نقشه: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۲۳ بایت اضافه‌شده ،  ۲ سال پیش
ابرابزار/اصلاج
(افزودن {{بهبود منبع}} (توینکل))
(ابرابزار/اصلاج)
{{بهبود منبع|تاریخ=اکتبر ۲۰۱۹}}
[[پرونده:Persian Empire Abraham Ortelius.jpg|بندانگشتی|چپ|۲۵۰|نقشه‌ای از ایران که توسط [[آبراهام ارتلیوس]] تهیه شده و در نخستین اطلس نوین در میان سال‌های ۱۵۷۰ تا ۱۶۲۴ چاپ شده‌است]]
'''نقشه''' یک تصویر نمادین از روابط بین المان هاالمان‌ها مانند اشیاء، مناطق و مضامین است.
 
بسیاری از نقشه هانقشه‌ها حالت ایستا دارند و بر روی کاغذ یا سایر رویه هایرویه‌های بادام ترسیم میشوند،می‌شوند، در حالی که برخی دیگر پویا و تعاملی هستند. اگر چه بیشتر برای به تصویر کشیدن داده هایداده‌های جغرافیایی از نقشه استفاده میشودمی‌شود ولی از نقشه برای نشان دادن ارتباط موارد دیگری مانند DNA، نقشه برداری از مغز، ارتباط و توپولوژی شبکه هایشبکه‌های رایانه ای با اصول و قواعد متفاوت استفاده میشودمی‌شود. نقشه هانقشه‌ها به تناسب مدل ریاضی مورد استفاده می توانندمی‌توانند دو بعدی مانند نمایش کلاسیک نقشه زمین، سه بعدی مانند فضا داخلی زمین یا نقشه برداری مدرن و یا حتی در سیستم مختصات هایمختصات‌های انتزاعی تر مانند مدلسازی پدیده هاییپدیده‌هایی که متغییر هایمتغیرهای مستقل زیادی دارند، تولید و نمایش داده شود.
 
از آنجا که اولین کاربرد نقشه هانقشه‌ها به شکل نمایش دوبعدی از سطح جهان برای کاربرد هایکاربردهای مملکت داری و نظامی بودهبوده‌است است رایج ترینرایج‌ترین تعریف از نقشه را عبارت از تصویر قائم تمام یا قسمتی از عوارض مصنوعی و طبیعی زمین به نسبتی کوچکتر بر روی صفحه تصویر می دانندمی‌دانند.<ref>{{Cite journal|date=2019-09-29|title=Map|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Map&oldid=918585828|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>
 
== تاریخچه ==
ارجاع به [[{{اصلی|نقشه‌نگاری]] }}
 
== نقشه جغرافیایی ==
[[کارتوگرافی]] یا تولید نقشه، مطالعه و عمل نققشه برداری از المان هایالمان‌های روی سطح زمین است و کسی که نقشه هانقشه‌ها را تولید می کندمی‌کند را نقشه برداری میمی‌نامند. نامند.(تاریخچه نقشه نگاری)
 
نقشه های جادهنقشه‌های هاجاده‌ها شاید امروزه پر کاربردترین نوع نقشه باشند و که از زیر مجموعه نقشه هاینقشه‌های ناوبری محسوب میشوند.می‌شوند؛ که شامل نمودار هاینمودارهای هوایی، دریایی، شبکه ریلی، مسیر هایمسیرهای دوچرخه سواری و حتی پیادهپیاده‌روی روی میباشند.می‌باشند؛ ولی عمده نقشه هاینقشه‌های تولیدی برای کاربردهای دیگر که مورد نیاز شهرداریشهرداری‌ها، ها، شرکت هایشرکت‌های توزیع آب و برق، واحد هایواحدهای مالیاتی ( البته این مورد در ایران چندان رایج نیست سرویس هایسرویس‌های امداد و نجات و خدمات اضطراری و سایر سازمان هایسازمان‌های محلی تولید و مورد استفاده قرارمی گیرند. یکی از کاربران مهم و تولیدتولیدکننده کننده نقشه هانقشه‌ها جغرافیایی، سازمان هایسازمان‌های نظامی و انتظامی هر کشوری می باشدمی‌باشد که معمولامعمولاً در سطح ملی اقدام به تولید و گردآوری داده می نمایندمی‌نمایند.
 
در نقشه هاینقشه‌های دوبعدی علاوه بر نمایش اطلاعات مکانی به شکل سطحی یا نقطه ای از خطوط تراز ( کانتور) برای نشان دادن مقادیر هم میزان مانند ارتفاع ثابت،دما،ثابت، دما، بارندگی وغیر استفاده میشودمی‌شود.
 
== مقیاس و دقت ==
{{اصلی|مقیاس نقشه}}
مقاله مرجعه [[:en:Scale_(map)|Scale-map]]
 
اکثر نقشه هانقشه‌ها با یک مقیاس عددی مثلامثلاً 1۱:10000ترسیم۱۰۰۰۰ میشوندترسیم می‌شوند که نشان می دهدمی‌دهد که هر واحد بر روی نقشه معادل چه میزانی بر روی زمین است به عنوان نمونه در مقیاس فوق هر میلیمتر بر روی نقشه معادل ده هزار میلیمتر بر روی زمین است که معادل ده متر می شودمی‌شود. براساس این مقیاس عددی معمولامعمولاً دقت نقشه نیز مشخص میشودمی‌شود. در مناطق محدود که سطح زمین مورد نقشه برداری به حدی کوچک باشد که بتوان از انحنا زمین صرف نظر کرد محاسبات ساده بوده ولی اگر ابعاد منطقه مورد نقشه برداری بزرگ باشد - به شکلی که نتوان از انحنا زمین صرف نظر کرد - نیاز به محاسبات و مدل سازیمدل‌سازی دقیق تر می باشدمی‌باشد. در سطوح بزرگ امکان تبدیل اندازه گیری هااندازه‌گیری‌ها بر روی کره به سطح بدون در نظر گرفتن مدل هایمدل‌های ریاضی ممکن نبوده و این باعث میشودمی‌شود که نقشه مقیاس ثابتی نداشته باشد و معمولامعمولاً دقت مقیاس در یک یا دو راستا ویژه در سیستم تصویر مورد استفاده قابل استناد است.
 
البته در حال حاضر مدل هایمدل‌های ریاضی مورد استفاده در تهیه نقشه آنچنان دقیق و مناسب هستند که برای اکثر اهداف مورد انتظار دقت مورد نیاز را تامینتأمین کنند ولی فقط در مورد نقشه هاینقشه‌های که سطح بسیار بزرگی از زمین را پوشش میدهدمی‌دهد هنوز سیستم تصویر یک پارچه سطحی متصور نیست که در آن ابعاد هم استناد به مقیاس خاص مفهوم چندانی ندارد و اگر از عدد مقیاس هم استفاده شود معمولامعمولاً به مقیاس در خط استوا اشاره دارد.
 
در برخی از انواع نقشه مانند نقشه هاینقشه‌های کارتوگرامی به عمد مقیاس نقشه دستکاری میشودمی‌شود تا وجه دیگری از داده - بجز ابعاد و مساحت هامساحت‌ها - به کاربر منتقل شود. مثلامثلاً جمعیت کشور هاکشورها یا شهر هاشهرها در نمایش ابعاد هندسی آنها تاثیرتأثیر می گذاردمی‌گذارد. به گونه ای که کشور هایکشورهای پرجمعیت تر بزرگ تربزرگ‌تر و کشور هایکشورهای کم جمعیت تر کوچکتر از ابعاد واقعی خودشان در نقشه نشان داده میشوندمی‌شوند.
 
از نمونه دیگری از چنین دستکاری در مقیاس نقشه می توانمی‌توان به نقشه هاینقشه‌های خطوط مترو اشاره کرد که بیش از آن که موقعیت نسبی ایستگاه هاایستگاه‌ها را نشان دهد، وضعیت نسبی آنها و خطوط را نشان می دهندمی‌دهند.
 
باید توجه داشت که کاهش دقت در نقشه می تواندمی‌تواند عمدی نیز باشد. مثلامثلاً در بسیاری از موارد تاسیساتتأسیسات نظامی در نقشه هانقشه‌ها آورده نمیشودنمی‌شود. و یا در مورد جاده هاجاده‌ها ممکن است برای افزایش خوانایی نقشه و استفاده بهتر از نقشه از ترسیم جادهجاده‌های های کم اهمیتکم‌اهمیت صرف نظر شود و یا در عصر حاضر و وجود نرم افزار هاینرم‌افزارهای نمایش نقشه امکان خاموش و روشن کردن لایه هایلایه‌های اطلاعاتی مختلف را ایجاد کرد که کاربر نقشه امکان دریافت راحت تر دادهداده‌های های مهم ترمهم‌تر را داشته باشد.
 
== سیستم تصویر ==
{{اصلی|سیستم تصویر نقشه}}
مقاله مرجعه [[:en:Map_projection|Map projection]]
 
می دانیممی‌دانیم دنیا اطراف ما بر روی سطح کروی یا دقیق تر بگوییم سطح بسیار شبیه به بیضوی قرارداد که در ابعاد کوچک که کرویت قابل صرف نظر کردن باشد به شکل فضا سه بعدی برای ما قابل درک است. سیستم تصویر در تولید نقشه رابطه ریاضی است که امکان تصویر کردن مختصات نقاط در فضا سه بعدی قرار گرفته بر پوسته کروی را به شکل نمایش دو بعدی را ایجاد می کندمی‌کند. مدل هامدل‌ها و روش هایروش‌های متعددی برای تبدیل این دو فضا به هم وجود دارد که انتخاب آنها به تناسب و نوع کاربرد ما بستگی دارد.
 
== توجیه جهت نقشه هانقشه‌ها ==
برای جهت یابیجهت‌یابی و رابطه بین راستاها و جهت هاجهت‌ها بر روی نقشه و استفاده از قطب نما،قطب‌نما، از قرون وسطی  به بعد سمت بالا ( بخش بالای نقشه ) را هم راستا با شمال قطب نماقطب‌نما در نظر گرفتند.
 
نقشه هاینقشه‌های که شمال در سمت بالا آن قرار ندارد :
* نقشه هاینقشه‌های قدیمی ژاپنی کاخ امپراتور در مرکز نقشه قرارداشت و بدون در نظر گرفتن موقعیت محل کاخ امپراتور امکان توجیه نقشه وجود نداشت
 
* در نقشه هاینقشه‌های قرون وسطا اروپا هیچ اجماعی در مورد راستا مرجع وجود نداشت و عمده نقشه هانقشه‌ها براساس خط ساحل توجیه میشدندمی‌شدند
* نقشه های قدیمی ژاپنی کاخ امپراتور در مرکز نقشه قرارداشت و بدون در نظر گرفتن موقعیت محل کاخ امپراتور امکان توجیه نقشه وجود نداشت
* در نقشه های شهرنقشه‌های هایشهرهای ساحلی معمولامعمولاً دریا در بالای نقشه قرار می گرفتمی‌گرفت. فارغ از این که در چه جهتی قرار داشت.
* در نقشه های قرون وسطا اروپا هیچ اجماعی در مورد راستا مرجع وجود نداشت و عمده نقشه ها براساس خط ساحل توجیه میشدند
* در نقشه هاینقشه‌های مسیر و کانال هاکانال‌ها راستا و جهت نقشه تابع مسیر رودخانه یا کانال و ... بودند.
* در نقشه های شهر های ساحلی معمولا دریا در بالای نقشه قرار می گرفت. فارغ از این که در چه جهتی قرار داشت.
* در نیمکره جنوبی از روش معکوس کردن جهت شمال استفاده میشدمی‌شد و اصطلاحا نقشه معکوس بود که هنوز هم در برخی از کشور هاکشورها مانند برزیل از این روش استفاده میشودمی‌شود.
* در نقشه های مسیر و کانال ها راستا و جهت نقشه تابع مسیر رودخانه یا کانال و ... بودند.
* در نیمکره جنوبی از روش معکوس کردن جهت شمال استفاده میشد و اصطلاحا نقشه معکوس بود که هنوز هم در برخی از کشور ها مانند برزیل از این روش استفاده میشود.
 
== انواع نقشه ==
نقشه هاینقشه‌های جهان یا مناطق بزرگ اغلب "«سیاسی"» یا "«فیزیکی"» هستند. مهمترین هدف نقشه سیاسی نشان دادن مرزهای سرزمینی است. هدف فیزیکی نشان دادن ویژگی هایویژگی‌های جغرافیایی مانند کوه ،کوه، نوع خاک یا کاربری اراضی یا زیرساخت هاییزیرساخت‌هایی از جمله جاده ها ، راهجاده‌ها، آهنراه‌آهن و ساختمان هاساختمان‌ها است. نقشه هاینقشه‌های توپوگرافی ارتفاعات و پستی وبلندی هایوبلندی‌های زمین را خطوط کانتور (منحنی هم تراز) یا سایه نشان می دهندمی‌دهند. نقشهنقشه‌های های زمین شناسیزمین‌شناسی نه تنها سطح فیزیکی ،فیزیکی، بلکه خصوصیات تحت الارضی سنگ زیرین ،زیرین، خطوط گسل و ساختارهای زیرسطحی را نشان می دهدمی‌دهد.
 
=== نقشه هاینقشه‌های رقومی یا الکترونیکی ===
در دو دهه آخر قرن بیستم، امکانات نمایش نقشه رایانه ای در دسترس قرار گرفت.گرفت؛ و این امر کارتوگرافی نقشه ها، جمعنقشه‌ها، آوریجمع‌آوری داده و نقشه برداری را تحت تاثیرتأثیر قرار داد و سیستم هایسیستم‌های اطلاعات مکانی (GIS) روش قالب استفاده از نقشه شدند. روشی که با ترکیب ابزار هاابزارها ساده و توابعی که امکان اضافه بارگذاری داده هایداده‌های مکانی بر روی نقشه باعث افزایش کارای نقشه هاینقشه‌های جغرافیایی شد. داشتن اطلاعات مختلف مانند میزان بارندگی، توزیع حیات وحش یا داده هایداده‌های جمعیتی در یک بستر مشترک، امکان تجزیه و تحلیل کارامدتر و تصمیم گیریتصمیم‌گیری بهتر را ایجاد نمود.
 
البته این بدان معنا نیست که فقط در سیستم هایسیستم‌های اطلاعات مکانی از این نوع نقشه هانقشه‌ها استفاده میشودمی‌شود. در حال حاضر حتی برای تولید نقشه هاینقشه‌های غیر GIS ای نیز از نرم افزار هاینرم‌افزارهای رایانه ای و فرمت هایفرمت‌های دیجیتال استفاده میشودمی‌شود.
 
استفاده از نرم افزار هاینرم‌افزارهای رایانه ای باعث افزایش تعامل پذیری کاربر با داده و تغییر بزرگنمایی و حتی تغییر محتوا به تناسب بزرگنمایی انتخاب شده با مجموعه داده هایداده‌های متفاوت را ممکن می سازدمی‌سازد. با اضافه کردن قابلیتقابلیت‌های های سیستم هایسیستم‌های تعیین موقعیت ماهواره ای از این داده ها میداده‌ها توانمی‌توان برای مسیر یابی و بسیاری کاربردها دیگر استفاده نمود
 
استفاده از نرم افزار های رایانه ای باعث افزایش تعامل پذیری کاربر با داده و تغییر بزرگنمایی و حتی تغییر محتوا به تناسب بزرگنمایی انتخاب شده با مجموعه داده های متفاوت را ممکن می سازد. با اضافه کردن قابلیت های سیستم های تعیین موقعیت ماهواره ای از این داده ها می توان برای مسیر یابی و بسیاری کاربردها دیگر استفاده نمود
<br />
== طبقه‌بندی نقشه‌ها ==
عمده این طبقه‌بندی بر دو محور اصلی قرار دارد. یکی طبقه‌بندی از نظر مقیاس و دیگری طبقه‌بندی از نظر محتوی.
 
=== طبقه‌بندی نقشه از نظر محتوی ===
این طبقه‌بندی شامل نقشه‌های: مسطحاتی، توپوگرافی، ثبت املاکی، آماری، هواشناسی، شهرسازی، تاریخی، گیاهشناسی، زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی است.<ref name="ReferenceA" />
عمده این طبقه‌بندی بر دو محور اصلی قرار دارد. یکی طبقه‌بندی از نظر مقیاس و دیگری طبقه‌بندی از نظر محتوی.
 
[ویرایش] طبقه‌بندی از نظر مقیاس نقشه‌ها را برحسب مقیاس به پنج گروه تقسیم‌بندی کرده‌اند:[۱]
 
# پلان‌ها با مقیاس‌های یک صدم تا یک پانصدم
# نقشه‌های بزرگ مقیاس با مقیاس‌های یک هزارم تا یک پنج هزارم
# نقشه‌های کوچک مقیاس با مقیاس‌های یکصد هزارم تا یک پانصد هزارم
# نقشه‌های جغرافیایی با مقیاس یک میلیونیوم یا کوچکتر نقشه‌های کشوری
[ویرایش] طبقه‌بندی نقشه از نظر محتوایی طبقه‌بندی شامل نقشه‌های: مسطحاتی، توپوگرافی، ثبت املاکی، آماری، هواشناسی، شهرسازی، تاریخی، گیاهشناسی، زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی است.[۲]
 
== منابع ==
== {{پانویس ==}}
 
* https://en.wikipedia.org/wiki/Map
==منابع==
{{منابع}}
 
https://en.wikipedia.org/wiki/Map
 
== پانویس ==
{{ویکی‌انبار-رده|Maps}}
{{پانویس}}
{{اطلس}}
 
{{مهندسی عمران-خرد}}
 
[[رده:نقشه‌برداری]]