تفاوت میان نسخه‌های «قشقایی»

آخرین ۹ تغییر متن رد شد و برگردانده شد به نسخهٔ 26785105 توسط Ahmad252
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه ویرایش کاربر تازه‌وارد در مقالهٔ خوب یا برگزیده
(آخرین ۹ تغییر متن رد شد و برگردانده شد به نسخهٔ 26785105 توسط Ahmad252)
|group=ایل قشقایی<ref name = "iranica2003">{{پک|Pierre Oberling| July 20 2003}}</ref>
|image=
|poptime= ۲/۵۰۰٫۰۰۰۹۵۹٫۰۰۰<ref name="ethnolongue" />
|popplace=استان‌های [[استان فارس|فارس]]، [[کهگیلویه وبویراحمد]] و [[چهارمحال و بختیاری]]، [[خوزستان]] و [[اصفهان]]
|langs=[[زبان ترکی قشقایی|ترکی قشقایی]]
|rels=[[اسلام]] [[شیعه]]}}
[[پرونده:Qashqai-map.png|بندانگشتی|چپ|285px|حدود سرزمین قشقایی‌ها در نقشه [[ایران]]]]
'''قشقایی''' یا '''ایل قشقایی''' یکی از اتحادیه‌های ایلی<ref group="یادداشت">اتحادیه ایلی یا بزرگ ایل، از اتحاد چند ایل و طایفه بزرگ تشکیل می‌شد که و از لحاظ گستردگی همانند یک دولت کوچک در ایران عمل می‌کرد که توسط ایلخانی و ایل‌بیگی اداره می‌شد، نمونه دیگر این‌گونه اتحادیه، ایل بختیاری، بویراحمدی و خمسه است</ref> [[ایران]] است که مانند بسیاری از اتحادیه‌های ایلی متأخر ایران استمخلوطی از قبیله‌هایی با ریشه‌های قومی گوناگون [[مردم ترک|ترک]]، [[مردم لر|لر]]، [[مردم کرد|کرد]]، الیکایی و [[مردم عرب|عرب]] است، اما بیشتر قشقایی‌ها ریشه‌ای [[ترک تبار|ترک]] دارند و تقریباً تمامشان به گویشی از زبان‌های [[ترکی اغوز]] غربی صحبت می‌کنند که خود آن را ترکی می‌نامند.<ref name = "iranica2003" /> اکثریت قشقایی‌ها [[تشیع|شیعه‌مذهب]] هستند.<ref>{{پک|Fast|2010|ص=۱۵۳}}</ref>
 
مرکز اصلی این ایل استان فارس است. اما به دلیل وسعت اراضی و قلمرو در دیگر استان‌ها نیز ساکن هستند. از این جمله می‌توان به استان‌های [[استان کهگیلویه وبویراحمد|کهگیلویه وبویراحمد]]، [[استان چهارمحال و بختیاری|چهارمحال و بختیاری]] (بروجن، سامان، [[کیان (شهرکرد)|کیان]]، جونقان، بلداجی، طاقانک)، [[استان خوزستان|خوزستان]] (هفتکل، قلعه تل)، [[استان اصفهان|اصفهان]] (قسمتهایی از سمیرم، دهاقان، فریدن، بخش‌های مختلف شهرستان لنجان به ویژه بخش مرکزی این شهرستان در اطراف زرین شهر، طالخونچه، بیستگان، باباشیخعلی و چم‌ها) یز ([[مهردشت]])، [[استان قم|قم]]، [[استان مرکزی|مرکزی]]، و [[استان بوشهر|بوشهر]] (دشتستان و دشتی) اشاره نمود. قشقایی‌ها در دوره‌های مختلف به‌تدریج به این سرزمین کوچیده و در آن ساکن شده‌اند.
 
عشایر ترک‌زبان در سراسر ایران پراکنده‌اند. استقرار ایلات ترک در مناطق گوناگون ایران در دوران [[سلجوقیان]]، تیموریان و [[صفویه]] شدت یافته‌است.
جمعیت ایل قشقایی دو و نیم میلیون (تخمین سال۲۰۱۸سال ۱۹۸۶)<ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ir0053) Library of Congress-Qashqais)]</ref> بوده و در حال حاضر بیش از دو و نیم میلیون نفر تخمین زده می‌شود.<ref name="ethnolongue">[https://www.ethnologue.com/language/qxq Kashkay]</ref> اتنولوگ جمعیت قشقایی‌ها در سال ۲۰۱۶ را ۱ میلیون ۸۵۰۹۵۹ هزار نفر تخمین زده‌است.<ref>https://www.ethnologue.com/country/IR/languages</ref>
 
== ریشه‌شناسی نام ==
تردیدها در [[ریشه‌شناسی]] نام قشقایی زیاداست. قابل‌قبول‌ترین نظر در این‌باره نظری است که نخستین بار توسط [[واسیلی بارتلد]] داده‌شده‌است. به نظر بارتلد، نام قشقایی از واژه ترکی ''قشقا'' به معنی «اسب پیشانی سفید» آمده‌است. نظر دیگری هم هست که نخستین بار توسط [[حسن فسایی]] در [[فارسنامه ناصری]] مطرح شده‌است. طبق نظر فسایی نام قشقایی از واژه ترکی ''قاچماق'' به معنی «فراری» آمده‌است.<ref name = "iranica2003" />
 
اگر نام قشقایی را به صورت کاش-کایی بر گرفته از زبانهای قدیم ایرانی بگیریم، در این صورت آن به معنی "منسوب به پرستنده ماده درخشنده" (کاش-کا-یی) و مترادف نام الهه آتش سکایی یعنی تابیتی (تابنده و درخشان) خواهد بود. با این فرض به مطابقت این نام با نام اوتیان اران (آتش پرستان، ارانیها، آذریها) می رسیم که این مردم قفقازی در ایران بیشتر با نام بایات (بَی اوت، آنانکه سرورشان آتش است) شناخته میشوند. می دانیم که قشقایی ها نیز طایفه ای به نام بیات دارند و رهبر باستانی معروف خود را نیز تحت نام بیات معرفی می نمایند.
 
== خاستگاه ==
قشقاییقشقایی‌ها هاعموماً دربر اصلاین ازباورند که اجدادشان به عنوان قراولان قبیلهلشکر [[قاییهلاکوخان]] وقزلباشهاهستندو وپیش[[تیمور]] از مهاجرتشان[[ترکستان]] به فارس[[ایران]] آمده‌اند. در شرقحالی ومرکزکه ترکیهورودشان امروزیدر زندگیزمان می‌کردندمهاجرت‌های وازبزرگ آنجاقبیله‌ای بهقرن آذربایجانیازدهم مهاجرتمیلادی کردهمحتمل‌تر ومدتیاست. همه گمانه‌ها در آنجااین زندگیکه می‌کردندایشان پیش از ورودشان به [[فارس (سرزمین)|فارس]]، مدتی در شمال غربی ایران حضور داشته‌اند متفق‌اند. تا همین اواخر قبیله‌ای با نام [[مغانلو]] در میان قشقایی‌ها حضور داشته، که مسلماً نام خود را از [[دشت مغان]] در شمال [[اردبیل]] گرفته بوده‌است. همچنین احتمال داده می‌شود که طوایف [[آق قویونلو]]، [[قراقویونلو]]، [[بیگدلی]] و [[موصلو]] گذشته‌شان به شمال غرب ایران مربوط باشد. غیر از این قشقایی‌ها غالباً اردبیل را به عنوان سرزمین گذشته‌شان معرفی می‌کنند. به نظر می‌رسد، در یک دوره ارتباط نزدیکی میان [[خلج‌ها]] و قشقایی‌ها وجود داشته‌است. برخی نویسنده‌ها از جمله حسن فسایی، تا آنجا رفته‌اند که قشقایی‌ها را شاخه‌ای از خلج‌ها دانسته‌اند. [[مینورسکی]] معتقد است که مهاجرت خلج‌ها به فارس و ترکیب شدنشان با قشقایی‌ها این فرضیه را ایجاد کرده‌است. بقایای خلج‌ها در میان قشقایی‌ها قابل تشخیص هستند. غیر از آن خلج‌های یکجانشینی در فلات [[دهبید]] موجود اند که گمان می‌رود زمانی که هنوز زندگی عشایری داشته‌اند جزوی از ایل قشقایی بوده‌اند. نام طوایف قشقایی نشان می‌دهد که غیر از خلج‌ها، گروهی از طوایف [[ایل افشار|افشار]]، [[بیات]]، [[قاجار]]، [[قراگوزلو]]، [[ایل شاملو|شاملو]] و [[ایگدر]] نیز به این اتحادیه ایلی پیوسته‌اند.<ref name = "iranica2003" />
 
 
 
 
 
 
 
خاستگاه
 
قشقایی ها در اصل از قبیله [[قایی]] وقزلباشهاهستند وپیش از مهاجرتشان به فارس در شرق ومرکز ترکیه امروزی زندگی می‌کردند واز آنجا به آذربایجان مهاجرت کرده ومدتی در آنجا زندگی می‌کردند تا همین اواخر قبیله‌ای با نام [[مغانلو]] در میان قشقایی‌ها حضور داشته، که مسلماً نام خود را از [[دشت مغان]] در شمال [[اردبیل]] گرفته بوده‌است. همچنین احتمال داده می‌شود که طوایف [[آق قویونلو]]، [[قراقویونلو]]، [[بیگدلی]] و [[موصلو]] گذشته‌شان به شمال غرب ایران مربوط باشد. غیر از این قشقایی‌ها غالباً اردبیل را به عنوان سرزمین گذشته‌شان معرفی می‌کنند. به نظر می‌رسد، در یک دوره ارتباط نزدیکی میان [[خلج‌ها]] و قشقایی‌ها وجود داشته‌است. برخی نویسنده‌ها از جمله حسن فسایی، تا آنجا رفته‌اند که قشقایی‌ها را شاخه‌ای از خلج‌ها دانسته‌اند. [[مینورسکی]] معتقد است که مهاجرت خلج‌ها به فارس و ترکیب شدنشان با قشقایی‌ها این فرضیه را ایجاد کرده‌است. بقایای خلج‌ها در میان قشقایی‌ها قابل تشخیص هستند. غیر از آن خلج‌های یکجانشینی در فلات [[دهبید]] موجود اند که گمان می‌رود زمانی که هنوز زندگی عشایری داشته‌اند جزوی از ایل قشقایی بوده‌اند. نام طوایف قشقایی نشان می‌دهد که غیر از خلج‌ها، گروهی از طوایف [[ایل افشار|افشار]]، [[بیات]]، [[قاجار]]، [[قراگوزلو]]، [[ایل شاملو|شاملو]] و [[ایگدر]] نیز به این اتحادیه ایلی پیوسته‌اند.<ref name="iranica2003" />
 
== تاریخچه ==
* '''[[طایفه شش بلوکی]]'''
این ایل از پرجمعیت‌ترین طوایف قشقایی است که در پرورش و نگهداری دام مهارت فراوان دارند. طایفه شش بلوکی اغلب دارای تیره‌های بسیار قدیمی و از همان ترکان عراقی یعنی مهاجران اولیه می‌باشد.<ref>http://www.qashqaei.com</ref>
* '''[[طایفه کشکولی بزرگ]] و [[طایفه کشکولی کوچک]] و [[طایفه قراچه ]]'''
طایفه «کشکولی» احتمالاً از اقوام ترک بوده و پس از سقوط سلسله [[زندیه]] در اواخر قرن هجدهم گروه‌هایی از کردها و لرها را به خود جذب کرده‌است. ریشه خانواده‌های حاکم بر این [[طایفه]] (کلانتر) این طایفه به [[زندیه]] بر می‌گردد. در سال‌های قبل از [[جنگ جهانی اول]] کلانتران و خوانین طایفه کشکولی از دولت [[انگلستان]] حمایت کردند و پس از جنگ جهانی اول، صولت الدوله کشکولی‌ها را تنبیه کرد. او کلانتران کشکولی را که به مخالفت با او برخاسته بودند عزل کرد و قدرت طایفه کشکولی را تنزل داد. از این پس دو گروه را از طایفه کشکولی جدا کرد و به آن‌ها هویت طایفه‌های مستقل داد. این دو گروه [[طایفه قراچه‌]]«قراچه‌ای» و [[طایفه کشکولی کوچک]] نام گرفتند. باقی‌مانده طایفه کشکولی، تحت نام [[طایفه کشکولی بزرگ]] خوانده می‌شوند.<ref name="iranica2004" />
 
== جستارهای وابسته ==