تفاوت میان نسخه‌های «قشقایی»

۲۵۶ بایت اضافه‌شده ،  ۵ ماه پیش
بدون خلاصه ویرایش
(قشقایی از قایی است)
برچسب‌ها: ویرایش‌گر دیداری ویرایش کاربر تازه‌وارد در مقالهٔ خوب یا برگزیده
برچسب: ویرایش کاربر تازه‌وارد در مقالهٔ خوب یا برگزیده
 
== خاستگاه ==
قشقایی های اصیل از قبیله ترکهای [[قایی]] بودند که در شرق ترکیه ومرکز ترکیه فعلی زندگی کیکردندمیکردند ایشان پیش از ورودشان به ایران(فارس)، مدتی در شمال غربی ایران حضور داشته‌اند . تا همین اواخر قبیله‌ای با نام [[مغانلو]] در میان قشقایی‌ها حضور داشته، که مسلماً نام خود را از [[دشت مغان]] در شمال [[اردبیل]] گرفته بوده‌است. همچنین احتمال داده می‌شود که طوایف [[آق قویونلو]]، [[قراقویونلو]]، [[بیگدلی]] و [[موصلو]] گذشته‌شان به شمال غرب ایران مربوط باشد. غیر از این قشقایی‌ها غالباً اردبیل را به عنوان سرزمین گذشته‌شان معرفی می‌کنند. به نظر می‌رسد، پس از ورودشان به فارس در یک دوره ارتباط نزدیکی میان [[خلج‌ها]] و قشقایی‌ها وجود داشته‌است. برخی نویسنده‌ها از جمله حسن فسایی، تا آنجا رفته‌اند که قشقایی‌ها را شاخه‌ای از خلج‌ها دانسته‌اند. [[مینورسکی]] معتقد است که مهاجرت خلج‌ها به فارس و ترکیب شدنشان با قشقایی‌ها این فرضیه را ایجاد کرده‌است. بقایای خلج‌ها در میان قشقایی‌ها قابل تشخیص هستند. غیر از آن خلج‌های یکجانشینی در فلات [[دهبید]] موجود اند که گمان می‌رود زمانی که هنوز زندگی عشایری داشته‌اند جزوی از ایل قشقایی بوده‌اند. نام طوایف قشقایی نشان می‌دهد که غیر از خلج‌هاو،[[قایی]] ها گروهی از طوایف،[[ایل افشار|افشار]]، [[بیات]]، [[قاجار]]، [[قراگوزلو]]، [[ایل شاملو|شاملو]] و [[ایگدر]] نیز به این اتحادیه ایلی پیوسته‌اند.<ref name = "iranica2003" />
 
== تاریخچه ==
== زبان و ادبیات ==
{{نوشتار اصلی|زبان قشقایی}}
قشقایی‌ها به زبانی از شاخه جنوب غربی ترکی (ترکی اغوز) صحبت می‌کنند، این زبان غیر از [[استان فارس|فارس]] در [[همدان]] نیز رواج دارد. کوالسکی این زبان را نزدیک‌ترین گویش به [[ترکی آذربایجانی]] دانسته‌است. این موضوع به شکل‌های مختلف توسط آنه ماری ون‌گابن و گرهارد دوئرفر نیز بیان شده‌است، اما کی.اچ. منگز این زبان را بیشتر به [[ترکی عثمانی]] شبیه می‌داند.خاستگاه اصلی قشقایی ها ترکیه است از این رو لهجه شان عموما بیش از دیگر لهجه هاى تركى آذربایجانى به لهجه هاى آناتولى شرقى زبان تركیه قرابت نشان میدهد. در قشقایی مصوت‌های i, e, ä, a, å, ï, u, ü, o, ö و صامت‌های p, b, m, f, v, t, d, n, s, z, š, ž, č, ۳˘, k, g, q, γ, χ, ŋ, l, r, h موجوداند. در واژگان قشقایی تأثیر [[زبان فارسی]] و [[زبان عربی|عربی]] مشخص است. واژگان حکومت‌داری، نظامی و پزشکی تحت تأثیر فارسی‌اند و قاموس دینی تحت تأثیر عربی است، که البته آن نیز از فارسی وارد این زبان شده‌است.<ref>{{پک|Michael Knüppel| July 15 2009}}</ref> در فیروزآباد ترکی میان قشقایی‌ها بسیار رایج است، اما در شیراز افراد زیر بیست سال خانواده‌های ترک‌زبان تمایل چندانی به استفاده از زبان مادری ندارند و ترکی شیراز شدیداً تحت تأثیر فارسی است. این زبان بین جوانان به تدریج در حال از دست دادن کاربری‌اش است.<ref>{{پک|حسین‌آبادی|۱۳۸۵|ص=۵۸}}</ref> همچنین طایفه [[کرش (قومیت)|کُرُش]] یا دارغه (ساربانان) به [[گویش کرشی]] و تیره سارویی از طایفه عمله به گویشی خاص صحبت می‌کنند که برای دیگر قشقایی‌ها قابل فهم نیست.<ref>{{پک|نصیری طیبی|۱۳۸۸|ص=۴۷}}</ref>
 
ادبیات قشقایی که به [[شعر]] و [[داستان]] خلاصه می‌شود بیشتر سینه به سینه منتقل و کمتر مدون شده‌است. بیشتر اشعاری که امروز میان قشقایی‌ها شنیده می‌شود، به شاعران نه چندان دور بازمی‌گردد، همچنین جز چند [[رباعی]] [[فولکلور]] این اشعار به ندرت ریشه [[آذربایجانی]] دارند.<ref>{{پک|نصیری طیبی|۱۳۸۸|ص=۴۷}}</ref> طبیعت، زندگی مردم، عشق‌ها و غم‌ها و شادی‌ها، شکوه از بی‌مهری آسمان، مهاجرت‌ها و فراق و جدایی‌ها از عناصر اصلی این اشعار هستند. علی‌رغم سابقه جنگاوری و دلاوری ایل، شعر قشقایی بیشتر پرسوز است تا [[حماسی]]. از دیگر خمیرمایه‌های اشعار قشقایی کوچ است.<ref>{{پک|نصیری طیبی|۱۳۸۸|ص=۴۸}}</ref> علی‌رغم ترک‌زبان بودن، ادبیات قشقایی‌ها بسیار با [[اساطیر]] و آداب و رسوم ایرانی چنان پیوند خورده‌است که تنها عامل جداکننده این قوم و [[فارسی‌زبانان]] را می‌توان زبان ترکی دانست.<ref>{{پک|نصیری طیبی|۱۳۸۸|ص=۴۹}}</ref> شعر قشقایی هجایی است و قالب‌های متعددی دارد از جمله: