تفاوت میان نسخه‌های «ماش»

۱ بایت اضافه‌شده ،  ۸ ماه پیش
بدون خلاصه ویرایش
(ابرابزار)
| synonyms = ''Phaseolus aureus'' <small>Roxb.</small>
}}
''[[پرونده:Vigna radiata MHNT.BOT.2009.17.4.jpg|بندانگشتی|Vigna radiataماش]]''
'''ماش''' (نام علمی: Vigna radiata) گیاهی است از تیرهٔ [[باقلائیان]] (فاباسه)، راستهٔ [[باقلاسانان]] است.
 
ماش گیاهی بومی هندوستان است امادر نقاط دیگر جهان مانند ایران نیز کشت می‌شود. در ایران این گیاه پس از برداشت جو یا گندم کاشته شده و در فصل پاییز و هنگامی که دانه‌های آن سفت و غلاف‌های آن زرد یا سیاه شد، محصول آن را در چند نوبت برداشت می‌کنند. نام انگلیسی ماش از یک لغت هندی به معنی «دانه سبز» مشتق شده‌است. سابقه کشت و استفاده از ماش به چهار هزار سال پیش و در جنوب هند بازمی‌گردد. در تایلند آثاری از استفاده و کشت ماش در ۲۲۰۰ سال پیش، کشف شده‌است. ماش در چین به سویای سبز معروف است. مصرف ماش آمریکا سالانه بیش از ده میلیون تن می‌باشد که بیش از ۷۵٪ ماش مصرفی این کشور از خارج وارد می‌شود.<ref>امیری خوریه، محمد مهدی. ۱۳۹۴. بررسی گیاه ماش. ضمیمه دانش. روزنامه اطلاعات.</ref>
 
== گیاه‌شناسی ==
ماش [[گیاه]]ی علفی، دارای ساقه زاویه‌دار به ارتفاع ۴۰ تا ۷۰ سانتیمتر و برگ‌های منتهی به [[پیچک]] مرکب از ۴ تا ۷ زوج برگچه است. ماش با نام علمی Vigna radiata گیاهی یک ساله و به شکل بوته یا بالا رونده می‌باشد. ریشه‌های گیاه مستقیم و مقداری منشعب می‌باشد. ساقه‌ها راست، ظریف، منشعب کرک دار، به رنگ سبز روشن و به ارتفاع ۴۵ تا ۹۰ سانتیمتر می‌باشد. گل‌آذین به شکل خوشه و گل‌ها به رنگ لیمویی زرد بر روی دم گل بلندی قرار گرفته‌است. غلاف‌ها باریک، استوانه‌ای و کمی کرک دار است که قبل از رسیدن سبز روشن یا سبز تیره و زمان رسیدن سبز مایل به قهوه‌ای یا سیاه رنگ می‌شود. در هر بوته ۲ تا ۸ غلاف و در هر غلاف ۱۰ تا ۲۰ بذر به رنگ سبز، طلایی، قهوه‌ای و سیاه مشاهده می‌شوند.<ref>امیری خوریه، محمد مهدی. ۱۳۹۴. بررسی گیاه ماش. ضمیمه دانش، روزنامه اطلاعات[http://www.ettelaat.com/etiran/?p=158266]</ref>
گاهی به علت داشتن [[پیچک]] از گیاهان مجاور خود بالا می‌رود و گل‌هایی زیبا به رنگ [[بنفش]] یا [[ارغوانی]] دارد. میوه ماش باریک و دراز و [[قهوه‌ای]] رنگ است و دانه‌های کوچک کروی به رنگ [[خاکستری]]، قهوه‌ای یا [[سبز]] در آن جای دارد.
 
گوشوارک‌ها درست در زیر محل خروج برگ و ساقه قرار دارند. میان‌گره در روی محور گل آذین[[گل‌آذین]] بسیار متراکم است. خامه در طرف دیگر کلاله امتداد یافته‌است. دانهٔ گرده سه سوراخه بوده و دارای سطح مشبک و غده‌ای می‌باشد.
 
ماش زراعی گیاهی است یکساله، بوته‌ای یا نیمه رونده به ارتفاع ۱۵–۹۰ سانتیمتر و حتی بیشتر که دارای ریشه‌های مستقیم با گره‌های درشت و شاخه‌های زیاد می‌باشد. این شاخه‌ها مخصوصاً در قسمت بالایی دارای موهای زیاد، خاردار، خمیده یا باز می‌باشند. شاخهٔ مرکزی بوته تقریباً ایستاده، ولی شاخه‌های جانبی نیمه ایستاده هستند. برگها مرکب و متشکل از سه برگچهٔ بزرگ به رنگ سبز روشن یا تیره بوده که تخم‌مرغی یا لوزی تخم‌مرغی می‌باشند. برگ‌ها دارای دمبرگ طویل بوده به قسمی که دمبرگ برگ‌های پایینی ۱۵–۸ و گاهی ۲۰ سانتیمتر طول دارد. طول دمبرگ‌های برگچه‌های جانبی در حدود ۶–۳ میلی‌متر و طول دمبرگ برگچهٔ اصلی حدود ۳۰ میلی‌متر می‌باشد. گوشوارک‌ها دوکی-تخم‌مرغی بوده و حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر طول دارند و درست از زیر برگها و شاخه‌ها خارج می‌شوند. گلهای ماش کوچک و به رنگ زرد متمایل به سبز یا لیمویی بوده و به صورت خوشه‌های متراکم و جانبی بر روی دمگلی بلندتر قرار دارند. هر خوشه شامل ۲۰–۱۰ گل است که تنها ۸–۵ عدد از آنها باز می‌شود.
ماش به صورت وحشی روئیده و غذایی مناسب برای [[دام]] می‌باشد، اما به جهت مصرف خوراکی دانه‌های آن نیز پرورش می‌یابد. مواد [[قند]]ی موجود در زیر برگ ماش نیز همواره موجب جذب [[زنبور عسل]] به رویش‌گاه این گیاه می‌شود.
 
ماش جز گیاهان روز کوتاه بوده و روزهای بیش از ۱۴ ساعت برای رشد این گیاه مناسب نیست. به‌طور کلی اگر روزها بلند باشند، نمو آن به تعویق خواهد افتاد. البته عدهٔ معدودی از ارقام ماش به طول مدت روشنایی واکنش نشان نمی‌دهند. ماش در مناطق بارانی و خشک کشت می‌شود لیکن مناسب مناطق مرطوب و گرمسیر نمی‌باشد و بارندگی شدید هنگام گل دادن برای آن بسیار مضر است. حتی بادهای مرطوب مانع لقاح گلها در ماش می‌گردند. ماش در مناطق خشک، نیمه خشک، نیمه‌گرمسیر و گرمسیر فقط تحت شرایط آبیاری محصول خوبی را تولید می‌کند. در مناطق مرطوب و گرمسیر [[هندوستان]] ماش هم در فصل مرطوب و هم در فصل خشک کشت می‌گردد. در فصل مرطوب به آبیاری احتیاجی نداشته و در فصل خشک تا ۵ بار آبیاری می‌گردد.
 
ماش در خاکهای مختلف قادر به رشد بوده و در خاکهای سبک و غنی از موادآلی یا اراضی لومی زهکش‌دار و شنی لومی محصول خوبی می‌دهد. اما در خاکهای مرطوب سرد و رسی و خاکهای آهکی موفقیت چندانی ندارد، به طوریکه در خاکهای آهکی قلیایی دچار [[کلروز]] (زردی) می‌شود. بهترین PH خاک برای کشت ماش بین ۶–۵/۵ بوده و در نواحی رسوبی واکنش اسیدیتهٔ خاک جهت کشت ماش نبایستی بیش از ۵/۵ باشد.
۱۴۹٬۵۳۲

ویرایش