگور قرمز (شانی) و شیره انگور سیاه (مادر و بچه) نیز تهیه می شود می‌شود.
 
== شهرسازی ==
از مجموع صنایع استان لرستان را شامل می‌شود. به همین دلیل بروجرد قطب اصلی صنعت در لرستان محسوب می‌شود. در سه دهه پس از انقلاب اسلامی، جمعاً ۴۸۵ واحد صنعتی در بروجرد ایجاد شده‌است و به‌ای ترتیب، بروجرد از نظر میزان سرمایه‌گذاری در بخش صنعت و نیز از نظر تعداد واحدهای صنعتی فعال، در تمام این سال‌ها رتبه نخست را در استان لرستان داشته‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده =میرزایی، عبدالعظیم |نشانی= http://khorramabad.irna.ir/News/30786290/بعد-ازانقلاب-485-واحد-صنعتی-در-بروجرد-راه-اندازی-شد/اقتصادي/|عنوان= از بدو پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون ۴۸۵ واحد تولیدی و صنعتی در این شهرستان راه‌اندازی شده‌است| ناشر =ایرنای لرستان |تاریخ = بهمن ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=}}</ref>
 
صنایع بروجرد در ۲۰ رده مختلف قرار می‌گیرند.<ref name=Mehrnews-93-6 /> پارچه و منسوجات، داروهای انسانی و حیوانی، خودرو، کاشی و سنگ‌های ساختمانی از مهم‌ترین محصولات صنایع بروجرد به حساب می‌آیند. [[زاگرس خودرو]]، [[کارخانجات نساجی بروجرد]] و [[سامان کاشی]] از کارخانجات تولیدی فعال شهرستان بروجرد هستند. همچنین این شهر از مراکز تولید [[دارو]] در کشور است و دو شرکت بزرگ [[شرکت داروسازی اکسیر|اکسیر]] و [[شرکت داروسازی داملران رازک|داملران رازک]] آن به ترتیب در زمینه تولید داروهای انسانی و دامی فعالند. [[شرکت داروسازی داملران رازک|داملران رازک]] بزرگترین تولیدکننده داروهای دامی در ایران است و به تنهایی ۹۰درصد صادارات داروهای دامی کشور را در اختیار دارد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.borujerdtimes.ir/akhbar/90-drsd-sadrat-darvhay-damy-kshvr-tvlyd-karkhanh-damdaran-razk-brvjrd-ast.aspx|عنوان=90 درصد صادرات داروهای دامی کشور در کارخانه داروسازی داملران رازک بروجرد بوده‌است | ناشر =روزهای بروجرد |تاریخ = ۶ شهریور ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی= ۷ شهریور ۱۳۹۲}}</ref> داروسازی اکسیر نیز بزرگترین صادرکننده داروی کشور (۵۰ درصد صادرات داروی ایران) و بزرگترین شرکت صادرکننده محصولات در [[استان لرستان]] است.<ref name="lorestan.isna.ir" /> با توجه به وجود کارخانجات نساجی بروجرد در این شهر، در سال‌های اخیر صنایع تولید پوشاک نیز در بروجرد گسترش یافته‌اند که از این میان زاگرس پوش [http://fa.zagrospoosh.ir/] با اشتغال ۴۵۰ نفر<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.mehrnews.com/detail/News/2228374 |عنوان=450 نفر در زاگرس پوش بروجرد مشغول به کار هستند | ناشر =خبرگزاری مهر |تاریخ =۱۴ بهمن ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۴}}</ref> و مروارید بهامین پوش با اشتغال ۱۵۰ نفر<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www7.khorramabad.irna.ir/fa/News/81291008/صنعت_و_معدن/دومین_کارخانه_تولید_پوشاک_بروجرد_به_بهره_برداری_رسید |عنوان=دومین کارخانه تولید پوشاک بروجرد به بهره‌برداری رسید | ناشر = ایرنا لرستان |تاریخ =۶ شهریور ۱۳۹۳ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۴}}</ref> دو واحد بزرگی هستند به تولید انواع لباس مردانه و زنانه می‌پردازند.
 
[[صنایع دستی]] متنوعی در بروجرد تولید می‌شود که ناشی از وجود حرفه‌های قدیمی اما فعال در [[بازار بروجرد]] و نیز اشتغال خانگی به ویژه نزد زنان روستایی است. [[قالی بروجرد]] از محصولات سنتی این شهر است و بیش از ۴۳۰۰ نفر قالیباف در سطح شهرستان بروجرد شناسایی و تحت پوشش بیمه قرار گرفته‌اند.<ref name=Mehrnews-93-6 />
 
=== بهداشت و درمان ===
بروجرد دارای پنج بیمارستان عمومی با نام‌های امام خمینی و شهید چمران و کوثر تأمین اجتماعی و آیت الله بروجردی و بیماری‌های خاص و چند بیمارستان خصوصی از جمله بهبود، امیرالمومین (ع) و ... است. بیمارستان امام خمینی با بیش از یک قرن سابقه، دارای ۱۰۰ تخت فعال است و بیمارستان شهید چمران نیز با نیم قرن سابقه ساخت<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://isna.ir/fa/news/91012809654/بیمارستان-های-بروجرد-در-حال-پیوستن-به-آثار |عنوان=بیمارستان‌های بروجرد در حال پیوستن به آثار تاریخی!
| ناشر =ایسنا |تاریخ = ۲۸ فروردین ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی= ۲۹ مرداد ۱۳۹۲}}</ref> دارای ۱۷۰ تخت فعال می‌باشد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.sinanews.ir/News/Print/?ID=15190 |عنوان=شهرستانی با ۴۰۰ هزار نفر جمعیت و ۲۷۰ تخت بیمارستانی | ناشر =سینا نیوز |تاریخ = |تاریخ بازبینی= ۲۹ مرداد ۱۳۹۲}}</ref> تا مرداد ۱۳۹۲ تعداد ۴۰۵ پزشک در شهرستان بروجرد مشغول به کار بوده‌اند که از این تعداد، ۹۵ نفر دارای تخصص پزشکی، ۵۰ نفر دندانپزشک و ۴۰ نفر داروساز بوده‌اند. تعداد پزشکان عمومی این شهرستان در همین مدت برابر با ۲۲۰ نفر بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.borujerdtimes.ir/akhbar/faalyt-405-pzshk-dr-brvjrd.aspx |عنوان=فعالیت ۴۰۵ پزشک در بروجرد | ناشر =روزهای بروجرد |تاریخ = ۲۹ مرداد ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی= ۲۹ مرداد ۱۳۹۲}}</ref>
 
* بزرگراه بروجرد- [[اشترینان]] - [[ملایر]]: به طول تقریبی ۵۰ کیلومتر به سمت شمال که بخشی از جاده ([[جاده ۳۷ (ایران)|۳۷]]) است.
* جاده بروجرد- [[اشترینان]] - [[نهاوند]]: به طول تقریبی ۵۵ کیلومتر به سمت شمال غربی، این جاده تا سه راهی بروجرد-ملایر-نهاوند در شمال شهر اشترینان منطبق بر «جاده بروجرد - ملایر» (جاده ([[جاده ۳۷ (ایران)|۳۷]]) است و جاده نهاوند از سمت غرب این سه راهی منشعب می‌شود.
* جاده بروجرد- [[نورآباد (دلفان)|نورآباد]] : این جاده تا کیلومتر ۵۰، منطبق بر «جاده بروجرد- [[اشترینان]] - [[نهاوند|نهاوند»]] است و با انشعاب به سمت جنوب غرب به شهر [[نورآباد (دلفان)|نورآباد]] می رسدمی‌رسد. طول آن حدود ۱۰۰ کیلومتر است.
* جاده بروجرد - [[الشتر]]: این جاده تا کیلومتر ۳۰، منطبق بر «جاده بروجرد-بیرانشهر-خرم‌آباد» است و با انشعاب به سمت غرب به شهر الشتر می‌رسد. طول آن حدود ۷۰ کیلومتر است.
 
== گردشگری ==
=== آثار تاریخی و مذهبی ===
بیش از ۴۰۰ اثر تاریخی در شهرستان بروجرد وجود دارد که تا آذر ماه ۱۳۹۶ تعداد ۱۷۶ مورد از آن‌ها در سطح ملی به ثبت رسیده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=https://www.isna.ir/news/96092312782/شناسایی-400-اثر-تاریخی-در-بروجرد |عنوان=شناسایی ۴۰۰ اثر تاریخی در «بروجرد» | ناشر =ایسنا |تاریخ =۲۳ آذر ۱۳۹۶ |تاریخ بازبینی=۲۶ اسفند ۱۳۹۶}}</ref> [[سه‌گانه تاریخی فرهنگی بروجرد|سه بنای تاریخی فرهنگی]] در [[بافت تاریخی بروجرد|بافت تاریخی]] بروجرد وجود دارند که برجسته‌ترین آثار تاریخی موجود در این شهر محسوب می‌شوند. [[مسجد جامع بروجرد|مسجد جامع]] با قدمت ۱۲۰۰ سال، قدیمی‌ترین بنای تاریخی موجود در شهر بروجرد است و نیز نخستین مسجد ساخته شده پس از اسلام در نواحی غربی ایران به حساب می‌آید. این مسجد بر روی یک آتشکده باستانی بنا شده‌است.<ref name=Hazin /> دومین اثر تاریخی موجود در سطح شهر بروجرد، بنای [[امام‌زاده جعفر (بروجرد)|امامزاده جعفر]] است که از آثار دوره [[سلجوقیان]] است. [[مسجد سلطانی بروجرد|مسجد سلطانی]] از بناهای دوره قاجار نیز از دیگر آثار مذهبی شاخص این شهر است که به دستور [[فتحعلی شاه|فتحعلی شاه قاجار]] بر روی یک خرابه‌های یک مسجد قدیمی ساخته شده‌است.
در شمال شرقی بروجرد و بر فراز کوه یزدگرد از توابع بخش [[بخش اشترینان|اشترینان]]، بقایای [[تپه قلعه یزدگرد|قلعه یزدگرد]] وجود دارد که از سنگ لاشه و بدون ملات بنا شده‌است و از شواهد و باور مردم منطقه چنین بر می‌آید که این قلعه به سرعت بنا شده و محل آماده‌سازی و تجدید قوا برای [[جنگ نهاوند]] در نزدیکی نهاوند که آخرین جنگ پیش از اسلام برای ایرانیان بوده‌است.
 
* سرآب [[سراب کرتول|کرتول]]
* روستای [[ونایی (بروجرد)|ونایی]]
* روستاهای شیخ میری
* روستای کی وره
* [[تنگه کپرگه]]
* چنارستان و آبسرده
* بوستان امام رضا (ع)
* بوستان ایثار
* باغ خانواده
* پارک اندیشه در جنوب [[شهرک اندیشه بروجرد|شهرک اندیشه]]
 
* [[شهرستان بروجرد]]
 
== یادداشت‌ها ==
{{پانویس|گروه=یادداشت|ریز|۲}}