باز کردن منو اصلی

تغییرات

به نسخهٔ 27203670 ویرایش Atheist برگردانده شد: منبع؟. (توینکل)
|دوره= [[عباسیان]]
|سال‌های فعالیت=اواخر سدهٔ دوم و اوایل سدهٔ سوم قمری
|محل زندگی= بغدادخراسان
|دین= اسلام
|مذهب=
|آثار=
|تاریخ_تولد= قبل از ۱۸۵قمری "<ref name="کتاب ماه علوم و فنون"/>
|محل_تولد= [[خوارزم]] یا [[قطربل]]
|تاریخ_مرگ= پس از ۲۳۳قمری، ۸۵۰ میلادی
|محل_مرگ=
'''محمد بن موسی خوارزمی''' (زاده حدود سال ۷۸۰ میلادی و درگذشته ۸۵۰ میلادی) [[ریاضیدان]]، [[ستاره‌شناس]]، [[فیلسوف]]، [[جغرافیدان]] و [[مورخ]] شهیر [[مردم ایران|ایرانی]]<ref>{{cite journal|last1=Saliba|first1=George|title=Science and medicine|journal=Iranian Studies|date=September 1998|volume=31|issue=3-4|pages=681–690|doi=10.1080/00210869808701940|accessdate=3 March 2017|quote=Take, for example, someone like Muhammad b. Musa al-Khwarizmi (fl. 850) who may present a problem for the EIr, for although he was obviously of Persian descent, he lived and worked in Baghdad and was not known to have produced a single scientific work in Persian.}}</ref> در دوره [[عباسیان]] است. وی در حدود سال ۷۸۰ میلادی (قبل از ۱۸۵ قمری)<ref name="کتاب ماه علوم و فنون">{{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = | نام = | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان =پیشینیان فرهیخته: خوارزمی | ژورنال =کتاب ماه علوم و فنون| مکان = | ناشر = | دوره =۲| شماره =۱۱۸| سال =مهر ۱۳۸۸| صفحه =۴۰| پیوند = | تاریخ بازبینی =}}</ref> در [[خوارزم]] زاده شد. [[ابن ندیم]] و [[قفطی]] اصالت او را از خوارزم می‌دانند. لقب وی معمولاً اشاره به شهر خوارزم دارد که همان [[خیوه]] کنونی واقع در جنوب [[دریاچه آرال]] مرکزی و بخشی از جمهوری [[ازبکستان]] کنونی است.<ref name="کتاب ماه علوم و فنون"/> شهرت علمی وی مربوط به کارهایی است که در [[ریاضیات]]، به‌ویژه در رشته [[جبر]]، انجام داده به‌طوری‌که هیچ‌یک از ریاضیدانان [[سده‌های میانه]] مانند وی در فکر ریاضی تأثیر نداشته‌اند و وی را «پدر جبر» نامیده‌اند.<ref>{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Folkerts|نام=Menso|عنوان=Die älteste lateinische Schrift über das indische Rechnen nach al-Ḫwārizmī|ناشر=Bayerische Akademie der Wissenschaften|صفحه=|مکان=München|شابک=3-7696-0108-4|سال=1997|زبان=en}}</ref> [[جرج سارتن]]، مورخ مشهور علم، در طبقه‌بندی سده‌ای کتاب خود ''[[مقدمه‌ای بر تاریخ علم]]'' سده نهم میلادی را «عصر خوارزمی» می‌نامد.<ref>{{یادکرد|نویسنده = [[جرج ساترن]]|عنوان = جلد یک |ناشر = |شهر = |صفحه =۵۳۳ |تاریخ = ۱۳۷۵}}</ref><ref>{{یادکرد|نویسنده = شمس الدین محمدبن محمود آملی|عنوان = نفائس الفنون فی عرایس العیون|ناشر = |شهر = |تاریخ =}}</ref>
 
خوارزمی [[همه‌چیزدان]] و [[ریاضی‌دان]] بنام [[قرون وسطی]] است که حاصل تحقیقات و تألیفات او هنوز مورد استفاده می‌باشد و کتاب ''[[جبر و مقابله]]'' او را بسیاری از مترجمان مشهور قرون وسطی ترجمه کرده‌اند. بیشترین چیره‌دستی وی در حل [[معادله خطی|معادله‌های خطی]] و [[معادله درجه دو|درجه دوم]] بوده‌است. کتاب '' Algoritmi de numero Indorum'' که ترجمه ''[[کتاب جمع و تفریق با عددهای هندی]]'' او به [[زبان لاتین|لاتین]] است باعث شد تا دستگاه عددی در اروپا از [[عددنویسی رومی]] به [[عددنویسی هندی-عربی]] تغییر یابد؛ چیزی که هنوز نیز در اروپا و دیگر نقاط جهان فراگیر است.<ref>{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=Gandz|نام=Solomon|عنوان=The Origin of the Term "Algebra"|ژورنال=The American Mathematical Monthly|صفحه=437–440|دوره=33|شماره=9|ماه=November|ISSN=0002-9890|سال=1926|زبان=en}}</ref> واژه [[جبر]] را اروپائیان به‌طور کلی از کتاب خوارزمی و اصطلاح امروزی الگوریتم (Algorithmus) از نام خوارزمی گرفته شده‌است. به هنگام خلافت [[مأمون]]، وی عضو دارالحکمه که مجمعی از دانشمندان در بغداد به سرپرستی مأمون بود، گردید. خوارزمی کارهای [[دیوفانت]] را در رشته جبر دنبال کرد و به بحث آن پرداخت.ایران
 
== زندگی خوارزمی ==
در طبقه‌بندیهای [[یونان]]یان از علوم، نام علم [[جبر]] جزء علوم ریاضی نیامده است. نخستین کسی که [[جبر]] را در طبقه‌بندی علوم داخل کرده [[فارابی]] است که در [[احصاءالعلوم]] خود بخشی را به «[[علم الحیل]]» یا «علوم الحیل» اختصاص داده‌است.<ref name="جبر در جهان اسلام">{{یادکرد وب|نشانی = http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4473 |عنوان = جبر و مقابله|نویسنده = سوادی، فاطمه|ناشر = |تاریخ بازدید = ۱۴ اوت ۲۰۱۳|تاریخ =}}</ref> این علوم، که [[فارابی]] در تعریف آن‌ها می‌گوید:
{{وسط‌چین}}{{گفتاورد تزیینی|علمِ شیوة چاره جویی است برای کاربرد آنچه وجودشان در ریاضیات با برهان ثابت شده و انطباق آن‌ها بااجسام طبیعی}}{{پایان}}
سپس قسمتی از آن علم را حیل عددی می‌نامد که: «شامل علمی است در میان مردم زمان ما به جبر و مقابله معروف است» از اینکه فارابی جبر را جزء علوم حیل آورده، معلوم می‌شود که از نظر او هنوز جبر عددی نه علمی برهانی بلکه مجموعه‌ای از شگردها برای استخراج ریشه‌های معادلات شمرده می‌شده‌است. این دیدگاه به نحوی در طبقه‌بندی [[ابن سینا]] از علوم هم منعکس شده‌است. وی در رسالة فی اقسام العلوم العقلیة (ص ۱۲۲) جبر را جزء «اجزاء فرعی (الاقسام الفرعیة) ریاضیات» آورده و آن را، در کنار «عمل جمع و تفریق بر حَسَب حساب هندی» یکی از «شاخه‌های علم اعداد (من فروع علم العدد)» شمرده‌است.<ref name="جبر و مقابله">{{یادکرد|نویسنده = محمد پسندیده|عنوان =جبر و مقابله|ناشر =کتاب ماه علوم وفنون|شهر = |صفحه = |تاریخ =شهریور ۱۳۸۱}}</ref><ref name="جبر در جهان اسلام"/>
[[خیام]] در رسالة جبر و مقابله خود، «صناعت جبر و مقابله» را یکی از «مفاهیم [[ریاضی]]» می‌شمارد «که در بخشی از [[فلسفه]] که به ریاضی معروف است، بدان نیاز می‌افتد». هرچند [[خیام]] در این عبارت در صدد به دست دادن تعریفی جامع و مانع از [[جبر]] نیست، اما از نوشته او چنین استفاده می‌شود که جبر اولاً «صناعت» است و ثانیاً جزء علوم ریاضی است. نتیجه کلی سخن وی این است که [[جبر]] در طبقه‌بندی کلی علوم [[فلسفی]] قرار می‌گیرد، هرچند او جایگاه آن را در میان این علوم مشخص نمی‌کند. وی همچنین در تعریف جبر می‌نویسد که:
{{وسط‌چین}}{{گفتاورد تزیینی|فن جبر و مقابله فنی علمی است که موضوع آن عدد مطلق و مقادیر قابل سنجش است از آن جهت که مجهول اند ولی مرتبط با چیز معلومی هستند که به وسیلة آن می‌توان آن‌ها را استخراج کرد}}{{پایان}}