باز کردن منو اصلی

تغییرات

نجات ۴ منبع و علامت‌زدن ۰ به‌عنوان مرده.) #IABot (v2.0
| مساحت = ۲۳٬۷۵۶
| سال جمعیت =۱۳۹۵
| جمعیت =۳٬۲۸۳٬۵۸۲<ref name="آمار">[{{یادکرد وب |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/reports/1395/g_nsonvm_95.pdf |title=پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران سال 1395] |accessdate=۱۴ مارس ۲۰۱۷ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170315002148/https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/reports/1395/g_nsonvm_95.pdf |archivedate=۱۵ مارس ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}</ref>
| پراکندگی جمعیت = ۱۳۰٫۸
| شهرستان = ۲۲
{| class="wikitable sortable" style="font size:97%;"
|+ '''شهرستان‌های استان مازندران'''{{سخ}}
! شهرستان!! جمعیت (۱۳۹۰)<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf |title=نسخه آرشیو شده |accessdate=۴ مارس ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703101259/http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf |archivedate=۳ ژوئیه ۲۰۱۴ |dead-url=yes }}</ref>!! مساحت
|-
| [[شهرستان آمل]] || ۴۰۱٫۶۳۹ || ۳۰۷۴٫۴
با روی کار آمدن خاندان‌های ترک‌تبار در ایران، غزنویان موفق شدند طبرستان را رسماً فتح کنند ولی به حاکمان محلی (به‌طور مثال باوندیان و پادوسپانیان) خودمختاری دادند و به خراج، خطبه و سکه بسنده کردند. آن‌ها در [[تاریخ گیلان|گیلان]] همین قدر موفقیت را نیز کسب نکردند، [[سلجوقیان]] نیز رویکرد مشابهی داشتند. در این دوران [[اسماعیلیان الموت (حکومت)|اسماعیلیان]] طرفداران بسیاری در نواحی جنوب دریای خزر جذب نمود و [[حسن صباح]] در [[الموت]] قلعه‌ای مستحکم بنا کرد.<ref>{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=رضازاده لنگرودی|نام=رضا|نشانی=http://mynilsan.ir/گیلان-شناسی/تاریخ-گیلان/بعد-از-اسلام/130-گیلان-در-دوره-ی-غزنویان-و-سلجوقیان.html|عنوان=گیلان در دورهٔ غزنویان و سلجوقیان|ناشر=نیل سان|تاریخ بازبینی=۲ نوامبر ۲۰۱۷|ref=harv| پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20171130223341/http://mynilsan.ir/گیلان-شناسی/تاریخ-گیلان/بعد-از-اسلام/130-گیلان-در-دوره-ی-غزنویان-و-سلجوقیان.html| تاریخ بایگانی = 30 نوامبر 2017}}</ref> در زمان [[خوارزمشاهیان]] دودمان باوندیان توسط آن‌ها قلع و قمع شد و [[محمد خوارزمشاه]] هنگام [[حمله مغولان به ایران]] به جزیره [[آبسکون]] در طبرستان گریخت. {{مدرک}}
 
[[شیخ خلیفه]]، از روحانیون [[شیعه]] [[آمل]] در زمان [[فهرست والیان مغول در طبرستان|حکومت مغولان بر منطقه]]، در منطقهٔ [[سبزوار]] نهضتی انقلابی علیه [[ایلخانان]] را رهبری کرد که به [[سربداران]] معروف است. عدهٔ بسیاری در طبرستان نیز به پیروی از این جنبش برخاستند. پس از مرگ شیخ خلیفه جانشینان وی قلمرو حکومت سربداران را وسعت بخشیده {{مدرک|برگرفته از مطالب مقالات سربداران، حسن باوندی و غیره}} و به سوی مازندران نیز لشکرکشی کردند که با شکست همراه بود.<ref>رازپوش، شهناز. قارنوندیان و باوندیان در تاریخ ایران. تحقیقات اسلامی، ۱۳۷۴. صص 98-100.</ref> هم‌زمان با این رخدادها در دوران [[ایران در دوران ملوک‌الطوایفی|ملوک‌الطوایفی]]، آخرین اسپهبد سلسلهٔ باوندیان توسط یکی از فرماندهان خود به قتل رسید و [[کیا افراسیاب چلاوی]] حکومت [[چلاویان]] را ساخت. از طرفی قوام‌الدین مرعشی، ملقب به [[میربزرگ]]، تحت تأثیر جنبش سربداران قرار داشت، پیروان بسیاری در طبرستان کسب کرد. او در ابتدا با کیا افراسیاب متحد بود ولی میانشان اختلافاتی رخ داد<ref name="چلاوی">مجد، مصطفی. ظهور و سقوط مرعشیان. نشر رسانش، ۱۳۸۸. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۰۱۱-۱۵-۹. صص 70-90</ref> و نهایتاً میربزرگ در [[نبرد جلالک مارپرچین]] دودمان چلاوی را شکست داده و کیا افراسیاب را به مرگ رساند و دودمان [[مرعشیان]] را تأسیس کرد.<ref>Bosworth, C. E. (1984). "ĀL-E AFRĀSĪĀB". [http://www.iranicaonline.org/articles/al-e-afrasiab-a-minor-iranian-shiite-dynasty-of-mazandaran-in-the-caspian-coastlands-that-flourished-in-the-late-medi Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220030654/http://www.iranicaonline.org/articles/al-e-afrasiab-a-minor-iranian-shiite-dynasty-of-mazandaran-in-the-caspian-coastlands-that-flourished-in-the-late-medi |date=۲۰ فوریه ۲۰۱۴ }}. London u.a. : Routledge & Kegan Paul. pp. 742–743.</ref> یکی از فرزندان کیا افراسیاب به نام [[اسکندر شیخی]]، که از این معرکه جان سالم به در برد، نزد [[تیمور گورکانی]] رفته و او را ترغیب نمود تا به طبرستان لشکرکشی نماید.<ref name="چلاوی"/> تیمور خرابی‌ها و قتل‌عام‌های بسیاری در طبرستان انجام داده و [[سادات مرعشی]] را تبعید کرد ولی پس از مرگ او، مجدداً مرعشیان بازگشته و حکومت طبرستان را به دست آوردند.<ref>حسین میرجعفری. [http://www.noormags.ir/view/Magazine/ViewPages.aspx?ArticleId=42011 حمله تیمور به مازندران و عوامل سقوط مرعشیان.]. فصلنامهٔ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه اصفهان)، ش. ۳۶ و ۳۷ (بهار و تابستان ۱۳۸۳): ۱۷ تا ۳۶.</ref>
 
=== تاریخ معاصر ===
ایل‌های [[کرد]] نیز در شهرهای مختلف استان مازندران زندگی می‌کنند. در [[کلاردشت]] ایل خواجه‌وندی، در [[ساری]]، ایل عبدالملکی و در [[نوشهر]]، [[آمل]] و [[کجور]]، [[ایل خزل]] حضور گسترده دارند.<ref>{{یادکرد کتاب|نشانی=https://books.google.ae/books?id=FY8TAQAAMAAJ&q=خزایی+مازندران&dq=خزایی+مازندران&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi75aX34p_gAhXQ_KQKHaUEAyYQ6AEIKjAA|عنوان=Javānān-i imrūz|تاریخ=1986|زبان=fa}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نشانی=https://books.google.ae/books?id=gJtOAQAAIAAJ&pg=PT217&dq=خزلی+مازندران&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjvg-WX45_gAhWBNOwKHfB0BsYQ6AEIVDAG|عنوان=نامنامهٔ ایلات و عشایر و طوایف: ایران تاریخی و فرهنگی|نام خانوادگی=منوچهر|نام=ستوده،|تاریخ=2006|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (بخش کتابخانه)،|زبان=ar}}</ref>
 
استان مازندران بر اساس آخرین سرشماری نفوس ۱۳۹۵ مرکز آمار ایران<ref>{{یادکرد وب |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/reports/1395/g_nsonvm_95.pdf |title=نسخه آرشیو شده |accessdate=۱۴ مارس ۲۰۱۷ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170315002148/https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/reports/1395/g_nsonvm_95.pdf |archivedate=۱۵ مارس ۲۰۱۷ |dead-url=yes }}</ref>
حدود سه میلیون و دویست و هشتاد هزار و پانصد و هشتاد و دو نفر جمعیت دارد که در حدود ۶۰ نقطه شهری و بیش از سه هزار پارچه آبادی سکونت دارند. در مازندران ۲۰۰ هزار دانشجو در مراکز آموزش عالی دولتی، غیرانتفاعی و آزاد به تحصیل اشتغال دارند. تعداد دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی استان حدود ۲۰۰ واحد است. مازندرانی‌ها رتبه دوم را پس از آذری‌زبان‌ها در مهاجرت به [[تهران]] و پایتخت‌نشینی دارند. آمار مازندرانی‌های مقیم تهران را بیش از یک و نیم میلیون نفر تخمین می‌زنند.<ref>خبرگزاری ایرنا: [http://www.irna.ir/fa/News/82021017/ رتبه دوم مهاجرت به تهران: یک و نیم میلیون مازندرانی پایتخت‌نشین شدند]. تاریخ خبر: ۱۵/۰۱/۱۳۹۵.</ref>
 
۱۵۴٬۲۲۶

ویرایش