تفاوت میان نسخه‌های «اتمسفر»

۵٬۵۰۱ بایت اضافه‌شده ،  ۵ ماه پیش
ابرابزار/گسترش
جز (Ahmad252 صفحهٔ اتمسفر (جو) را به اتمسفر منتقل کرد: وپ:دا - پایانی بر این داستان)
(ابرابزار/گسترش)
{{برای|جو سیاره زمین|جو زمین}}
{{دیگر کاربردها|اتمسفر (ابهام‌زدایی)}}
{{درباره|اتمسفر پیرامون یک جسم آسمانی است|اتمسفر کره زمین|جو زمین}}
[[پرونده:Atmosphere structure-fa.svg|بندانگشتی|upright=1.3|لایه‌های مختلف [[جو زمین]]. (توجه: ضخامت جو به این اندازه که در عکس می‌بینید نیست، بلکه نسبت ضخامت آن به قطر زمین تنها به اندازهٔ ۵٪ از قطر زمین است.)]]
[[پرونده:TopAtmosphere of Atmospherestructure-fa.jpgsvg|بندانگشتی|زمین،upright=1.3|لایه‌های مختلف [[جو زمین]]. و(توجه: بالایضخامت آن.جو (عکسبه توسطاین [[ناسا]]اندازه تهیهکه شده‌استدر وعکس می‌بینید نیست، بلکه نسبت ضخامت جوآن به قطر زمین راتنها به درستیاندازهٔ نشان۵٪ می‌دهد.از قطر زمین است)]]
[[پرونده:Top of Atmosphere.jpg|بندانگشتی|زمین، [[جو زمین]] و بالای آن. (عکس توسط [[ناسا]] تهیه شده‌است و نسبت ضخامت جو به زمین را به درستی نشان می‌دهد)]]
 
'''جَوّ''' ([[وام‌واژه از زبان عربی]]) یا '''اَتْمُسْفِراَتمُسفِر''' {{انگلیسی|Atmosphere}} (از [[زبان یونانی باستان]]، راه‌یافته به تمام زبان‌های اروپایی) یا '''جَوّ''' ([[وام‌واژه از زبان عربی]]) یا '''هَواکُره''' {{نم | تاریخ=آگوستاوت 2019۲۰۱۹}} ([[فارسی سره]])، به معنای یک یا چند لایه از [[گاز]] است که دور یک [[شیء آسمانی]] مانند یک [[سیاره]]، ستاره، و یا [[قمر]] را احاطه کرده‌است. جو به واسطهٔ نیروی [[گرانش]] به دور شیء آسمانی نگه‌داشته می‌شود.<ref name="ontariosciencecentre.ca">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ontariosciencecentre.ca/school/clc/visits/glossary.asp |عنوان = فرهنگ لغات دشوار|ناشر = Ontario Science Centre|تاریخ بازدید = ۱۲ آوریل ۲۰۰۷}}</ref>
 
اصطلاح [[اتمسفر ستاره‌ای]] برای اشاره به بخش بیرونی یک [[ستاره]] به کار می‌رود و معمولاً قسمت بالاتر از [[کدری]] [[نورسپهر]] را در بر می‌گیرد. ستاره‌هایی که دمای آن‌ها به اندازه کافی پایین باشد ممکن است دارای اتمسفر بیرونی با [[مولکول]]‌های مرکب باشند.
 
== جو زمین ==
{{اصلی|جو زمین}}
جو زمین<ref name="academy">{{یادکرد وب|نشانی= http://www.persianacademy.ir/fa/wordspdf.aspx|عنوان= واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان: ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۵، بخش دوم: به ترتیب الفبای لاتینی| ناشر = [[فرهنگستان زبان و ادب فارسی]]|تاریخ بازبینی= ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۲|پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/6FbNlmQf9|تاریخ بایگانی=۱۴ فروردین ۱۳۹۲|کد زبان=fa}}</ref><ref group="پ">Atmosphere</ref> بالاترین بخش تشکیل‌دهندهٔ [[زمین|کرهٔ زمین]] است که مخلوطی از [[گاز|گازهایی]] از جمله [[نیتروژن]] (۷۸٪)، [[اکسیژن]] (۲۱٪)، [[آرگون]] (۰٫۹٪) و [[کربن دی‌اکسید]] (۰٫۰۳٪) است. [[جو (هواشناسی)|جو]] زمین از سطح زمین آغاز شده و تا ارتفاع ۱۰٫۰۰۰ کیلومتر (۶٫۲۰۰ مایل) ادامه می‌یابد.
۹۹ درصد از جو زمین در فاصله ۳۰ کیلومتری از سطح آن قرار دارد. اگرچه سیاره‌های دیگر منظومهٔ شمسی نیز هواکره دارند ولی جو زمین تنها جوی است که از زندگی [[موجودات زنده]] پشتیبانی می‌کند.<ref name="ontariosciencecentre.ca" />
 
جوّ زمین از ۵ پنج لایهِ به نام‌های [[تروپوسفر]]، [[استراتوسفر]]، [[مزوسفر]]، [[ترموسفر]]، [[اگزوسفر]] تشکیل شده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.cloudysky.ir/|عنوان = cloudysky.ir|تاریخ بازدید = ۱۷ اسفند ۱۳۸۹}}</ref>
 
== فشار ==
{{اصلی|فشار جو}}
فشار جوی در هر نقطه عبارت است از [[نیرو]]یی عمود بر واحد سطح که بر اساس [[وزن]] ستونی عمودی از اتمسفر بالای آن نقطه تعیین می‌شود. بر روی زمین، این فشار با یکای [[اتمسفر (یکا)|اتمسفر]] (atm) نشان داده می‌شود که این یکا برابر است با ۱۰۱٫۳۲۵ کیلو [[پاسکال (یکا)|پاسکال]] (۷۶۰ [[تور (یکا)|تور]]) یا ۱۴٫۶۹۶ [[پوند بر اینچ مربع]] و با [[فشارسنج]] اندازه‌گیری می‌شود.
 
فشار جوی در سطح آب‌ها و [[دریاهای آزاد]] در حدود ۱ [[کیلوگرم]] بر [[سانتی‌متر مربع]] است. با افزایش ارتفاع از سطح زمین، به‌دلیل کاسته شدن ارتفاع ستون هوای قرارگرفته در بالای سطح، فشار جو کاهش می‌یابد.
 
[[اوانجلیستا توریچلی|توریچلی]] فیزیکدان ایتالیایی، نخستین کسی بود که با انجام آزمایشی ساده نشان داد که هوا فشار دارد. وی همچنین با اندازه‌گیری ارتفاع ستون [[جیوه]] توانست فشار هوا را در کنار [[دریا]] و بالای [[کوه]] حساب کند.
 
این فشار با [[فشارسنج]] جیوه‌ای ([[بارومتر]] جیوه‌ای) سنجیده می‌شود و واحد آن [[میلی‌بار]] است.{{سخ}}
لازم است ذکر شود که فشار هوا در سطح دریا حدود <math>10^{5}</math>(100000) [[پاسکال (یکا)|پاسکال]]، ۷۶۰ [[میلی‌متر جیوه]] یا ۱ [[اتمسفر (یکا)|اتمسفر]] است.
 
== گریز جوی ==
{{اصلی|گریز جوی}}
[[گرانش سطحی]] سیارات با یکدیگر تفاوت زیادی دارد. برای نمونه نیروی گرانش زیاد سیاره بزرگی مانند [[مشتری]] گازهای سبکی مانند [[هیدروژن]] و [[هلیوم]] را نگه می‌دارد که این گازها از اجرامی با گرانش کمتر فرار می‌کنند. همچنین فاصله از خورشید تعیین‌کننده انرژی در دسترس جهت گرم‌شدن گازهای اتمسفری است که برخی از مولکول‌های آن با افزایش [[نظریه جنبشی|جنبش گرمایی]] از [[سرعت گریز]] سیاره فراتر رفته و می‌توانند از چنگ گرانش سیاره فرار کنند؛ بنابراین اجرام سرد و دور از خورشید مانند [[تیتان]]، [[تریتون (قمر)|تریتون]] و [[پلوتو]] با وجود داشتن گرانش نسبی ضعیف، قادر به نگه‌داری اتمسفر خود هستند.
 
== گردش ==
جوّ زمین از ۵ پنج لایهِ به نام‌های [[تروپوسفر]] • [[استراتوسفر]] • [[مزوسفر]] • [[ترموسفر]] • [[اگزوسفر]] تشکیل شده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.cloudysky.ir/|عنوان = cloudysky.ir|تاریخ بازدید = ۱۷ اسفند ۱۳۸۹}}</ref>
{{اصلی|گردش جوی}}
گردش اتمسفر بر اثر تفاوت گرمایی است و زمانی رخ می‌دهد که [[همرفت]] جهت انتقال گرما بیشتر از [[تابش گرمایی]] باشد. بر روی سیاره‌ها، زمانی که منبع اولیه گرما [[تابش خورشیدی]] باشد، گرمای اضافی در مدارهای استوایی به عرض‌های جغرافیایی بالاتر منتقل می‌شود. زمانی که یک سیاره، مقادیر زیادی از گرما را درون خود تولید کند (مانند [[مشتری (سیاره)|مشتری]])، فرایند همرفت در اتمسفر می‌تواند انرژی گرمایی را از لایه‌های داخلی با دمای بالاتر به سطح سیاره منتقل کند.
 
==نوشتارهای وابسته==
* [[خط کارمن]]
* [[جو استاندارد بین‌المللی]]
== منابع ==
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.ngdir.com/| عنوان = پایگاه ملی علوم زمین کشور| نویسنده = | تاریخ بازدید = ۱۸ اسفند ۱۳۸۹ | تاریخ = | ناشر = وبگاه ngdir.com| صفحه =}}