تفاوت میان نسخه‌های «نظریه نسبیت»

جز
اصلاح نویسه ها، تصحیح املاء، تصحیح علائم نگارشی
(خنثی‌سازی ۲ ویرایش 27557016 از 109.238.178.183 (بحث): نیازی نیست)
جز (اصلاح نویسه ها، تصحیح املاء، تصحیح علائم نگارشی)
[[پرونده:Spacetime curvature.png|بندانگشتی|افکنش [[فضای دوبعدی]] یک خمیدگی فضا-زمان در [[فضای سه‌بعدی]] که در نظریه نسبیت عام مطرح می‌شود]]
'''نظریهٔ''' '''نسبیَت''' دو نظریه اصلی و معروف [[نسبیت خاص]] و [[نسبیت عام]] [[آلبرت اینشتین]] را در بر می‌گیرد. ایدهایدهٔ اصلی این نظریه آن است که زمان و فضا با هم مرتبط هستند، نه جدا از هم و ثابت.
 
آغاز به کار بردن عبارت «نظریهٔ نسبیت» به ۱۹۰۶ بر می‌گردد؛می‌گردد. هنگامی که [[ماکس پلانک]] ترکیب «نظریه نسبی» (در [[زبان آلمانی|آلمانی]]: ''Relativtheorie'') را به کار برد و بر چگونگی به کار برده شدن اصل نسبیت توسط این نظریه تأکید کرد. اما این [[آلفرد بوخرر]] بود که در بخش بحث مقاله پلانک، برای نخستین بار ترکیب «نظریه نسبیت» (در [[زبان آلمانی|آلمانی]]: ''Relativitätstheorie'') را به کار برد.
 
== نسبیت خاص ==
{{اصلی|نسبیت خاص}}
نسبیت خاص نگره‌ای بر روی ساختار [[فضازمان]] است. این نگره در سال ۱۹۰۵ توسط اینشتین و در مقاله‌ای به نام «[[درباره الکترودینامیک اجسام در حال حرکت]]» ارایهارائه شد. این نگره بر پایه دو فرضی است که در تناقض با [[مکانیک کلاسیک]] هستند:
# قوانین [[فیزیک]] در دستگاه ناظر کلی (نظارت کیهانی) برای همهٔ اجسام یکسان و واحد است. ([[اصل نسبیت]]).
# [[سرعت نور]] در [[خلأ]] برای همه ناظران، صرفنظرصرف نظر از حرکت نسبیشان یا حرکت منبع تولیدکنندهتولیدکنندهِ [[نور]]، ثابت است.
چنین نگره‌ای همخوانی بهتری با آزمایش‌های تجربی نشان می‌دهد. برای نمونه، [[آزمایش مایکلسون-مورلی]] نه تنها فرض دوم را تأیید می‌نمودمی‌کرد، کهبلکه نتایج جالب دیگری را نیز به همراه داشت:
* [[نسبیت همزمانی]]: دو رویداد که برای یک ناظر هم‌زمان هستند، ممکن است برای ناظر دیگری که نسبت به ناظر نخست در حال حرکت است هم‌زمان نباشند.
* [[اتساع زمانی]]: [[ساعت]]‌های در حال حرکت گذر زمان کمتری را نسبت به ساعت‌های ساکن تجربه می‌کنند و نشان می‌دهند.
== نسبیت عام ==
{{اصلی|نسبیت عام}}
نسبیت عام، نظریه‌ای هندسی برای گرانش است که در سال ۱۹۱۶ توسط آلبرت اینشتین مطرح گردید و تصویر کنونی فیزیک جدید از گرانش را تشکیل می‌دهد. نسبیتنسبیتِ عام،عام نظریهنظریهٔ نسبیت خاص و قانون جهانی گرانش نیوتن را تعمیم می‌دهد و توصیفی یکتا از گرانش به عنوان یک ویژگی هندسی فضا و زمان،زمان و یا فضازمان ارائه می‌کند. به خصوص در این نظریه، [[انحنا]]ی فضازمان،فضای زمان، به‌طور مستقیم به [[انرژی]] و [[تکانه]] هر ماده و تابشی مربوط است که موجود باشد مربوط است. این رابطه توسط [[معادلات میدان اینشتین]] مشخص می‌گردد ٬کهکه یک دستگاه معادلات مشتقات پاره‌ای را تشکیل می‌دهندمی‌دهد.
 
برخی از پیش‌بینی‌های نظریهنظریهٔ نسبیت عامعام، ٬بهبه خصوص موارد مرتبط با گذشت زمان، هندسهٔ فضا٬حرکتفضا، حرکت اجسام هنگام سقوط آزاد و انتشار نور، با پیش‌بینی‌های نظریه‌های فیزیک کلاسیک تفاوت بسیاری دارند. برای نمونهنمونه، از چنین تفاوت‌هایی،تفاوت‌هایی می‌توان به اتساع گرانشی زمان، [[همگرایی گرانشی]]، [[انتقال به سرخ گرانشی]] نور و [[تأخیر شاپیرو|تاخیر زمانی گرانشی]] اشاره کرد. پیش‌بینی‌های نظریهنظریهٔ نسبیت عام در همه [[آزمون‌های نظریه نسبیت عام|آزمون‌ها]] تا به امروز تأیید شده‌اند. هرچند نسبیت عام تنها نظریه نسبیتی نور [[جایگزین‌های نظریه نسبیت عام|نیست]]، [[تیغ اوکام|ساده‌ترین]] نظریه‌ای است که با آزمایش‌ها مطابقت دارد.دارد، البته پرسش‌هایپرسش‌هایی بدون پاسخی باقی مانده‌اند، که بنیادی‌ترین آن‌ها چگونگی آشتی دادن نسبیت عام با فیزیک کوانتومی برای ایجاد یک نظریه خود-سازگار و کامل از [[گرانش کوانتومی]] می‌باشداست.
 
نظریهنظریهٔ اینشتین نتایج اخترفیزیکی مهمی به دنبال دارد. برای مثال، وجود سیاه‌چاله‌ها را نشان می‌دهد (مکان‌هایی در فضا که در آن فضا و زمان طوری ناهموار شده‌اند که هیچ چیز، حتی نور نمی‌تواند از آن فرار کند)، حالتی که در پایان عمر برای [[ستاره]]‌های پرجرم ایجاد می‌گردد. شواهد فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد تابش‌های شدید گسیل شده از برخی اجسام نجومی، مربوط به سیاه‌چاله‌ها است. برای مثال، [[دوتایی پرتو ایکس|ریزاختروش‌ها]] یا [[هسته کهکشانی فعال]] نتیجه حضور [[سیاه‌چاله ی ستاره‌وار|سیاه‌چاله‌های ستاره‌وار]] و سیاه‌چاله‌هایی با [[سیاه‌چاله کلان‌جرم|جرم‌های بسیار بسیار بیشتر]] هستند. خم‌شدن نور توسط گرانش می‌تواند منجر به پدیده‌ای موسوم به [[همگرایی گرانشی]] گردد که موجب دیده شدن چند تصویر از یک شئ نجومینجومیِ دور،دور در آسمان می‌شود. نسبیت عام همچنین وجود [[موج گرانشی|امواج گرانشی]] را پیش‌بینی می‌کند. مشاهده و اندازه‌گیری مستقیم آن‌ها هدف پروژه‌هایی نظیر [[لیگو]]، آنتن فضایی تداخل‌سنج لیزری ناسا/اسا و [[آرایه‌های زمان‌سنجی تپ‌اختر|آرایه‌های گوناگون زمان‌سنجی تپ‌اختر]] است. در ۱۱ فوریه ۲۰۱۶۲۰۱۶، پژوهشگران در LIGO موفق به مشاهده مستقیم امواج گرانشی برای نخستین بار شدند. همچنین، نسبیت عام اساس مدل‌های کنونی کیهان‌شناختی از یک [[انبساط جهان|جهان در حال انبساط]] است.
 
== منابع ==
۱۰۱

ویرایش