تفاوت میان نسخه‌های «بلا کون»

۵٬۳۵۸ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
بهبود مقاله: ترورها
(جمهوری شورایی)
(بهبود مقاله: ترورها)
 
== جمهوری شورایی ==
[[پرونده:Nepkoztarsasag.png|بندانگشتی|<div style="padding:0.3em 0 0 4.5em;text-align:left;">{{legend|#996600|تحت کنترل رومانی در آوریل ۱۹۱۹}}{{legend|#D00000|تحت کنترل جمهوری شورایی}}{{legend|#FF9999|تحت کنترل جمهوری شورایی جهت برقراری جمهوری شورایی اسلواک}}{{legend|#009999|تحت کنترل فرانسه و کشورهای یوگسلاوی}}<div style="font-size: 110%;">{{legend-line|black solid 2px|مرز مجارستان در ۱۹۱۸}}{{legend-line|black solid 1px|مرز مجارستان در ۱۹۲۰}}</div></div>]]
{{نوشتار اصلی|جمهوری شورایی مجارستان}}پس از جنگ جهانی اول در ۱۶ نوامبر ۱۹۱۸ مجارستان به عنوان ''جمهوری مستقل'' اعلام شد. کشور دستخوش آشوب با اقتصادی نابود شده بود و همسایه‌های پیروز در جنگ نیز علاقمند به گرفتن هرچه بیشتر از خاک تاریخی پادشاهی مچارستان بودند، در این شرایط از ۱۱ ژانویه ۱۹۱۹ [[میهای کارویی]] در مقام [[نخست‌وزیر]] و [[رئیس‌جمهور]] بر سر کار بود ولی نتوانست کشور را یکپارچه کند.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Roszkowski and Kofman|ک=Roszkowski and Kofman|ص=1981|زبان=hu}}</ref> کارویی در ۲۰ مارس دستوری از ژنرال فرناند ویکس{{یادچپ|Fernand Vix}} دریافت کرد که ارتش مجارستان باید [[دشت بزرگ مجارستان|دشت بزرگ]] را ترک کند. با خطر از بین رفتن [[تمامیت ارضی]]، کابینه در ۲۱ مارس استعفا داد ولی کارویی خاطرنشان کرد که دولت جدید باید تنها از سوسیال دموکرات‌ها انتخاب شود، اما به دور از اطلاع کارویی سوسیال دموکرات‌ها با کمونیستها ائتلاف کرده‌بودند. بلا کون از زندان آزاد شد و مقام کمیسر امور خارجهٔ خلق را در دولت جدید ائتلافی کمونیست-سوسیال دمکرات به عهده گرفت. با کودتای بلا کون حکومت [[جمهوری شورایی مجارستان|جمهوری شورایی]] در ۲۱ مارس ۱۹۱۹ تأسیس شد و تا اول اوت همان سال ادامه یافت.<ref name=":1"/>
{{نوشتار اصلی|جمهوری شورایی مجارستان}}
{{نوشتار اصلی|جمهوری شورایی مجارستان}}پس از جنگ جهانی اول در ۱۶ نوامبر ۱۹۱۸ مجارستان به عنوان ''جمهوری مستقل'' اعلام شد. کشور دستخوش آشوب با اقتصادی نابود شده بود و همسایه‌های پیروز در جنگ نیز علاقمند به گرفتن هرچه بیشتر از خاک تاریخی [[پادشاهی مچارستانمجارستان]] بودند، در این شرایط از ۱۱ ژانویه ۱۹۱۹ [[میهای کارویی]] در مقام [[نخست‌وزیر]] و [[رئیس‌جمهور]] بر سر کار بود ولی نتوانست کشور را یکپارچه کند.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Roszkowski and Kofman|ک=Roszkowski and Kofman|ص=1981|زبان=hu}}</ref> کارویی در ۲۰ مارس دستوری از ژنرال فرناند ویکس{{یادچپ|Fernand Vix}} دریافت کرد که ارتش مجارستان باید [[دشت بزرگ مجارستان|دشت بزرگ]] را ترک کند. با خطر از بین رفتن [[تمامیت ارضی]]، کابینه در ۲۱ مارس استعفا داد ولی کارویی خاطرنشان کرد که دولت جدید باید تنها از سوسیال دموکرات‌ها انتخاب شود، اما به دور از اطلاع کارویی سوسیال دموکرات‌ها با کمونیستها ائتلاف کرده‌بودند. بلا کون از زندان آزاد شد و مقام کمیسر امور خارجهٔ خلق را در دولت جدید ائتلافی کمونیست-سوسیال دمکرات به عهده گرفت.<ref name=":1"/> [[:en:Zsigmond Kunfi|ژیگموند کونفی]] و [[:en:Vilmos Böhm|ویلموش بوهم]] از جمله سوسیال دموکرات‌هایی بودند که اتحاد با کمونیست‌ها را پذیرفتند و در دولت جدید نیز در منسب کمیسر آموزش و کمیسر دفاع ظاهر شدند.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Balogh|ک=Balogh|ص=19|زبان= en}}</ref> با کودتای بلا کون حکومت [[جمهوری شورایی مجارستان|جمهوری شورایی]] در ۲۱ مارس ۱۹۱۹ تأسیس شد و تا اول اوت همان سال برای ۱۳۳ روز ادامه یافت.<ref name=":1"/>
 
بلا کون توانست با تشکیل ارتش سرخ مجارستان در برابر ''دستور ویکس''{{یادچپ|Vix Note}} مقاومت کند و نیروهای [[چکسلواکی|چکسلواک]] را از شمال تا کاششا (امروز [[کوشیتسه]]) بیرون براند.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Borsányi|ک=Borsányi|ص=172|زبان=hu}}</ref> یک وکیل مجاری به نام [[:de:Ernst Bettelheim|اِرنو بِتِلهَیم]]{{یادچپ|Ernst Bettelheim (به مجاری: {{عبارت چپ به راست|Bettelheim Ernő}})}} مأمور شد که حزب کمونیست اتریش را با همراهی چهار هزار سرباز ارتش سرخ تشکیل دهد ولی سران حزب بازداشت شدند و ارتش سرخ هم توسط پلیس اتریش درهم شکسته شد.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Borsányi|ک=Borsányi|ص=178|زبان=hu}}</ref> از سوی شرق نیز رومانیایی‌ها چندین بار حتی تا بوداپست به مجارستان لشکر کشیدند و سرانجام نیز بلا کون وادار به استعفا شد و در اول اوت با هواپیما به وین گریخت.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Balogh|ک=Balogh|ص=20|زبان= en}}</ref>
 
== وحشت سرخ ==
در دورهٔ ۱۳۳ روزهٔ جمهوری شورایی اگرچه شاندور گاربایی، سوسیال دموکراتِ معتدل، به عنوان نخست‌وزیر رئیس شورا شد ولی قدرت دولتِ مبتنی بر ائتلاف سوسیال دموکرات‌ها و کمونیست‌ها بیشتر در دست بلا کون، کمیسر خارجی و همچنین کمونیست‌های تازه از شوروی برگشته، متمرکز بود.<ref dir="ltr">{{پک/بن|mek.oszk.hu|ک=mek.oszk.hu|ص=|زبان=hu}}</ref> با شروع ملی شدن صنعت، کشاورزی، بانک، تجارت‌های عمده، مسکن و زمین‌های شخصی اقتصاد کشور به سوی آشفتگی رفت و باعث قحطی در کشور شد و در نتیجه محبوبیت کمونیسم کاهش چندانی پیدا کرد.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Dowling|ک=Dowling|ص=447|زبان= en}}</ref> برای مقابله با فعالیت‌های ضدانقلاب که در ژوئن صورت گرفت، بلا کون، گروه ''جوانان لنین'' را تشکیل داد. تعداد قربانیان ترور جوانان لنین ۵۹۰ نفر است که به ترور یا وحشت سرخ معروف شد.<ref dir="ltr">{{پک/بن|Váry|ک=Váry|ص=1|زبان= hu}}</ref>
 
== یادداشت ==
* {{یادکرد کتاب|عنوان=Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916-1926|پیوند=https://books.google.hu/books?id=QwquCgAAQBAJ&pg=PA641&lpg=PA641&dq=Sibirskii+Rabochii+Tomsk&source=bl&ots=c652_mjx6G&sig=ACfU3U1QBkFTg2qbwagO95EDxm88oU116w&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj5xa_T96XmAhVLAhAIHTFxDsYQ6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=Sibirskii%20Rabochii%20Tomsk&f=false|نویسنده=Jonathan D. Smele|زبان=en|سال=2015|ناشر=Rowman & Littlefield|شابک=9781442252813|ref={{harvid|Smele}}}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان={{عبارت چپ به راست|Válogatott írások és beszédek I-II}}|نویسنده=Béla Kun|پیوند=https://www.antikvarium.hu/konyv/kun-bela-valogatott-irasok-es-beszedek-i-ii-93597|ترجمه عنوان={{عبارت راست به چپ|گزیدهٔ سخنرانی و نوشته‌های بلا کون در دو جلد}}|زبان=hu|ناشر=Kossuth Könyvkiadó|سال=1966|مکان=Budapest|ref={{harvid|Kun}}}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|زبان=en|نویسنده=Wojciech Roszkowski and Jan Kofman|ناشر=[[روتلج|Routledge]]|پیوند=https://books.google.hu/books?id=RnKlDAAAQBAJ&pg=RA3-PA1981&lpg=RA3-PA1981#v=onepage&q&f=false|سال=2015|توسط=[[کتابخانه برخط کوئستیا|Questia]]|ref={{harvid|Roszkowski and Kofman}}|زبان=en}}
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی۱= Balogh|نام۱=Eva S.|تاریخ= |عنوان= The Hungarian Social Democratic Centre and the Fall of Béla Kun|پیوند= https://www.jstor.org/stable/40867035|تاریخ بازبینی= |ژورنال= Canadian Slavonic Papers|دوره=۱۸ |شماره= ۱ |صفحات= |doi= |پیوند بایگانی= |تاریخ بایگانی= |پیوند مرده= |توسط= [[جی‌استور|Jstor]]|سال=1976 |ref={{harvid|Balogh}}|زبان=en}}
* {{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=hu|تاریخ=|وبگاه=mek.oszk.hu|نشانی=http://mek.oszk.hu/02100/02185/html/7.html|عنوان=A proletárdiktatúra|ترجمه عنوان={{عبارت راست به چپ|دیکتاتوری پرولتاریا}}|نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20191115162736/http://mek.oszk.hu/02100/02185/html/7.html|تاریخ بایگانی=15 November 2019|پیوند مرده=no|ref={{harvid|mek.oszk.hu}}=}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond [2 volumes]|پیوند=https://books.google.hu/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA447&#v=onepage&q&f=false|نویسنده=Timothy C. Dowling|شابک=978-1598849479|ناشر=ABC-CLIO|سال=2014|ref={{harvid|Dowling}}|زبان=en}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=A vörös uralom áldozatai Magyarországon összes példány|نویسنده=Albert Váry|پیوند=https://www.antikvarium.hu/konyv/dr-vary-albert-a-voros-uralom-aldozatai-magyarorszagon-465115|زبان=hu|ناشر=Szerzői kiadás|ref={{harvid|Váry}}}}
{{پایان چپ‌چین}}