تفاوت میان نسخه‌های «بلا کون»

۲٬۰۸۰ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
جمهوری شورایی
(نجات ۱ منبع و علامت‌زدن ۰ به‌عنوان مرده.) #IABot (v2.0)
(جمهوری شورایی)
{{Infobox Officeholder
{{Infobox Officeholder|name=بلا کون|image=Bela Kun (cropped).png|caption=بلا کون در ۱۹۲۳|order=کمیسر امور خارجهٔ خلق{{سخ}}رهبر جمهوری شورایی مجارستان|term_start=۲۱ مارس ۱۹۱۹|term_end=۱ اوت ۱۹۱۹|president=|predecessor=Ferenc Harrer <small>(وزیر)</small>|successor=Péter Ágoston <small>(وزیر)</small>|birth_date={{تولد|1886|2|20}}|birth_place=سیلادی‌چه، [[اتریش-مجارستان]] (اکنون [[کهو سیلوانیه]] در [[رومانی]])|death_date={{مرگ و سن|۱۹۳۸|۸|۲۹|۱۸۸۶|۲|۲۰}}|death_place=[[مسکو]]، [[اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی]]|party=حزب سوسیال دموکراتیک مجارستان (MSZDP)
| name = بلا کون
{{سخ}}[[حزب کمونیست مجارستان]] (KMP)|religion=|spouse=Irén Gál|children=Miklós{{سخ}}Ágnes|birth_name=بلا کوهن}}
| image = BélaKunHacia1922.jpg
| caption = بلا کون در ۱۹۲۲
| order = کمیسر امور خارجهٔ خلق{{سخ}}رهبر جمهوری شورایی مجارستان
| term_start = ۲۱ مارس ۱۹۱۹
| term_end = ۱ اوت ۱۹۱۹
| president =
| predecessor = Ferenc Harrer <small>(وزیر)</small>
| successor = Péter Ágoston <small>(وزیر)</small>
| birth_date = {{تولد|۱۸۸۶|۲|۲۰}}
| birth_place = سیلادی‌چه، [[اتریش-مجارستان]] (اکنون [[کهو سیلوانیه]] در [[رومانی]])
| death_date = {{مرگ و سن|۱۹۳۸|۸|۲۹|۱۸۸۶|۲|۲۰}}
| death_place = [[مسکو]]، [[اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی]]
| party = حزب سوسیال دموکراتیک مجارستان (MSZDP)
{{سخ}}[[حزب کمونیست مجارستان]] (KMP)
| religion =
| spouse = Irén Gál
| children = Miklós{{سخ}}Ágnes
| birth_name = بلا کوهن
}}
'''بِلا کون''' {{به مجاری|Kun Béla}}(زاده ۲۰ فوریه ۱۸۸۶ با نام '''بلا کوهِن''' - درگذشته ۲۹ اوت ۱۹۳۸) انقلابی و سیاستمدار کمونیست [[مردم مجار|مجار]] و رهبر [[جمهوری شورایی مجارستان]] در سال ۱۹۱۹ بود. او در ۱۹۲۰ به مسکو مهاجرت کرد و در آنجا قربانی پاکسازی‌های {{چر}}۱۹۳۸–۱۹۳۹ [[ژوزف استالین|استالین]] شد.
 
 
== جنبش کارگری ==
در سالهای اقامت در مدرسهٔ کُلُژوار، [[اندره آدی]] که در سال بالاتر بود را به تعلیم خصوصی بلا کون گماشته بودند و آدی او را به محافل روشنفکری چپ بوداپست معرفی کرده‌بود.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Tőkés|ک=Tőkés|ص=172|زبان=en}}</ref> او در ۱۹۰۲در۱۹۰۲ در زمان دبیرستان وارد [[:en:Social Democratic Party of Hungary|حزب سوسیال دمکرات مجارستان]] شد<ref dir="ltr">{{پک/بن|Tőkés|ک=Tőkés|ص=174|زبان=en}}</ref> و در ۱۹۱۳ به نمایندگی کنگرهٔ حزب درآمد.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Tőkés|ک=Tőkés|ص=176|زبان=en}}</ref>
 
در آغاز [[جنگ جهانی اول]]، بلا کون در ارتش [[اتریش-مجارستان]] ثبت نام کرد و پانزده ماه در جبهه روسیه جنگید. در اوایل ۱۹۱۶، با پیشروی روس‌ها به [[گالیسیا (اروپای شرقی)|گالیسیا]]، اسیر شد و به اردوگاهی در [[تومسک]] منتقل شد. در پائیز همان سال، برای مقابله با زندگی کسالت‌بار زندان با چند افسر جوان دیگر گروهی را برای مطالعه و گفتگوی [[مارکسیسم|مارکسیستی]] تشکیل دادند. سال بعد کون و همکارانش که بسیاری از آنها رهبران آیندهٔ جنبش تحت حمایت بلشویکِ [[جمهوری شورایی مجارستان]] شدند، با فراکسیون [[بلشویسم|بلشویک]] و [[منشویسم|منشویک]] آشنا شده و در ارتباط ماندند. این زمان نقطهٔ شروع فعالیت انقلابیِ روسی بلا کون است.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Tőkés|ک=Tőkés|ص=177|زبان=en}}</ref>
 
در سال‌های تومسک بین آوریل ۱۹۱۷ تا نوامبر ۱۹۱۸، کون بیش از بیست مقاله و تفسیر خبر در مجلهٔ کارگران سیبری{{یادچپ|Sibirskii Rabochii}}، درفش انقلاب{{یادچپ|Znamya revolyutsii}}و سپس در [[پراودا]] منتشر کرد.<ref dir="ltr" name=":0">{{پک/بن|Smele|ک=Smele|ص=641|زبان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{پک/بن|Kun|ک=Kun|ص=|زبان=hu}}</ref> در اکتبر ۱۹۱۷ او را با چند تن دیگر از اسیران به ویلایی در تومسک منتقل کردند. بلا کون در دسامبر ۱۹۱۷ به [[سن پترزبورگ]] و [[مسکو]] رفت که در آنجا با رهبران بلشویک و [[ولادیمیر لنین|لنین]] آشنا شد و شاخهٔ مجاری [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] را در مارس ۱۹۱۸ تأسیس کرد. در نوامبر آن سال غیرقانونی به بوداپست رفت و [[حزب کمونیست مجارستان]] را با بودجهٔ مسکو<ref name=":0"/> تشکیل داد، خود نیز ریاست کمیتهٔ مرکزی را بر عهده گرفت. حزب کمونیست، تبلیغات ضد دولتی شدیدی را از طریق ''روزنامهٔ سرخ''{{یادچپیاد|Vörös Ujság که بلا کون آن را تأسیس کرد.}} بر ضد سوسیال دموکرات‌ها و [[میهای کارویی]]، نخست‌وزیر آغاز کرد. این حزب اقبال زیادی در میان روشنفکرانِ به خصوص بوداپستی و طبقهٔ کارگر پیدا کرد.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Borsányi|ک=Borsányi|ص=58|زبان=hu}}</ref>
 
بلا کون توسط دولت کارویی در فوریه ۱۹۱۹ زندانی شد ولی به رهبری حزب کمونیست مجارستان از درون سلول ادامه داد.<ref dir="ltr" name=":1">{{پک/بن|Britannica|ک=Britannica|ص=|زبان=hu}}</ref>
 
== جمهوری شورایی ==
{{نوشتار اصلی|جمهوری شورایی مجارستان}}پس از جنگ جهانی اول در ۱۶ نوامبر ۱۹۱۸ مجارستان به عنوان ''جمهوری مستقل'' اعلام شد. کشور دستخوش آشوب با اقتصادی نابود شده بود و همسایه‌های پیروز در جنگ نیز علاقمند به گرفتن هرچه بیشتر از خاک تاریخی پادشاهی مچارستان بودند، در این شرایط از ۱۱ ژانویه ۱۹۱۹ [[میهای کارویی]] در مقام [[نخست‌وزیر]] و [[رئیس‌جمهور]] بر سر کار بود ولی نتوانست کشور را یکپارچه کند.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Roszkowski and Kofman|ک=Roszkowski and Kofman|ص=1981|زبان=hu}}</ref> کارویی در ۲۰ مارس دستوری از ژنرال فرناند ویکس{{یادچپ|Fernand Vix}} دریافت کرد که ارتش مجارستان باید [[دشت بزرگ مجارستان|دشت بزرگ]] را ترک کند. با خطر از بین رفتن [[تمامیت ارضی]]، کابینه در ۲۱ مارس استعفا داد ولی کارویی خاطرنشان کرد که دولت جدید باید تنها از سوسیال دموکرات‌ها انتخاب شود، اما به دور از اطلاع کارویی سوسیال دموکرات‌ها با کمونیستها ائتلاف کرده‌بودند. بلا کون از زندان آزاد شد و مقام کمیسر امور خارجهٔ خلق را در دولت جدید ائتلافی کمونیست-سوسیال دمکرات به عهده گرفت. با کودتای بلا کون حکومت [[جمهوری شورایی مجارستان|جمهوری شورایی]] در ۲۱ مارس ۱۹۱۹ تأسیس شد و تا اول اوت همان سال ادامه یافت.<ref name=":1"/>
در ۲۰ مارس ۱۹۱۹، بلا کون توسط [[میهای کارویی|کارویی]] آزاد شد و روز بعد، مقام کمیسر امور خارجهٔ خلق را در دولت جدید ائتلافی کمونیست-سوسیال دمکرات به دست گرفت.<ref name=":1" />
 
== یادداشت ==
* {{یادکرد کتاب|عنوان=Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916-1926|پیوند=https://books.google.hu/books?id=QwquCgAAQBAJ&pg=PA641&lpg=PA641&dq=Sibirskii+Rabochii+Tomsk&source=bl&ots=c652_mjx6G&sig=ACfU3U1QBkFTg2qbwagO95EDxm88oU116w&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj5xa_T96XmAhVLAhAIHTFxDsYQ6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=Sibirskii%20Rabochii%20Tomsk&f=false|نویسنده=Jonathan D. Smele|زبان=en|سال=2015|ناشر=Rowman & Littlefield|شابک=9781442252813|ref={{harvid|Smele}}}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان={{عبارت چپ به راست|Válogatott írások és beszédek I-II}}|نویسنده=Béla Kun|پیوند=https://www.antikvarium.hu/konyv/kun-bela-valogatott-irasok-es-beszedek-i-ii-93597|ترجمه عنوان={{عبارت راست به چپ|گزیدهٔ سخنرانی و نوشته‌های بلا کون در دو جلد}}|زبان=hu|ناشر=Kossuth Könyvkiadó|سال=1966|مکان=Budapest|ref={{harvid|Kun}}}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|زبان=en|نویسنده=Wojciech Roszkowski and Jan Kofman|ناشر=[[روتلج|Routledge]]|پیوند=https://books.google.hu/books?id=RnKlDAAAQBAJ&pg=RA3-PA1981&lpg=RA3-PA1981#v=onepage&q&f=false|سال=2015|Questia]]|ref={{harvid|Roszkowski and Kofman}}|زبان=en}}
{{پایان چپ‌چین}}