باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
ویراستاری تمام مقاله
{{pp-semi-indef|small=yes}}
{{جعبه اطلاعات امام شیعه|نام=علی بن موسی|تصویر=AliRedhaSVG.svg|اندازه تصویر=250px|عنوان تصویر=خوشنویسی نام «علی الرضا» به خط ثلث در مسجد النبی، مدینه|نقش=هشتمین امام [[شیعه|شیعیان]]|کنیه=ابوالحسن (ابوالحسن ثانی)|زادروز=[[۱۱ ذی القعده]] سال ۱۴۸ پس از [[هجرت محمد|هجرت]]|زادگاه=[[مدینه]]|درگذشت=۳۰ [[صفر]] سال ۲۰۳ پس از [[هجرت محمد|هجرت]]|مدفن=[[مسجد بالاسر]]، [[حرم امام رضا]]، [[مشهد]]|محل زندگی=|القاب=رضا{{سخ}}|پدر=[[موسی کاظم]]|مادر=ام بنین [[نجمه خاتون|نجمه]]|همسران=[[سبیکه]] (خیزران)|فرزندان=[[محمد تقی]]|طول عمر=پیش از [[امامت]] ۳۵ سال{{سخ}}(سال ۱۴۸ تا ۱۸۳ پس از [[هجرت محمد|هجرت]]){{سخ}}
دوران [[امامت]] ۲۰ سال{{سخ}}(سال ۱۸۳ تا ۲۰۳ پس از [[هجرت محمد|هجرت]])}}{{در دست ویرایش}}{{سخ}}{{شیعه}}
'''علی بن موسی الرضا''' ([[۱۴۸ (قمری)|۱۴۸]]–[[۲۰۳ (قمری)|۲۰۳]] ه‍.ق)، ملقب به '''رضا''' و '''ابوالحسن،''' هشتمین امام [[شیعه|شیعیان]] دوازده امامی بعد از پدرش [[موسی کاظم]] و پیش از پسرش [[محمد تقی]] می‌باشد. علی بن موسی در شهر [[مدینه]] از [[نجمه خاتون]] متولد و در دیار [[توس]] از دنیا رفت. رضا در دوره‌ای می‌زیست که خلفای عباسی با مشکلات عمده‌ای از جمله شورش‌های شیعیان مواجه بودند. [[مأمون]] به دنبال راهی برای پیروزی بر این شورش‌ها تصمیم گرفت رضا را در حکومت دخیل کند، و به همین منظور پست ولیعهدی را به عهدهٔ او گذاشت. مأمون بعدها به اشتباهش پی‌برد و برای جبران آن به نوشتهٔ بیشتر مورخان تصمیم گرفت به او سم خورانده، او را از سر راهش بردارد. رضا در یکی از روستاهای [[خراسان]] که بعدها به مناسبت خاکسپاری‌اش در آن به [[مشهد]] (محل شهادت)، تغییر نام یافت به خاک سپرده شد.<ref>{{پک|Tabåatabåa'åi||||1981|ف=|ک=A Shi'ite Anthology|زبان=en|ج=|ص=49–50 & 138–139}}</ref><ref name="Donaldson">{{پک|Donaldson||||۱۹۳۳|ف=|ک=The Shi'ite Religion|زبان=en|ج=|ص=161–170}}</ref> [[حرم امام رضا|مقبرهٔ وی]] سالانه مورد بازدید میلیون‌ها زائر از [[ایران]]، [[پاکستان]]، [[بحرین]]، [[عراق]] و دیگر کشورها قرار می‌گیرد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://khabarfarsi.com/n/1906182/استقبال_مذاهب_مختلف_از_امام_رضاع_مظهر_همگرایی_است|عنوان=استقبال مذاهب مختلف از…|تاریخ بازدید=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=خبرفوری}}</ref>
 
 
== ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی ==
رنگ رخسار علی بن موسی الرضا را برخی سفیدرو و برخی سرخ‌روی و خرمایی رنگ توصیف کرده‌اند. بسیاری بر این باورند که سیمای او جذاب و سبزه بوده‌است. برخی نیز چون [[یوسف بن حاتم شامی]] او را از لحاظ ظاهری، شبیه به جدش [[محمد]] معرفی کرده‌اند. نویسندگان، قد و قامتش را میانه و خوش‌اندام و پر هیبت نوشته‌اند.<ref>{{پک|پورامینی|۱۳۹۶|ک=بر مدار آفتاب|ص=۵۴}}</ref>
 
در ویژگی‌های اخلاقی‌اش آورده‌اند که با مردم خوش‌اخلاق و نرم‌خوی بوده و هرگز بدگویی نکرده‌است. در عفو و بخشش سرآمد بوده و به حلم و بردباری دعوت می‌نموده. فروتنی وی مثال زدنی بوده و از صفات دیگرش به اخلاص، کم‌حرفی، راستگویی، امانت‌داری و خوش‌قولی بیش از دیگر صفات حسنه‌اش شهره بوده‌است.<ref>{{پک|پورامینی|۱۳۹۶|ک=بر مدار آفتاب|ص=۶۷–۸۱}}</ref>
 
== موقعیت علمی و روایی ==
یکی از صفات علی بن موسی الرضا، «عالم آل محمد» است؛ یارانش او را عالمی می‌دانستند که هر بزرگ و صاحب‌نظری در علوم و ادیان که با وی نشسته باشد، در مقابلش سر تسلیم فرودآورده و او را می‌ستاید. وی جلسات علمی تشکیل می‌داد و این جلسات مختص به شیعیان نبود و بزرگان اهل سنت نیز در این جلسات حاضر می‌شدند. به گفته [[اباصلت هروی،هروی]]، ویعلی بن موسی به زبان‌های مختلفی آگاه بود و با هر طایفه‌ای به زبان خود آنها صحبت می‌نمود.<ref>{{پک|پورامینی|۱۳۹۶|ک=بر مدار آفتاب|ص=۶۴–۶۷}}</ref> از جمله فعالیت‌های علمی علی بن موسی، شرکت در مناظراتی بود که مأمون با اهداف مختلفی تهیه دیده‌بود.
 
=== مناظره‌ها ===
{{نوشتار اصلی|مناظرات علی بن موسی الرضا}}
برخی معتقدند مأمون علاقهٔ زیادی به علوم مختلفی که به عربی ترجمه شده بود داشت. بر این اساس مناظرات زیادی بین رضا و علمای دین و رهبران ادیان مختلف که از جاهای مختلف به خراسان می‌آمدند ترتیب می‌داد.<ref name="madelung"/><ref name="shiite Islam"/> در مقابل برخی روایات حاکی از این است که قصد اصلی مأمون از ترتیب دادن این مناظرات، امیدواری وی برای تضعیف جایگاه علی بن موسی در نزد عموم و عالمان بوده‌است.<ref name="al-Qarashi"/>
 
==== مناظره با جاثلیق ====
در اولین جلسه مناظره‌ای که مأمون تدارک دیده بود، پس از معرفی علی بن موسی الرضا به حاضرین، از [[جاثلیق]] مسیحی،مسیحی به شرط انصاف و عدم خروج از مسیر عدالت، تقاضای مناظره با علی بن موسی را کرد،مظرح کرد. جاثلیق نیز در جواب درخواست مأمون اشکالی را مطرح کرد که چگونه با کسی مناظره کنم کهدر حالی‌که او از کتابی سخن می‌گوید که من قبولش ندارم و از پیامبری نقل قول می‌کند که او را به نبوت نمی‌شناسم. این سخن جاثلیق با واکنش علی بن موسی مواجه شد و به او اطمینان داده شد که استدلال علی بن موسی از روی کتاب [[انجیل]] است. سپس مناظره‌ای بین آن دو صورت گرفت و جاثلیق در نهایت به اشتباه بودن تثلیث آگاه شد و به وحدانیت خدای یگانه اعتراف نمود و ساکت شدگردید.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۸|ک=مناظرات تاریخی امام رضا|ص=۲۹}}</ref>
 
==== مناظره با راس جالوت ====
پس از پایان مناظره با جاثلیق مسیحی، علی بن موسی رو به راس[[رأس جالوت]] (عالم یهودی) رو کرد و از وی خواست تا سؤال مطرح کند؛ پس از سؤال و جواب‌های راسرأس جالوت دربارهٔ نبوت [[محمد]] و نبوت عیسی،[[عیسی]]، سرآخر راسرأس جالوت به دین اسلام و مذهب علی ابن موسی الرضا ایمان پیدا می‌کند.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۸|ک=مناظرات تاریخی امام رضا|ص=۳۵}}</ref> بر این حدیث، شرح‌های بسیاری نوشته شده‌است که قدیمی‌ترین آن‌ها متعلق به [[قاضی سعید قمی]] است. [[میرزای قمی]] و ملا عبدالصحاب محمد ابن احمد نراقی نیز بر این حدیث شروحی نوشته‌اند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=شرح حدیث رأس الجالوت|نشانی=http://lib.eshia.ir/27483/1/233|وبگاه=lib.eshia.ir|بازبینی=|کد زبان=fa|نویسنده=|تاریخ=}}</ref>
 
==== مناظره با بزرگ هیربدان ====
پس از ایمان راسرأس جالوت، علی بن موسی رو به بزرگ [[مزدیسنا|زرتشتیان]] حاضر در جلسه کرد و از وی دربارهٔ [[زرتشت]] و دلیل ایمان به وی سؤالی پرسید که با بی‌پاسخ ماندن سؤال، علی بن موسی به مناظره خاتمه داد.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۸|ک=مناظرات تاریخی امام رضا|ص=۳۹}}</ref>
 
==== مناظره با عمران صابی ====
پس از بازماندن بزرگ هیربدان،[[هیربد|هیربدان]]، علی بن موسی از جمع حاضر درخواست کرد که اگر کسی نسبت به اسلام نقدی دارد، بدون هراس آن را مطرح کرده و سوالش را بپرسد؛ در این بین [[عمران صابی]] که در مناظره با دانشمندان شهره بود و به ادعای خودش، کسی تا آن لحظه نتوانسته بود او را راضی کند، شروع به صحبت نمود و سوالاتی دربارهٔ [[توحید (اسلام)|توحید]] و [[خلقت]] مطرح کرد. پس از یک گفتگوی طولانی و بیان سخنان مفصل، عمران صابی [[شهادتین]] بر زبان جاری کرد و مسلمان شد و سجده نمود. با اسلام آوردن عمران صابی، جلسه به پایان رسید و همگان متفرق شدند.<ref name=":6">{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۸|ک=مناظرات تاریخی امام رضا|ص=۴۰}}</ref><ref name=":6"/>
 
==== مناظره با سلیمان مروزی ====
در همین ایام داغ مناظرات در مرو بود که [[سلیمان مروزی،مروزی]]، متلکم بزرگ خراسان، به مرو آمد و مأمون از وی دعوت به مناظره با علی بن موسی کرد؛ اما سلیمان به دلیل اینکه نمی‌پسندد که علی بن موسی را نزد عموم مغلوب سازد، پیشنهاد مأمون را رد کرد. اما مأمون او را راضی نمود. در نهایت در [[روز ترویه]] تدارک مناظره دیده شد و مناظره با ادعای سلیمان مبنی بر انکار [[بدا|بداء]] آغاز شد،شد؛ سپس بحث اراده الهی به میان آمد و علی بن موسی با استدلال‌های فراوان سلیمان را قانع کرد که اشتباه می‌اندیشد. پس از مغلوب شدن سلیمان در مناظره، جلسه به پایان رسید و افراد متفرق شدند.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۸|ک=مناظرات تاریخی امام رضا|ص=۴۸}}</ref>
 
==== مناظره با علی بن محمد بن الجهم ====
در یکی از جلسات مناظره که توسط مأمون تدارک دیده شده بود، [[علی بن محمد الجهم،الجهم]] دربارهٔ عصمت سوالاتی را مطرح کرد؛ و علی بن موسی نیز پاسخ او را به تمام و کمال دادداده و در نهایت علی بن محمد بن الجهم از گفته خود پشیمان شد و توبه کرد.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۸|ک=مناظرات تاریخی امام رضا|ص=۵۹}}</ref>
 
==== مناظره با زندیق ====
برای علی بن موسی، مناظره‌ای با یک زندیق گزارش شده‌است.<ref name="chittick">{{پک|Tabåatabåa'åi||||1981|ف=|ک=A Shi'ite Anthology|زبان=en|ج=|ص=49–50 & 138–139}}</ref><ref name="madelung"/> این مناظره بحثی طولانی است که نسخهٔ کامل آن در کتاب [[محمد حسین طباطبایی]] ثبت شده‌است. در بخشی از این مناظره، علی بن موسی برای اثبات [[وجود خدا]]، استدلالی عقلی اقامه می‌کند و می‌گوید: «نمی‌بینی که اگر حق با تو باشد (خدایی نباشد) ما و شما برابریم؟ هر چه نماز خواندیم، روزه گرفتیم، یا اعتقاد محکمی داشتیم آسیبی به ما نخواهد رساند. اما اگر حق با ما باشد در آن صورت آیا ما نجات پیدا نخواهیم کرد و تو هلاک نخواهی شد؟»<ref name="chittick"/>
[[پرونده:QoranQomMuseum.jpg|بندانگشتی|416x416پیکسل|قرآنی خطی منسوب به علی بن موسی الرضا، در [[موزه‌های آستان قدس رضوی|موزه آستان قدس رضوی]]]]
 
=== آثار ===
==== رساله ذهبیه ====
[[رساله ذهبیه]] یا طب الرضا، رساله‌ای در طب و حفظ سلامتی است که به دستور [[مأمون]] و به قلم علی بن موسی الرضا نوشته شده‌است.<ref name="madelung"/><ref name="al islam">{{cite book|last=Muhammad Jawad Fadlallah|first=|date=|title=Imam ar-Ridha’, A Historical and Biographical Research|url=http://www.al-islam.org/imam-ar-ridha-a-historical-and-biographical-research-muhammad-jawad-fadlallah|others=Yasin T. Al-Jibouri|location=|website=Al-islam.org|publisher=|page=|isbn=|accessdate=18 June 2014}}</ref> این کتاب که رساله ذهبیه (رساله طلایی) نام گرفته، در مورد علم پزشکی است و از آنجا که به دستور مأمون آن را با آب طلا نوشته‌اند، یکی از گران‌بهاترین رساله‌های پزشکی می‌باشد.<ref name="madelung"/> در این رساله توضیح داده شده‌است که زندگی انسان وقتی به خطر می‌افتد که [[صفرا]]ی زرد، صفرای سیاه و بلغم نامتوازن شوند. تغذیه درست و داروهای سنتی می‌توانند در درمان این ناموزونی مناسب باشند. از سخنان آنعلی بن امامموسی است که می‌گوید: «گمان می‌کنید جثهٔ کوچکی هستید؟ در حالی که جهان عظیم خودش را در شما پنهان کرده‌است.»<ref name="al-Qarashi">{{پک|al-Qarashi||||2012|ف=|ک=The life of Imām 'Ali Bin Mūsā al-Ridā|زبان=en|ج=|ص=}}</ref> در سندیت این کتاب، ابهاماتی وجود دارد که اعتبار آن را مورد تردید و خدشه قرار داده‌است؛ از جمله کسانی که به اعتبار این کتاب با دید تردید نگریسته، [[محمدباقر مجلسی]] است.<ref>{{پک|عبادی|۱۳۹۰|ک=تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری|ص=۱۲۵-۱۳۰}}</ref>
 
==== صحیفة الرضا ====
 
==== عیون الاخبار الرضا ====
[[عیون اخبار الرضا]] کتابی است که نویسنده آن، ابن بابویه، معروف به [[شیخ صدوق]]، هر چیزی را که دربارهٔ آن امام روایت شده را کنار هم گرد آورده‌است. مناظرات دینی و احادیثی که از رضا نقل شده، چرایی انتخاب نام امام، همچنین روایات مربوط به مرگ و معجزاتی که در حرمش واقع شده از موضوعات این کتاب می‌باشد.<ref name="chittick"/> در این کتاب، رساله‌های مختصری از علی بن موسی نقل شده‌است.
 
==== فقه الرضا ====
فقه الرضا یا فقه رضوی کتاب دیگری است که منتسب به امام رضا می‌باشد. این کتاب تا قرن دهم وقتی که [[محمدباقر مجلسی]] آن را معتبر اعلام کرد، ناشناخته بود. با این حال بیشتر علمای شیعه در اعتبار این کتاب تردید دارند.<ref name="madelung"/>
 
نوشته‌های زیر نیز منتسب به آن امام است:
* آنچه به [[محمد بن سنان]] در پاسخ پرسش‌های وی در خصوص علل احکام شرعی نوشته‌است.
* عللی که [[فضل بن شاذان]] گوید آن‌ها را از علی بن موسی رضا، یکی پس از دیگری، شنیده و جمع‌آوری کرده‌است و به علی بن محمد بن قتیبه نیشابوری اجازه روایت آن‌ها را از وی از علی بن موسی رضا داده‌است.
* سه رساله که برای [[مأمون عباسی]] دربارهٔ اسلام و دستورهای دینی نوشته‌است. این سه رساله را صدوق در عیون اخبار الرضا با اسناد متصل ذکر کرده‌است.
 
== سخنان برگزیده ==
== علی بن موسی در هنر و ادبیات ==
=== آثار ادبی ===
شاعران شیعی، به جهت ارادت و محبتشان به امامان و اهل بیت آنان، و همین‌طور با چراغ سبز نشان دادن دین و آموزه‌های اسلام؛ نسبت به سرودن شعر دربارهٔ امامان خویش اهتمام خاصی نشان‌داده‌اند. علی بن موسی الرضا نیز به عنوان هشتمین امام شیعیان، در نظر آنان بزرگ جلوه کرده و نسبت به سرودن در رثا، مدح و نوحه او خود را ملزم دانسته‌اند. شگفت‌آور آنجاست که سرودن در مدح امامان شیعه، مخصوص به منابع و شاعران شیعی نبوده و در دیوان شاعرانی که اصطلاحاً سفله ستا و مداح اهل زور و زر و سلاطین بودند نیز اشعاری در مدح و فضیلت بزرگان دین اسلام گزارش شده‌است. با این حال تا قبل از عصر صفویان، در این زمینه به اشعار زیادی دست نخواهیم یافت، چرا که تعصبات مذهبی قرن پنجم و ششم، سبب شد تا این اشعار ثبت و ضبط نشده یا دستخوش تحریف قرار گیرند.<ref>{{پک|احمدی بیرجندی|۱۳۷۷|ک=مدایح رضوی در شعر فارسی|ص=۱۴}}</ref> شاعرانی چون [[سنایی|سنائی]]، [[ابن یمین]]، [[وحشی بافقی]]، [[عبدالجواد ادیب نیشابوری|ادیب نیشابوری]]، [[حسن کاشی]]، [[ابن حسام خوسفی|ابن حسام]]، [[جامی|عبدالرحمن جامی]]، [[حزین لاهیجی]]، [[وصاف شیرازی|وصال شیرازی]]، [[ادیب‌الممالک فراهانی|ادیب الممالک]] و… از جمله شعرائی می‌باشند که در مدح علی بن موسی؛ اشعاری سروده‌اند.<ref>{{پک|احمدی بیرجندی|۱۳۷۷|ک=مدایح رضوی در شعر فارسی|ص=۱۷}}</ref>
 
از معروفترین و قدیمی‌ترین اشعاری که درباره وی سروده شده‌است، شعر [[دعبل خزاعی|دعبل خزائی]] است. دعبل که شیعه مذهب بود، برای دیدار با علی بن موسی، راهی مرو شد و در دیداری که با وی داشت، شعری مفصل سرود که به «[[قصیده تائیه]]» و «[[مدارس الآیات]]» مشهور شد. این شعر در مدح پیامبر اسلام، ائمه اطهار و ابراز اعتقادات شیعی بود.<ref>{{پک|قربانی|۱۳۹۳|ک=دانشنامه جهان اسلام|ص=ذیل عبارت دعبل خزائی}}</ref>
[[پرونده:تالار فرشچیان.jpg|بندانگشتی|243x243پیکسل|مجموعه آثار [[محمود فرشچیان]]؛ سومی عکس از چپ، مربوط به تابلو «ضامن آهو ۲»]]
 
=== آثار تجسمی ===
از جمله آثار تجسمی مرتبط با علی بن موسی الرضا، تابلوی ضامن آهو، اثر [[محمود فرشچیان]] است. این تابلو به سال ۱۳۸۸ رونمایی شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=معروف‌ترین تابلوهای محمود فرشچیان کدامند؟|نشانی=https://www.isna.ir/news/92110402142/معروف-ترین-تابلوهای-محمود-فرشچیان-کدامند|وبگاه=ایسنا|تاریخ=|بازبینی=|کد زبان=|نویسنده=}}</ref> همچنین فرشچیان با صرف یک سال و چهار ماه وقت، تابلوی دومی را با نام «ضامن آهو ۲» طراحی نمود و در سال ۱۳۸۹ آن را تکمیل نمود. «ضامن آهو ۲،۲»، در ابعاد ۸۰ × ۱۰۰ سانتی‌متر بر روی مقوای بدون اسید با تکنیک اکریلیک و به سبک نگارگری خلق شده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.fardanews.com/fa/news/556111/تابلوی-ضامن-آهو-استاد-فرشچیان-عکس|وبگاه=فردا|بازبینی=|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|عنوان=تابلوی ضامن آهو استاد فرشچیان}}</ref> همچنین هر سال از سوی جشنواره بین‌المللی رضوی و در استان فارس؛ «جشنواره ملی هنرهای تجسمی امام رضا (ع)» برگزار می‌شود و علاقه‌مندان به هنرهای تجسمی، آثار خود را جهت نمایش و معرفی، به این جشنواره ارسال می‌کنند.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=خبرگزاری ایرنا|نشانی=https://www.irna.ir/news/81448541/فراخوان-دوازدهمین-جشنواره-ملی-هنرهای-تجسمی-امام-رضا-ع-منتشرمی|عنوان=فراخوان دوازدهمین جشنواره ملی هنرهای تجسمی امام رضا}}</ref> در سال ۱۳۹۳، از کتابی با عنوان ضامن آهو رونمایی شد؛ موضوع این کتاب، جمع‌آوری آثار مختلف تجسمی در حوزه خوشنویسی، نگارگری و عکاسی حول محور علی بن موسی الرضا بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=کتاب نفیس «یا ضامن آهو» رونمایی می‌شود|نشانی=http://iqna.ir/fa/news/1444898|وبگاه=خبرگزاری قرآن|تاریخ=|بازبینی=|کد زبان=|نام=|نام خانوادگی=|نویسنده=}}</ref>
 
=== آثار نمایشی ===
در سال ۱۳۷۹،۱۳۷۹ شمسی، مهدی فخیم‌زاده سریالی را با نام [[ولایت عشق]] به روی آنتن [[شبکه یک]] تلویزیون جمهوری اسلامی ایران برد. این سریال با موضوع ولایتعهدی و شهادت علی بن موسی الرضا، به نویسندگی و کارگردانی مهدی فخیم‌زاده، در سال ۱۳۸۰ به صورت خلاصه‌شده درآمد و به عنوان فیلم از شبکه یک پخش شد. برای ولایت عشق یک سال تحقیق، و یک سال فیلمنامه نوشته شد و ۲ ابتکار تازه به کار رفت، یکی حضور فیزیکی شخصیت امام و دیگری پخش دیالوگ برای آن شخصیت. تا قبل از آن در فیلم‌های مذهبی-تاریخی، شخصیت امام به هیچ عنوان پخش نمی‌شد و هیچ دیالوگی برای آن شخصیت تهیه و تدوین نمی‌شد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.mizanonline.com/fa/news/406779|وبگاه=خبرگزاری میزان|بازبینی=|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|عنوان=سریال ولایت عشق}}</ref> تیتراژ ماندگار این فیلم با صدای [[محمد اصفهانی]] و آهنگسازی [[بابک بیات]] همراه بود که بعدها با نام [[ولایت عشق (آلبوم)|آلبوم ولایت عشق]]، به صورت جداگانه منتشر شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=آلبوم موسیقی سریال ولایت عشق|نشانی=https://www.soundtracks.ir/soundtrack/iranian-soundtracks/babak-bayat/124-Babak-bayat-Mohammad-Esfahani-Velayate-Eshgh-Soundtrack.html|وبگاه=ساندترکس|بازبینی=|کد زبان=|نویسنده=|تاریخ=}}</ref>
 
در سال ۱۳۹۰، انیمیشن «آقای مهربان،مهربان»، به کارگردانی سید علیرضا گلپایگانی و بهنام دلداده، و تهیه‌کنندگی [[مرکز پویانمایی صبا]]، و به مناسبت ولادت علی بن موسی الرضا، از [[شبکه پویا]] جمهوری اسلامی ایران، به نمایش درآمد. این انیمیشن ۱ ساعت و ۱۲ دقیقه‌ای با کیفیت سه بعدی، به داستان ضامنضمانت آهو توسط علی بن موسی اشاره دارد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=آقای مهربان (ضامن آهو)|نشانی=https://www.pesardana.com/video/aghaye-mehraban/|بازبینی=|کد زبان=fa-IR|نویسنده=|تاریخ=|وبگاه=}}</ref>
 
== کتابشناسی ==
 
=== ولایتعهدی ===
کتاب‌های بسیاری با موضوع ولایتعهدی علی بن موسی الرضا به رشته تحریر درآمده است، از جمله: «کتاب ولایتعهدی امام رضا علیه‌السلام» نوشته [[مرتضی مطهری]]، ولایة العهد بین الامام و المأمون تألیف [[سید جواد شهرستانی]]، نگاهی به زندگی و ولایتعهدی امام رضا (ع) تألیف محمدعلی امینی و فرصت ولایتعهدی امام رضا (ع) در نشر معارف اسلامی به قلم [[محمدتقی فلسفی]].
 
== سال‌شمار امامت امامان دوازده‌گانه شیعه ==
 
== پانویس ==
{{پانویس|۲}}{{ویکی‌انبار-رده}}
 
== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌گفتاورد}}
{{ویکی‌انبار-رده}}
 
* [http://www.aqr.ir/ باب‌الرضا(ع)؛ وبگاه آستان قدس رضوی]
* [http://www.razavi.tv/ پخش زنده حرم رضا]
{{ویکی‌گفتاورد}}
 
== منابع ==
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=احمدی بیرجندی|نام=احمد|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=مدایح رضوی در شعر فارسی|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۷۷|ناشر=بنیاد پژوهش‌های اسلامی|مکان=مشهد|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|مترجم=|پیوند=http://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=6148&Itemid=167&lang=fa}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مهدوی پارسا|نام=حسین|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=نکته‌هایی پیرامون حرم‌شناسی|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۹۱|ناشر=انتشارات قدس رضوی|مکان=مشهد|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|مترجم=|پیوند=http://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=14535&Itemid=167&lang=fa}}
*{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عابدی|نام=احمد|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری|کوشش=مجله پژوهش‌های دینی|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۹۰|ناشر=|مکان=قم|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|مترجم=|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/943962/تردیدهای-آشکار-و-نهان-علامه-مجلسی-درباره-اعتبار-رساله-ذهبیه}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عالم‌زاده|نام=بزرگ|عنوان=حرم رضوی به روایت تاریخ|ناشر=به‌نشر|سال=۱۳۹۴|شابک=۹۷۸-۹۶۴-۰۲-۲۲۷۰-۶}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شاکریان|نام=حامد|فصل=شانزدهم|عنوان=ولایتعهدی امام رضا (ع) علل و پیامدها|سری=۳|سال=۱۳۹۴|مکان=بجنورد|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=موسوی پناه|نام=سید ابراهیم|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=حرم در واژه‌ها|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۹۱|ناشر=انتشارات قدس رضوی|مکان=مشهد|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|مترجم=|پیوند=http://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=14559&Itemid=167&lang=fa}}
*{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ضیائی|نام=رحمت‌الله|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=دانشنامه کلام اسلامی|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۹۱|ناشر=موسسه امام صادق|مکان=قم|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|مترجم=|پیوند=http://lib.eshia.ir/23021/1/74}}
*{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قربانی|نام=باقر|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=دانشنامه جهان اسلام|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۹۳|ناشر=دائرة‌ المعارف بزرگ اسلام|مکان=قم|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|مترجم=|پیوند=http://rch.ac.ir/article/Details/9594}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|پیوند نویسنده=شیخ عباس قمی|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۸۹|ناشر=وحدت بخش|مکان=تهران|زبان=فارسی}}