تفاوت میان نسخه‌های «استیضاح»

۹۳۴ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
تمیزکاری مقاله و حذف برچسب تمیزکاری
(اضافه کردن استیضاح در بریتانیا)
(تمیزکاری مقاله و حذف برچسب تمیزکاری)
{{تمیزکاری}}
 
'''استیضاح''' یکی از ساز وکارهای سیاسی مورد استفاده در [[سیاست]] داخلی کشورها و به‌طور مشخص عرصه مناسبات دو [[قوه مقننه]] و [[قوه مجریه|مجریه]] است.
 
== معنای استیضاح ==
استیضاح یک [[واژه]] بر گرفته از واژگان [[زبان عربی|عربی]] است که از نظر واژه به معنای "درخواست توضیح" است اما در اصطلاح سیاسی به معنای "پرسش رسمی نمایندگان مجلس از [[رئیس‌جمهور]]، [[هیئت وزیران]] یا یک وزیر" است که پس از ارائه توضیحات آن‌ها باید برای ادامه کارشان از مجلس مجدداً رأی اعتماد بگیرد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=مفاهیم: استیضاح چیست؟|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/19851/مفاهیم-استیضاح-چیست|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-04-17|بازبینی=2019-12-21|کد زبان=fa}}</ref>
 
== سازوکار استیضاح ==
طرح استیضاح به خودی خود به مفهوم [[عزل]] مقام مورد استیضاح نمی‌باشد بلکه اولین گام در این مسیر تلقی می‌شود و چنانچه در [[رأی‌گیری]] پس از توضیحات وی، به او [[رأی عدم اعتماد]] داده شود آن مقام برکنار می‌شود.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=خبرگزاری فارس - استيضاح چيست؟|نشانی=https://www.farsnews.com/news/8805201102%20%20%20%20/-استيضاح-چيست|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=2009-09-24|بازبینی=2019-12-21}}</ref>
 
== گذشته و امروز ==
سابقه تاریخی انجام استیضاح اگرچه به [[قرون وسطی]] بازمی‌گردد اما نمونه‌های عینی مشخص آن را می‌توان در عملکرد اوایل [[سده ۱۹ (میلادی)|قرن نوزدهم]] نظام سیاسی انگلیس مشاهده کرد. در نظام‌های سیاسی جهان برای جلوگیری از تمرکز قدرت و نیز رعایت جنبه‌های تخصصی اداره امور جامعه،[[جامعه]]، قدرت حکومت به سه شاخه تقنینی، اجرایی و قضایی تقسیم شده‌است.
 
البته این سه قوه هم در نظام‌های سیاسی [[نظام پارلمانی|پارلمانی]] و هم در نظام‌های سیاسی [[نظام ریاستی|ریاستی]] با یکدیگر در ارتباط بوده و قوانین اساسی کشورها چگونگی روابط آن‌ها با هم و نیز سازوکارهای کنترل آن‌ها به وسیله یکدیگر را در نظر گرفته‌اند که در عین [[تفکیک قوا]] نوعی همکاری یا ارتباط بین [[قوای سه‌گانه]] نیز از طریق تمهیدات حقوقی و سیاسی ایجاد شده تا در عین تمایز قوا کلیت حاکمیت ملی کشور بروز کند.
 
در نظام سیاسی پارلمانی که ارتباط بیشتری بین دو قوه مقننه و مجریه وجود دارد مجلس و پارلمان که نمایندگان آن از سوی مردم انتخاب می‌شوند حق دارند کلیه اقدامات و عملکردهای [[قوه مجریه]] را زیر نظر بگیرند و از راه طرح سؤال، استیضاح و ایجاد کمیسیون‌های تحقیق یا نهادهای نظارتی چون دیوان محاسبات این قوه را کنترل کنند.
 
همچنین قوه مقننه حق دارد با صدور رأی عدم اعتماد هیئت وزیران یا یک وزیر را برکنار کند. البته به منظور ایجاد توازن بین دو قوه در [[نظام پارلمانی]]، قوه مجریه نیز از طرق مختلف همچون تنظیم و پیشنهاد لوایح قانونی یا حتی انحلال پارلمان، مجلس را کنترل می‌کند.
 
در نظام سیاسی ریاستی همچون نظام سیاسی [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] نیز قانون اساسی ترتیباتی برای استیضاح مقامات ارشد قوه مجریه از جمله رئیس‌جمهور و معاونش توسط [[کنگره]] در نظر گرفته‌است که در نهایت نیز می‌تواند به برکناری آن‌ها از قدرت منجر شود.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=خبرگزاری فارس - استيضاح چيست؟|نشانی=https://www.farsnews.com/news/8805201102%20%20%20%20/-استيضاح-چيست|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=2009-09-24|بازبینی=2019-12-21}}</ref>
 
== قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ==
در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی]] نیز سازوکارهایی مشابه نظام سیاسی پارلمانی برای کنترل قوه مجریه مد نظر قرار گرفته‌است. امکان انحلال [[مجلس|پارلمان]] در نظام سیاسی جمهوری اسلامی به شکل روشنی مطرح نشده‌است.
 
=== استیضاح وزیران ===
۱۵۶

ویرایش