چگالش بوز–اینشتین: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
ویرایش 2.177.49.102 (بحث) به آخرین تغییری که 5.219.50.135 انجام داده بود واگردانده شد
برچسب‌ها: جایگزین شد ویرایشگر دیداری حذف حجم زیادی از مطالب منبع‌دار برداشتن بخش بزرگی از صفحه
جز (ویرایش 2.177.49.102 (بحث) به آخرین تغییری که 5.219.50.135 انجام داده بود واگردانده شد)
برچسب: واگردانی
[[پرونده:Bose-Einstein Condensation.ogv|thumb|261x261px|ویدئویی از چگال بوز-اینشتین در مقابل دما و نمودار انرژی.]]<br />{{فیزیک ماده چگال}}'''چگالش بوز-اینشتین'''{{به انگلیسی|Bose–Einstein condensate}} حالتی از ماده است که در آن، یک گازِ رقیقِ [[بوزون]]{{به انگلیسی|Boson}} را تا دمای بسیار پایین و در ۲۷۳٫۱۴- درجه سانتی‌گراد<ref>{{cite book |title = Thermodynamics|first1 = C. P.|last1 = Arora|publisher = Tata McGraw-Hill|year = 2001|isbn = 0-07-462014-2|page = 43|url = http://books.google.com/books?id=w8GhW3J8RHIC}}, [http://books.google.com/books?id=w8GhW3J8RHIC&pg=PA43 Table 2.4 page 43]</ref>(بسیار نزدیک به [[صفر مطلق|صفرمطلق]])، سرد می‌کنند. در اثر دمای بسیار پایین در این [[گذار فاز|گذارفازی]]{{به انگلیسی|Phase transition}}، بخش بسیار بزرگی از بوزون‌ها، کمترین حالت کوانتومی را اِشغال می‌کنند و در آن نقطه [[پدیده‌های کوانتومی ماکروسکوپیک|پدیدهٔ کوانتومیِ‌ماکروسکوپی]] آشکار می‌شود. بوزون‌های سرد در هم فرو می‌روند و ابَر ذره‌هایی که رفتاری بیشتر شبیه یک [[ریزموج]]{{به انگلیسی|Microwave}} دارد تا ذره‌های معمولی شکل می‌گیرد. مادهٔ چگال شدهٔ بوز-اینشتین شکننده و سرعت عبور نور در آن بسیار کم‌است.
[[پرونده:Bose-Einstein Condensation.ogv|thumb|261x261px|ویدئویی از چگال بوز-اینشتین در مقابل دما و نمودار انرژی.]]<br />{{فیزیک ماده چگال}}
 
== تاریخچه ==
این حالت ماده، در سال ۱۹۹۵ توسط دو دانشمند به نام‌های [[اریک آلن کرنل]]{{به انگلیسی|Eric Allin Cornell}} و [[کارل ادوین ویمن]] ساخته‌شد، اما پیش از آن، دو دانشمند دیگر یعنی [[ساتیندرا بوز]]{{به انگلیسی|Satyendra Nath Bose}} و [[آلبرت اینشتین|آلبرت انیشتین]]، وجود این حالت را در سال ۱۹۲۰ پیش‌بینی کرده بودند ولی به دلیل نداشتن وسایل و امکانات لازم آن را نساختند.
 
== دمای بحرانی ==
اتم‌های پلاسماها فوق‌العاده داغ و فوق‌العاده برانگیخته‌اند، اما حالت متراکمِ بی‌ای‌سی {{به انگلیسی|BEC}} درست برعکس آن است و آن‌ها کاملاً تحریک نشده و فوق‌العاده سرد هستند. متراکم شدن یا چگالش وقتی رخ می‌دهد که چند مولکول گاز، به خاطر کاهش انرژی، با یکدیگر جمع شده و تبدیل به مایع شوند. اتم‌های گازها، واقعاً برانگیخته و پر انرژی هستند اما در صفر درجه کلوین، تقریباً تمام مولکول‌ها از حرکت می‌ایستند و وقتی انرژیشان کم می‌شود حرکتشان کند شده، دور هم جمع و توان تبدیل به قطره را دارا می‌شوند.
 
دانشمندان راهی پیدا کرده‌اند که بتوانند ماده را تا دمای نزدیک به صفر مطلق سرد کنند. وقتی که دما تا این حد کم می‌شود، می‌توان با چند عنصر خاص، حالت متراکمِ ماده را ساخت. کرنل و وای‌من این کار را با عنصر [[روبیدیم]]{{به انگلیسی|Rubidium}} انجام دادند. حالا ماده که سرد است، اتم‌ها شروع به جمع و یکپارچه شدن می‌کنند و تمام این اتفاق در دمایی حدود چند بیلیونیم درجه رخ می‌دهد. نتیجهٔ این یکپارچه شدن اتم‌ها، حالت چگالش بوز-اینشتین است. اتم‌هایی که در یک محل جمع شده‌اند، تشکیل یک ابَراتم را می‌دهند و دیگر هزاران اتم مجزا وجود ندارد. در سال ۲۰۰۱ [[ولفانگ کترله]]{{به انگلیسی|Wolfgang Ketterle}}، [[جایزه نوبل فیزیک]] را به خاطر نشان دادن تجربی این پدیده از آن خود کرد. انتقال به بی‌ای‌سی زیر دمای بحرانی رخ می‌دهد. برای یک گاز سه بعدیِ یکنواخت که از ذرات غیر متعامل و بدون هیچ درجه داخلیِ آشکارِ آزاد تشکیل شده‌است، این‌گونه است:
 
<math>T_c=\left(\frac{n}{\zeta(3/2)}\right)^{2/3}\frac{2\pi \hbar^2}{ m k_B} \approx 3.3125 \ \frac{\hbar^2 n^{2/3}}{m k_B}</math>
 
{| class="wikitable"
 
!
! href="آلبرت اینشتین" |
!
|- href="زبان انگلیسی"
|<math>\,T_c</math>
| می‌شود
| href="رده:مقاله‌های دارای واژگان به زبان انگلیسی" |دمای بحرانی
|-
| href="بخار_آب" |<math>\,n</math>
|می‌شود
| href="صفر_مطلق" |[[چگالی تعداد|چگالی ذرات]]
|- href="۲۰۰۱ (میلادی)"
| href="ولفگانگ کترله" |<math>\,m</math>
|می‌شود
|جرم در هر بوزون
|-
|<math>\hbar</math>
|می‌شود
|کاهش [[ثابت پلانک]]
|-
|<math>\,k_B</math>
|می‌شود
|[[ثابت بولتزمن]]
|-
|<math>\,\zeta</math>
|می‌شود
|[[تابع زتای ریمان]] <math>\,\zeta(3/2)\approx 2.6124.</math>
|-
|}
 
تداخلِ ارزشِ متغیرها و اصلاحات را می‌توان با [[نظریه‌میانگین‌میدان]]{{به انگلیسی|Mean field theory}} محاسبه کرد.<ref>{{یادکرد-ویکی|پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mean_field_theory&oldid=635953699|عنوان=Mean field theory|زبان=انگلیسی|بازیابی=۹ آوریل ۲۰۱۵}}</ref><ref>{{یادکرد-ویکی|پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bose–Einstein_condensate&oldid=655736039|عنوان=Bose–Einstein condensate|زبان=انگلیسی|بازیابی=10 آوریل ۲۰۱۵}}</ref>
 
== جستارهای وابسته ==
{{درگاه|فیزیک}}
* [[پدیده‌های کوانتومی ماکروسکوپیک]]
* [[ابررسانایی]]
* [[عنصر فرااورانیم]]
* [[فیزیک ذرات]]
* [[ذرات زیراتمی]]
* [[گذار فاز]]
 
== منابع و پانویس ==
{{ویکی‌انبار-رده|Gravitation}}
{{آغاز چپ‌چین}}
{{پانویس}}
۲۶٬۴۵۰

ویرایش