تفاوت میان نسخه‌های «مسجد»

۱۰ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
بدون خلاصه ویرایش
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه متن دارای ویکی‌متن نامتناظر ویرایش پیشرفته تلفن همراه
[[پرونده:Sheikh Lotfallah Esfahan.JPG|چپ|بندانگشتی|250px|[[مسجد شیخ لطف‌الله]]، [[ایران]]، [[اصفهان]]، [[میدان نقش جهان]].]]
'''مسجد''' نیایشگاه و محل گردهمایی [[مسلمانان]] است. [[کعبه]] طبق آیات قرآن اولیننخستین مسجد روی زمین است. [[مسجد النبی]] با ورود [[محمد]]، پیامبر اسلام به [[مدینه]] در [[عربستان سعودی]] پایه‌گذاری شد.
 
پذیرش این مسئله که وجود [[مساجد]] [[گنبد]]ها [[مناره]]‌ها در بافت یک شهر نمی‌تواند به معنای اسلامی بودن آن شهر باشد این امر را بدیهی می‌سازد که باید در عناصر و مؤلفه‌های دیگری که نه تنها [[کالبد]] بلکه روح و هویت شهرها را می‌سازند به دنبال نشانه‌هایی از زیست مسلمانان و الگوهای یک شهر اسلامی بود.<ref name=ToolAutoGenRef3>رضا شاطریان-تحلیل معماری مساجد ایران-ص38</ref>
علاوه بر[[مسجدالحرام]]([[بیت العتیق]])و[[مسجدالاقصی]] درقرآن کریم به مساجد دیگری نیز اشاره شده‌است. [[مسجد قبلتین]]۱اسرا-[[مسجد قبا]]۱۰۷توبه-[[مقام ابراهیم]] (مصلی)-[[مسجدضرار]]که دستور تخریب آن داده شد۱۰۷توبه
== تمثیل مسجد ==
[[هانری کربن]] می‌گوید در آغاز با تفکر به پرواز پرندگان در آسمان، تصمیم گرفته شد فضایی همانند آسمان و در واقع در مقابل پرستشگاه آسمانی، پرستشگاهی زمینی ساخته شود که در واقع این محل مکان ارتباط میان آسمان و زمین باشد. پرستشگاه مفهومی از فضایی است که مسجد ایرانی را معنی می‌کند. در میان صحن مسجد، حوض آبی قرار دارد که تصویری از آسمان، که همان پرستشگاهپرستش گاه مثالی است و کاشی‌های گنبد را نمایان می‌سازد. آب حوض، آیینه‌ای است که از طریق همین آیینه حقیقت نماد مرکزیت آشکار می‌شود. فیلسوفان بزرگی که در اصفهان زندگی می‌کردند همین نمود آیینه در پرستشگاه مثالی را بیان کرده‌اند. مساجد دارای ۴ ایوان هستند که در امتداد ۴ افق هم قرار دارند، اما اگر ما در یکی از ایوان‌ها قرار بگیریم قادر خواهیم بود هم ایوان و هم تصویر ایوان را در حوض ببینیم. این تصویر، تصویر مجازی است که ما می‌بینیم و انتقال تصویر از قوه و مجاز به واقعیت همان تأویل است که برای سهروردی رسوخ به عالم مثال بود.
تصویر معنوی بر هر دریافت تجربی تقدم دارد و آیینه دقیقاً همان چیزی که در جهان واقعی قرار دارد را به ما نشان می‌دهد و ما را به سمت بعد معنوی تصویر می‌برد. به گفتهٔ یکی از بزرگان ایرانی دیدن چیزها در «هور قلیا» همان «اقلیم هشتم» یا«مدینهٔ تمثیلی» است و آیینه است که این راه را به ما نشان می‌دهد. «تمثیلی که مساجد ایرانی از صورت مثالی پرستشگاه آسمانی ارائه می‌دهند، با تعریض‌های ساختاری به رقم ۱۲ که عدد کلیدی ریاضیات عرفانی شیعه اثنی عشری است، دقت بیشتری پیدا می‌کند.» تحلیل ساختار مسجد و فضای ریاضی آن باعث شده که شاخص‌های بسیاری نمادین شود. مثلاً کتیبهٔ شاه طهماسب اول که گرداگرد ایوان جنوبی قرار دارد، نام ۱۴ معصوم را دربردارد؛ یا ''[[سعید قمی]]'' با سنجش ۱۲ زاویهٔ مکعب کعبه نام ۱۲ امام را سنجیده و این نکتهٔ پنهانی را دریافته‌است. به گفتهٔ ''هانری کربن'' اصفهان مقر هور قلیا است و [[شاه عباس اول]] هنگامی که حکومت را به دست گرفت تصمیم داشت اصفهان را بر اساس تصویر شهرهای بهشت و آنچه در قرآن، کتب عارفان و حکما نقل شده ایجاد کند.<ref>{{پک|استیرلن|۱۳۷۷|ک=اصفهان، تصویر بهشت|ص=۱-۱۲}}</ref>
== مسجد تداعی‌کننده گنبد و مناره ==
== مسجد جامع ==
[[پرونده:Jamamasjid.JPG|بندانگشتی|چپ|300px|[[مسجد جامع دهلی]]]]
تفاوت‌های موجود بین مسجد و مسجد جامع با ویژگی‌های هرکدام به خوبی مشخص است شاخصه‌هایی پایدار که در سراسر جهان اسلامی و در طول زمانی حدوداً هزار سال همچنان باقی مانده‌است. مسجد مکانی بوده صرفاً به جهت عبادت اما از آنجاییآن جایی که در گذشته‌استفاده‌های دیگری هم از آن می‌شدمی‌شد، نظیرهمچون قضاوت، نگهداری بیت المال، برپایی اجتماعات بزرگ، بزودی نماد قدرتمند اسلام شد و هم عرصه‌های دینی و هم قلمروهای دنیوی را دربرگرفت، اما نتوانست پاسخگوی نیازهای مذکور باشد، ساخت مسجد جامع بعلت حفظ این دو جنبه بود. فقدان نهادها و بناهای رسمی عمومی نظیر تالار شهر یا محاکم اسلامی، به نقش دووجهی مسجد جامع اهمیت بیشتری بخشید. این تمایز کارکردی، تفاوتی را در منزلت و مقصود مساجد منعکس ساخت و در دو واژه کاملاً مجزا رسمیت یافت، یعنی مسجد و جامع. علی‌رغم تمایز آشکار کارکردی بین مسجد و جامع، از لحاظ طرح تفاوتی بین این دو وجود ندارد. در واقع «جامع» عملاً ابعاد بزرگتر و تزئینات بیشتری را دارا می‌باشد.<ref name=ToolAutoGenRef2>هیلن براند، ر. (١٣٨٣) معماری اسلامی، ترجمه [[باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی]]، تهران، انتشارات روزنه</ref>
 
== مساجد شبستانی ==
[[پرونده:Sultan Qaboos Grand Mosque (13).jpg|جایگزین=شبستان اصلی مسجد سلطان قابوس در مسقط|بندانگشتی|250x250پیکسل|شبستان اصلی مسجد سلطان قابوس در مسقط]]
این مساجد که برگرفته از ته رنگ مسجد پیامبر در مدینه می‌باشند. دارای نقشه‌ای مستطیل شکل با حیاط مرکزی و شبستانی در جهت قبله می‌باشند. مساجد ابتدای اسلام اغلب دارای طرح شبستانی بوده‌اند. [[مسجد جامع فهرج]]، [[مسجد تاریخانه دامغان]]، مسجد جامع نیشاپور، [[مسجد اولیه جامع اصفهان]]، [[مسجد اولیه جامع یزد]]، [[مسجد اولیه جامع ساوه]]، [[مسجد جامع نائین]] و [[مسجد اولیه جامع اردستان]] دارای طرح شبستانی می‌باشند.<ref>رضا شاطریان-تحلیل معماری مساجد ایران-ص22</ref>
 
== هنر تزیینی ==
هنرهای تزیینی در بناهای مذهبی نشانه‌ای از کشف و شهود را در پی دارد و رنگ‌ها وشکل‌های موزون و قوس‌های صعودی و نزولی که از راز آفرینش پرده برمی‌دارد هر کدام به بیننده آرامش روحی و معنوی می‌دهد. به عنوان مثال قاعده هشت وجهی گنبد کنایه از کرسی الهی و نیز عالم فرشتگان و قاعده مربع و چهارگوش نماد جهان جسمانی روی زمین است. ویا این که ساختار مقرنس در این‌جا بازتابی از نمونه‌های مثالی آسمان نزول مأوای آسمانی به سوی زمین و تبلور آسمانی در قالب‌های زمینی است. قوس ایرانی به سوی بالا حرکت دارد و به سمت آسمان و به امر متعالی صعود می‌کند و قوس مغربی حرکتی درونی و به سوی قلب دارد.<ref>رضا شاطریان-تحلیل معماری مساجد ایران-ص 128</ref>