تفاوت میان نسخه‌های «شیر (گربه‌سان)»

جز
جایگزینی با اشتباه‌یاب: بصورت⟸به‌صورت، بطور⟸به‌طور، بطوری⟸به‌طوری، غذادادن⟸غذا دادن، شکارکردن⟸شکار کردن، بازنمی‌گردد⟸باز نمی‌گردد، شیرمانند⟸شیر مانند، بارورپذیر⟸بارور پذیر
(اصلاح جعبه اطلاعات و متن)
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه
جز (جایگزینی با اشتباه‌یاب: بصورت⟸به‌صورت، بطور⟸به‌طور، بطوری⟸به‌طوری، غذادادن⟸غذا دادن، شکارکردن⟸شکار کردن، بازنمی‌گردد⟸باز نمی‌گردد، شیرمانند⟸شیر مانند، بارورپذیر⟸بارور پذیر)
با آنکه در گذشته شیرها در آفریقا، [[خاورمیانه]]، و جنوب [[آسیا]] (از جمله [[ایران]]) به فراوانی یافت می‌شدند؛ امروزه تعداد کمی از آن‌ها در آفریقا و آسیا باقی مانده‌اند که جمعیتشان به سوی کمتر شدن پیش می‌رود. هم‌اکنون [[اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت]] [[وضعیت بقا|وضعیت بقای]] گونهٔ شیر را در رده [[گونه آسیب‌پذیر|آسیب‌پذیر]] طبقه‌بندی کرده‌است.<ref name="IUCN">{{یادکرد| نشانی = http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/15951/0| عنوان = ''Panthera leo''| تاریخ بازدید = 12 April 2012| نام=H. | نام خانوادگی=Bauer| نام خانوادگی۲=Nowell| نام۲=K. | نام۳=C. | نام خانوادگی۳=Packer|سال = 2012| ناشر = IUCN Red List of Threatened Species Version 2012.1|پیوند ناشر = سیاهه قرمز گونه‌های در معرض خطر| زبان = en| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/68IZsRSsh | تاریخ بایگانی = 9 June 2012|زبان = en}}</ref>
 
شیرها ساختار اجتماعی مشخصی ندارند و در جامعه‌ای برابر و بدون رده‌بندی زندگی می‌کنند. آن‌ها به صورت گروهی به شکار می‌روند و شکارکردنشکار کردن بیشتر بر دوش شیرهای ماده است. با آنکه شیرهای نر شکار نمی‌کنند اما وظیفهٔ محافظت از گروه و قلمرو آن را بر دوش دارند. اما شیرهای نر نیز می‌توانند برای خود شکار کنند. همچنین میزان موفقیت هر دو جنس تقریبا برابر است.<ref name=":0">{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=fa|تاریخ=۱۲ خرداد ۱۳۹۸|وبگاه=بی‌بی‌سی فارسی|نشانی=http://www.bbc.com/persian/magazine-48199335|عنوان=۵ افسانه مربوط به شیرها؛ 'شیرشاه' وجود دارد؟}}</ref> قلمرو شیر می‌تواند تا ۲۶۰ [[کیلومتر مربع]] را پوشش دهد.
 
به این جانور با ابهت از دیرباز تا کنون در [[فرهنگ]] و [[ادبیات]] ملل گوناگون جهان توجه شده‌است.<ref name=":0" /> [[غارنگاره|نگاره‌های غار]] در [[لاسکو]] [[فرانسه]] نخستین نقاشی‌های یافت شده از شیر در جهانند که مربوط به ۱۷٬۰۰۰ سال پیش هستند. به عنوان نمادی از پادشاهی و قدرت در طبیعت، تصویر شیر از دیرباز در [[فرهنگ ایرانی]] نمایندهٔ [[شاهنشاهی]] بوده و اشاره به آن در طول تاریخ از سنگ‌نگاره‌های [[تخت جمشید]] تا [[پرچم ایران]] و [[دودمان پهلوی]] دیده می‌شود.
 
==== دورگه‌ها ====
[[پرونده:Liger couple.jpg|چپ|بندانگشتی|دو [[شیببر]] ماده (چپ) و نر در پارکی در [[کره جنوبی]]. به خال‌های روی پوست و ظاهر شیرمانندشیر مانند آن دقت کنید.]]
شیرها به توانایی [[تولید مثل]] با [[ببر]]ها (اغلب با [[ببر سیبری]] و [[ببر بنگال|بنگال]]) شناخته شده‌اند. حاصل این درآمیختن‌ها دو گونهٔ [[دورگه]]، [[شیببر]] و [[ببشیر]] هستند که اولی از آمیزش شیر نر با ببر ماده و دومی از آمیزش شیر ماده با ببر نر پدید می‌آیند. شیرها با پلنگ نیز می‌آمیزند و حاصل آن [[پلنشیر]] است. دورگهٔ شیر و [[جگوار]] را ''جگشیر'' می‌نامند.<ref>{{پک|Guggisberg|۱۹۷۵|ک=Wild cats of the world|ص=۱۶۰|زبان=en}}</ref> امروزه به دلیل تأکید بر اهمیت نگهداری از گونه‌ها و زیرگونه، دورگه‌سازی از شیرها توصیه نمی‌شود، با این حال هنوز در چین مراکز و باغ‌وحش‌های خصوصی اقدام به این کار می‌کنند.
 
ژن رشد در شیببرها از ببر ماده منتقل نمی‌شود و این شیر نر است که ژن رشد خود را به فرزند منتقل می‌کند. نتیجه آن می‌شود که شیببرها سریع‌تر از هر یک از والدین‌شان بزرگ می‌شوند. آن‌ها ویژگی‌های ظاهری و رفتاری هر دو پدر و مادر خود را به ارث می‌برند؛ برای نمونه خال‌ها و رگه‌هایی بر روی پوستی به رنگ بدن شیر. شیببرهای نر توانایی باروری ندارند ولی ماده‌ها بارورپذیربارور پذیر هستند. احتمال آنکه نرها یال داشته باشند ۵۰ درصد است ولی حتی اگر یال در بیاورند اندازهٔ متوسطی خواهد داشت. طول بدن شیببرها میان ۳ تا ۳٫۷ متر و وزنشان میان ۳۶۰ تا ۴۵۰ کیلوگرم یا بیشتر است. ببشیرِ کمتر مرسوم، حاصل آمیزش ببر نر و شیر ماده است. به دلیل اثرات متقابل وراثتی، اندازهٔ ببشیرها کوچکتر از مادر و پدرشان است.<ref>{{پک|Shi|۲۰۰۵|ک=Growth and Behviour: Epigenetic and Genetic Factors Involved in Hybrid Dysgenesis|ص=|زبان=en}}</ref>
 
{| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%;"
میانگین دوره آبستنی ۱۱۰ روز است،<ref name="Schaller174" /> و به زایش ۱ تا ۴ توله‌شیر منجر می‌شود. بچه‌ها در مکانی به نام «لانهٔ شیر» که اغلب یک بیشه، بستری از نی و علف، غار، یا دیگر مناطق امن و دور از دسترس مهاجمان است، به دنیا آورده می‌شوند. مادر در هنگامی که کودکان هنوز بی‌دفاع هستند اغلب خود به شکار می‌پردازد و کمتر از لانه دور می‌شود.<ref>{{پک|Guggisberg|۱۹۷۵|ک=Wild cats of the world|ص=۱۷۳|زبان=en}}</ref> توله‌ها در هنگام به دنیا آمدن نابینا هستند و چشم‌هایشان تا نزدیک یک هفته پس از تولد باز نمی‌شوند. آن‌ها در این هنگام میان ۱٫۲ تا ۲٫۱ کیلوگرم وزن دارند. آن‌ها تلاش برای راه رفتن را از روز یکم یا دوم آغاز می‌کنند و تا هفته سوم می‌توانند به خوبی راه بروند.<ref>{{پک|Schaller|۱۹۷۲|ک=The Serengeti lion|ص=۱۴۳|زبان=en}}</ref> ماده‌شیر فرزندانش را در ماه نخست برای چند بار از لانه‌ای به لانه دیگر جابجا می‌کند تا جلوی جلب توجه مهاجمان احتمالی را بگیرد. او این کار را با به دندان گرفتن بچه‌ها از گردنشان به گونه‌ای که آسیبی نبینند انجام می‌دهد.
 
از آنجا که همزمانی بارداری و زایش در میان ماده‌های یک گله اهمیت بالایی دارد، ماده‌هایی که توله ندارند گاه قصد جان توله‌های تازه به دنیا آمده را می‌کنند تا به «تنظیم» دوره بارداری ماده مادر بپردازند. در بیشتر مواقع مادر تا پیش از آنکه توله‌هایش به هفته ششم تا هشتم نرسیده‌اند، به گله بازنمی‌گرددباز نمی‌گردد چرا که از کشته شدن توله‌هایش توسط این‌گونه ماده‌ها، بیم دارد.<ref>{{پک|Patterson|۲۰۰۴|ک=The lions of Tsavo|ص=۱۲۹|زبان=en}}</ref> با این حال گاهی این بازگشت کمتر طول می‌کشد، به ویژه اگر ماده‌های دیگری در گله نیز در همان زمان زایش کرده باشند. برای نمونه، ماده‌شیرهای یک گله اغلب دوره زایشی خود را به گونه‌ای تنظیم می‌کنند که بتوانند در بزرگ کردن فرزندان به یکدیگر کمک کنند و از این رو شانس بیشتری برای بقای توله‌ها پدید آید. توله‌های به دنیا آمده نیز بدون تفاوت‌گذاری، از پستان همهٔ ماده‌ها شیر می‌نوشند. چنین راهبردی نه تنها باعث افزایش امنیت توله‌ها می‌شود که کمک می‌کند تا آن‌ها همگی شانس یکسانی برای زنده ماندن پیدا کنند و یک اندازه شوند.<ref name="Kat66">{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۶۶|زبان=en}}</ref> از این رو دوره‌های فحلی ماده‌ها نه تنها برای نرها اهمیت دارند که اهمیت بسیار بیشتری برای دیگر ماده‌ها دارند.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۶۹|زبان=en}}</ref> توله‌هایی که نتوانند در زمان مشخص به اندازه مناسبی برسند احتمال بالاتری برای گرسنه ماندن به دلیل مغلوب شدن از سوی توله‌های بزرگتر خواهند داشت. گرسنه ماندن عامل مرگ ۲۸ درصد توله‌های شش‌ماهه تا یک ساله‌است.<ref>{{پک|Sunquist|Sunquist|۲۰۰۲|ک=Wild Cats of the World|ص=۲۹۶|زبان=en}}</ref>
 
جدای از خطر گرسنه ماندن، حمله جانوران وحشی چون [[شغال]]، [[کفتار]]، [[پلنگ]]، [[عقاب]]، و [[مار]] نیز آن‌ها را تهدید می‌کند. حتی [[گاومیش]]‌ها نیز هنگامی که بوی بدن بچه‌شیرها به مشامشان می‌رسد، به سوی آن‌ها حرکت می‌کنند تا در زیر پا لهشان کنند. از سوی دیگر هنگامی که یک یا بیشتر از یکی از نرهای گله آن را ترک می‌کند، نر یا نرهای فاتحی که ریاست گله را به دست آورده‌اند اغلب توله‌های باقی‌مانده از نرهای پیشین را می‌کشند و این می‌تواند به دلیل آن باشد که ماده‌ها تا هنگامی که بچه دارند و از آن مراقبت می‌کنند، علاقه‌ای به باردار شدن ندارند.<ref name="PackerPusey">{{پک|Packer|Pusey|۱۹۸۳|ف=Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|ص=|زبان=en}}</ref> در کل، نزدیک به ۸۰ درصد از همه توله‌ها پیش از رسیدن به سن دو سالگی می‌میرند و می‌توان دیگر شیرها را عامل اصلی این پدیده به حساب آورد.<ref>{{پک|Kat|۲۰۰۰|ک=Pride|ص=۶۶|زبان=en}}</ref>
=== رقابت با دشمنان طبیعی ===
[[پرونده:Spotted Hyena, Ngorongoro.jpg|بندانگشتی| یک [[کفتار خالدار]] در [[منطقه حفاظت‌شده انگورونگورو]]. کفتارها و شیرها در جدال همیشگی با هم برای غذا و سلطه هستند.]]
شیرها از قلمرو خود در برابر بیگانگانی مانند شیرهای نر غریبه و همچنین دشمن همیشگی خود یعنی [[کفتار]]ها دفاع می‌کنند. آن‌ها بطوربه‌طور غریزی دشمنی پایان ناپذیری با کفتارها بر سر تصاحب قلمرو دارند. بطوریبه‌طوری که حتی بصورتبه‌صورت گلّه‌ای به نبرد با یکدیگر می‌پردازند که باعث تلفات زیاد از هر دو گروه به ویژه کفتارها می‌شود. یکی از خونبارترین این نبردها که در صحرای [[اتیوپی]] در جنوب [[آدیس آبابا]] رخ داد و دو هفته به درازا کشید، منجر به کشته شدن ۳۵ کفتار و ۶ شیر شد، و با برتری شیرها همراه بود.<ref>{{یادکرد
|نشانی=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/323422.stm
|عنوان=Africa: Lions see off hyenas
 
=== در اسارت ===
[[پرونده:Lion Feeding.JPG|بندانگشتی|یکی از کارکنان [[باغ‌وحش برلین]] در حال غذادادنغذا دادن به شیرهای در بند.]]
شیرها از گذشته‌های دور تاکنون توسط انسان‌ها در اسارت نگهداری می‌شوند. [[روم باستان|رومیان]] از آن‌ها در بازی‌هایشان بهره می‌گرفتند. شیرها همچنین به صورت دایمی در مجموعه باغ‌های وحش خصوصی، که نیاکان [[باغ‌وحش]]‌های امروزین بودند، [[سده ۱۸ (میلادی)|سده هجدهم]] در غرب نگهداری می‌شدند. در آمریکا، نخستین شیری که در معرض تماشای همگانی قرار گرفت در سال ۱۷۱۶ در [[بوستون]] به نمایش گذاشته شد. با افزایش علاقه به شیرهای نمایشی و به کار بردن آن‌ها در [[سیرک]]‌ها، پرورشگاه‌های ویژه شیرها نیز راه‌اندازی شد.