تفاوت میان نسخه‌های «علی سهیلی»

۱٬۰۶۵ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
جز
ویرایش Mehrdad2021 (بحث) به آخرین تغییری که Omid انجام داده بود واگردانده شد
جز (ویرایش Mehrdad2021 (بحث) به آخرین تغییری که Omid انجام داده بود واگردانده شد)
برچسب: واگردانی
{{Infobox Officeholder
| name = علی سهیلی
| birth_name = علی سهیلی
| nickname =
| image =Portrait of Ali Soheili.jpg
| caption = علی سهیلی
| office1 = [[فهرست نخست‌وزیرانسفیران ایران پسدر از مشروطهبریتانیا| نخست‌وزیروزیرمختار ایران در بریتانیا]]
| monarch1 = [[محمدرضا شاهمحمدرضاشاه پهلوی]]
| term_start1 = ۲۸۱۸ بهمنآبان ۱۳۲۱۱۳۲۹
| term_end1 = ۱۷ فروردین ۱۳۲۳۱۳۳۲
| predecessor1 = [[احمدمحسن قوامرئیس]]
| successor1 =
| office2 = [[فهرست سفیران ایران در فرانسه]]
| term_start2 = ۱۸ اسفند ۱۳۲۰
| primeminister2=
| term_end2 = ۱۵ مرداد ۱۳۲۱
| term_start2 = خرداد ۱۳۲۷
| predecessor2 = [[محمدعلی فروغی]]
| successor2term_end2 = [[احمد= قوام]]۱۳۲۸
| predecessor2 =
| office3 = وزیر امورخارجه
| successor2 =
| primeminister3= [[محمدعلی فروغی]]
| office3 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران پس از مشروطه| نخست‌وزیر ایران]]
| term_start3 = ۵ شهریور ۱۳۲۰
| primeminister3=
| term_end3 = اسفند ۱۳۲۰
| term_start3 = ۵۲۸ شهریوربهمن ۱۳۲۰۱۳۲۱
| term_end3 = ۱۷ فروردین ۱۳۲۳
| predecessor3 =
| successor3 =
| office4 =
| primeminister4= [[محمود جم]] (سرپرست)
| monarch4 =
| term_start4 = ۱۶ مهر ۱۳۱۷
| primeminister4=
| term_end4 =۹ اسفند ۱۳۱۷
| term_start2term_start4 = ۱۸ اسفند ۱۳۲۰
| predecessor4 = [[مظفر اعلم]]
| term_end2term_end4 = ۱۵ مرداد ۱۳۲۱
| successor4 = [[عنایت‌الله سمیعی]]
| predecessor2predecessor4 = [[محمدعلی فروغی]]
| office5 = وزیر کشور
| successor4 = [[احمد قوام]]
| monarch5= [[رضا شاه پهلوی]]
| office3office5 = وزیر امورخارجهامور خارجه
| primeminister5= علی منصور
| primeminister3primeminister5= [[محمدعلی فروغی]]
| term_start5 = تیر ۱۳۱۹
| term_end5term_start5 = =۵ شهریور ۱۳۲۰
| term_end3term_end5 = اسفند ۱۳۲۰
| predecessor5 =
| successor5 = [[جواد عامری]]
| predecessor7 = [[محسن رئیس]]
| successor7 =
| office8 = [[فهرست سفیران ایران در افغانستان| سفیر ایران در افغانستان]]
| monarch8 = [[رضا شاه پهلوی]]
| monarch8 =
| primeminister8=
| term_start8 = ۱۳۱۶
| predecessor9 =
| successor9 =
| office10 = [[فهرستوزیران سفیرانامور خارجه ایران|وزیر درامور افغانستان| سفیرخارجه ایران در افغانستان]]
| primeminister4primeminister10= [[محمود جم]] (سرپرست)
| monarch10 = [[رضا شاه پهلوی]]
| term_start4term_start10 = ۱۶ مهر ۱۳۱۷
| primeminister10=
| term_end4term_end10 =۹ اسفند ۱۳۱۷
| term_start10 = آبان ۱۳۱۸
| predecessor4predecessor10 = [[مظفر اعلم]]
| term_end10 = اسفند ۱۳۱۸
| successor4successor10 = [[عنایت‌الله سمیعی]]
| predecessor10 =
| office11 = وزیرمختار ایران در لندن
| successor10 =
| office11 = رئیس شرکت مختلط شیلات ایران و شوروی
| primeminister11=
| term_start11 = ۱۳۱۱
| predecessor11 =
| successor11 =
| office12 = [[فهرستمعاونت استاندارانوزارت کرمان|استاندارامور کرمانخارجه]]
| primeminister12= [[مهدی‌قلی هدایت]]
| term_start12 = بهمن ۱۳۱۷
| term_end12 = ۱۳۱۸
| predecessor12 =
| successor12 =
| office13 = رئیس سازمان شیلات
| primeminister13=
| term_start13 = ۱۳۱۱
| term_end13 = دی ۱۳۱۲
| predecessor13 =
| successor13 =
| birth_date = ۱۲۷۴خورشیدی
|data14 = Party for Progress
| birth_place = [[تبریز]]، [[ایران]]
| death_date = ۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۷ (۶۲ سال)
|footnotes =
}}
'''علی سهیلی''' (۱۲۷۴ خورشیدی در [[تبریز]] – ۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۷<ref>[https://books.google.com/books?id=zLNIAAAAMAAJ&q=%D8%B9%D9%84%DB%8Cعلی+%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%DB%8Cسهیلی+%DB%B1%DB%B1۱۱+%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AAاردیبهشت+%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B7۱۳۳۷+%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AAدرگذشت&dq=%D8%B9%D9%84%DB%8Cعلی+%D8%B3%D9%87%DB%8C%D9%84%DB%8Cسهیلی+%DB%B1%DB%B1۱۱+%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AAاردیبهشت+%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B7۱۳۳۷+%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AAدرگذشت&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjdg7LRo8nnAhUy8uAKHTsQCX8Q6AEIKDAA]</ref> در [[لندن]])، سیاست‌مدار، دو دوره [[فهرست نخست‌وزیران ایران پس از مشروطه|نخست‌وزیر ایران]]، دولتمرد و دیپلماتسفیر ایرانی بود. او نقش مهمیایران در مذاکرهکشورهای بامختلف سفرای شوروی و انگلستان در زمان اشغال ایران و انعقاد قرارداد سه جانبه داشت که استقلال ایران را تضمین کردبود.
 
علی سهیلی در مذاکره با سفرای شوروی و انگلستان در زمان اشغال ایران از طرف [[نیروهای متفقین]] و انعقاد قرارداد سه جانبه که استقلال ایران را تضمین نمود، نقش مهمی ایفا کرد.
== آغاز کار ==
پدرش '''میرزا غلامعلی تبریزی''' بود. پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در سال‌های جوانی همراه خانواده‌اش به تهران رفت و مدتی در بازار در حجره حاج عبدالرزاق اسکویی کار کرد. سپس به مدرسه روسی قزاق‌خانه و مدرسه سن لویی رفت و پس از آن در مدرسه علوم سیاسی [[دارالفنون]]، مشغول تحصیل و موفق شد در سال ۱۲۹۳ در سن ۱۹ سالگی دورهٔ عالی علوم سیاسی را به پایان برساند. سهیلی با توجه به استعدادهایی که از خود نشان داده بود به خدمت در وزارت امور خارجه درآمد و ضمن خدمت، زبان‌های [[زبان فرانسوی|فرانسه]] و [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] فرا گرفت. ابتدا کارمندی ساده بود اما به‌تدریج مدارج ترقی را پیود و نخستین پست مهمش «ریاست اداره شرق و امور مربوط به شوروی» بود.
 
== زندگی‌نامه ==
سهیلی در آغاز خدمت با عنوان منشی مترجم در هیئت نمایندگی ایران برای مذاکره در امور تجاری به مسکو رفت. ریاست آن هیئت را [[سیدحسن تقی‌زاده]] برعهده داشت. در تیر ۱۳۱۰ خورشیدی، [[سید باقر کاظمی|مهذب‌الدوله کاظمی]] [[وزارت طرق و شوارع|وزیر طرق و شوارع (راه)]] سهیلی را از وزارت خارجه به وزارت طرق و شوارع منتقل و معاون خود کرد.
پدرش'''علی سهیلی'''، فرزند '''میرزا غلامعلی تبریزی'''، بوددر سال ۱۲۷۴ خورشیدی در خانواده‌ای فقیر در شهر [[تبریز]] به دنیا آمد. پساو بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه، در سال‌های جوانی همراه خانواده‌اش به تهران رفتآمد و مدتی را در بازار تهران در حجره حاج عبدالرزاق اسکوییاسکوئی کار کرد. سپس به مدرسه روسی قزاق‌خانه و مدرسه عالی سن لوییلوئی رفت و پس از آن در مدرسه علوم سیاسی [[دارالفنون]]، مشغول تحصیل شده و موفق شد در سال ۱۲۹۳ در سن ۱۹ سالگی دورهٔ عالی علوم سیاسی را به پایان برساند. سهیلی با توجه به استعدادهایی که از خود نشان داده بود به خدمت در وزارت امور خارجه درآمد و ضمن خدمت، زبان‌های [[زبان فرانسوی|فرانسه]] و [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] را فرا گرفت. او ابتدا کارمندی ساده بود اما به‌تدریجبه تدریج مدارج ترقی را پیوددر ووزارت خارجه طی کرد. نخستین پست مهمش «ریاست اداره شرق و امور مربوط به شوروی» بود.
 
سهیلی در آغاز خدمت با عنوان منشی مترجم در هیئت نمایندگی ایران برای مذاکره در امور تجاری به مسکو رفت. ریاست آن هیئت را [[سیدحسن تقی‌زاده]] برعهده داشت. در تیرسال ۱۳۱۰۱۳۰۹ خورشیدی،خورشیدی [[سیدوزارت باقرطرق کاظمی|مهذب‌الدولهو کاظمیشوارع]] تشکیل و [[وزارتسیدحسن طرقتقی‌زاده]] وبه سمت نخستین شوارع|وزیر طرقآن وتعیین شوارعشد. (راه)]]او یکسال بعد سهیلی را از وزارت خارجه به وزارت طرق و شوارعراه منتقل و به سمت معاون خود کردبرگزید.
سهیلی بعدا به وزارت خارجه بازگشت، به‌سرعت ترقی کرد و به «ریاست تسهیلات و معاونت» این وزارتخانه رسید. در سال ۱۳۱۶ در سمت وزیرمختار ایران در لندن جانشین [[حسین علاء]] شد. در پی مرگ [[عنایت‌الله سمیعی]] وزیر امور خارجه ایران، [[محمود جم]] نخست‌وزیر، سهیلی را از لندن فراخواند و کفالت (سرپرستی) وزارت امور خارجه را به او سپرد.
 
سهیلیاو بعدابعدها به وزارت خارجه بازگشت، به‌سرعتبه سرعت ترقی کرد و به «ریاست تسهیلات و معاونت» اینوزارت وزارتخانهخارجه» رسید. و در سال ۱۳۱۶ در سمت وزیرمختار ایران در لندن جانشین [[حسین علاء]] شد. در پی مرگ [[عنایت‌الله سمیعی]] وزیر امور خارجه ایران، [[محمود جم]] نخست‌وزیر، سهیلی را از لندن فراخواند و کفالتبه (سرپرستی)سمت جانشین وزارت امور خارجه راتعیین به او سپردکرد.
== وزارت ==
هنوز بیش از دو ماه از خدمت سهیلی در وزارت خارجه نگذشته بود که به علت خطائی سیاسی از کار برکنار و منتظر خدمت شد. در سال ۱۳۱۸ استاندار کرمان شد و کمتر از یک سال در آنجا بود که «[[فهرست سفیران ایران در افغانستان|سفیر کبیر در کشور افغانستان]]» شد و بالاخره در تیر ۱۳۱۹ در کابینهٔ [[رجبعلی منصور]]، به سمت وزیر کشور تعیین و معرفی شد.
 
هنوز بیش از دو ماه از خدمت سهیلیاو در وزارت خارجه نگذشته بود که به علت خطائییک خطای سیاسی از کار برکنار و منتظر خدمت شد. در سال ۱۳۱۸ استاندار کرمان شد و کمتر از یک سال در آنجا بود که «[[فهرست سفیران ایران در افغانستان|سفیر کبیر در کشور افغانستان]]» شد و بالاخره در تیرتیرماه ۱۳۱۹ خورشیدی در کابینهٔ [[رجبعلی منصور]]، به سمت «وزیر کشور» تعیین و معرفی شد.
روزهای بعد از حمله [[نیروهای متفقین]] و اوضاع متشنج ایران در [[شهریور ۱۳۲۰]] دوران سختی در تاریخ ایران بود. روز سوم شهریور ۱۳۲۰ سهیلی به اتفاق سایر وزیران به [[کاخ سعدآباد]] رفتند و روز بعد منصور نخست‌وزیر، از کار کناره گرفت و بالاخره قرعه به نام [[محمدعلی فروغی]] افتاد. او که شش سال دور از کارهای سیاسی به خواندن و کتاب نوشتن مشغول بود، نخست‌وزیر ایران شد. در کابینهٔ فروغی که روز پنجم شهریور تشکیل شد، سهیلی از وزارت کشور به وزارت خارجه رفت و [[جواد عامری]] از وزارت خارجه به وزارت کشور منصوب شد. در اوضاع آشفته آن روزگار که ایام جنگ و اشغال بود، وزیر خارجه نقش مهمی در گذر کشور از بحران داشت، به‌ویژه وزیر خارجه‌ای که عضو شورای عالی دفاع کشور هم باشد. سهیلی جوان و فروغی کهنسال در نیمهٔ دوم سال ۱۳۲۰ حوادث مهم و پردردسری پشت سر گذاشتند تا بالاخره در بهمن آن سال پیمان اتحاد بین ایران و انگلستان و شوروی منعقد کردند. فروغی تا اسفند ۱۳۲۰ چهار بار کابینهٔ خود را ترمیم کرد، اما پست وزارت خارجه در هر چهار بار با سهیلی بود. او به سیاست خارجی نگاه ویژه‌ای داشت و توانست توجه فروغی را در دوران تغییر سلطنت از [[رضاشاه]] به [[محمدرضا شاه پهلوی]] جلب کند و به دولت او کمک زیادی کرد.
 
روزهای بعد از حمله [[نیروهای متفقین]] و اوضاع متشنج ایران در [[شهریور ۱۳۲۰]] دوران سختی در تاریخ ایران بود. روز سوم شهریور ۱۳۲۰ سهیلی به اتفاق سایر وزیران به [[کاخ سعدآباد]] رفتند و روز بعد منصور نخست‌وزیر، از کار کناره گرفت و بالاخره قرعه به نام [[محمدعلی فروغی]] افتاد. و او که شش سال دور از کارهای سیاسی به خواندن و کتاب نوشتن مشغول بود، نخست‌وزیر ایران شد. در کابینهٔ فروغی که روز پنجم شهریور تشکیل شد، سهیلی از وزارت کشور به وزارت خارجه رفت و [[جواد عامری]] از وزارت خارجه به وزارت کشور منصوب شد. در اوضاع آشفته آن روزگار که ایام جنگ و اشغال بود، وزیر خارجه نقش مهمی در گذر کشور از بحران داشت،داشت. به به‌ویژهویژه وزیر خارجه‌ای که عضو شورای عالی دفاع کشور هم باشد. سهیلی جوان و فروغی کهنسال در نیمهٔ دوم سال ۱۳۲۰ حوادث مهم و پردردسری پشترا پست سر گذاشتند تا بالاخره در بهمن آنماه همان سال پیمان اتحاد بین ایران و انگلستان و شوروی را منعقد کردند. فروغی تا اسفند ماه ۱۳۲۰ چهار بار کابینهٔ خود را ترمیم کرد، اما پست وزارت خارجه در هر چهار بار با سهیلی بود. او به سیاست خارجی نگاه ویژه‌ای داشت و توانست توجه فروغی را در دوران تغییر سلطنت از [[رضاشاه]] به [[محمدرضا شاه پهلوی]] جلب کند و به دولت او کمک زیادی کرد.
== نخست وزیری ==
در اسفند ۱۳۲۰ از ۱۱۲ نماینده مجلس، ۶۵ نفر به نخست‌وزیری محمدعلی فروغی رای مثبت دادند اما او تعداد رأی را کافی ندانست و حاضر نشد به کارش ادامه دهد. به همین دلیل در جلسه خصوصی مجلس برای نخست‌وزیر جدید، رأی‌گیری شد؛ با آنکه با وجود استعفای فروغی همچنان ۴۵ نفر به او و ۳۹ نفر به احمد قوام رأی داده بودند و سهیلی فقط چهار رأی داشت اما هنگامی که فروغی تأکید کرد نخست‌وزیری را نمی‌پذیرد و به نمایندگان مجلس توصیه کرد که در آن شرایط، علی سهیلی از هر کس مناسب‌تر است، اکثریت قریب به اتفاق نمایندگان به نخست‌وزیری سهیلی ابراز تمایل کردند و از او خواستند برنامه‌اش را برای اداره کشور ارائه دهد. با این اکثریت پارلمانی، سهیلی توانست زمام امور کشور را با وجود مشکلات فراوان به دست گیرد. اولین فرمان نخست‌وزیری‌اش در اسفند ۱۳۲۰ صادر شد و فهرست اعضای نخستین کابینه خود را در هجدهم اسفند به مجلس داد. بیشتر اعضای کابینه او همان وزیران کابینه فروغی بودند و وقتی برنامه دولت سهیلی مطرح شد، از ۱۰۴ نفر حاضر در مجلس ۱۰۱ نفر به او رأی موافق دادند.
 
در اسفنداسفندماه ۱۳۲۰سال ۱۳۲۱ خورشیدی از ۱۱۲ نماینده مجلس، ۶۵ نفر به نخست‌وزیری محمدعلی فروغی رای مثبت دادند اما او تعداد رأی را کافی ندانست و حاضر نشد به کارش ادامه دهد. به همین دلیل در جلسه خصوصی مجلس برای نخست‌وزیر جدید، رأی‌گیری شد؛ با آنکه با وجود استعفای فروغی همچنان ۴۵ نفر به او و ۳۹ نفر به احمد قوام رأی داده بودند و سهیلی فقط چهار رأی داشت اما هنگامی که فروغی تأکید کرد نخست‌وزیری را نمی‌پذیرد و به نمایندگان مجلس توصیه کرد که در آن شرایط، علی سهیلی از هر کس مناسب‌تر است، اکثریت قریب به اتفاق نمایندگان به نخست‌وزیری سهیلی ابراز تمایل کردند و ازخواستار اوارائه خواستندبرنامهٔ برنامه‌اشادارهٔ راکشور برایاز ادارهسوی کشوراو ارائه دهدشدند. با این اکثریت پارلمانی، سهیلی توانست زمام امور کشور را با وجود مشکلات فراوان به دست گیرد. و اولین فرمان نخست‌وزیری‌اش در اسفند ماه ۱۳۲۰ صادر شد و فهرست اعضای نخستین کابینه خود را در هجدهمتاریخ ۱۸ اسفند همان سال به مجلس داد. بیشتر اعضای کابینه او همان وزیران کابینه فروغی بودند و وقتی برنامه دولت سهیلی مطرح شد، از ۱۰۴ نفر حاضر در مجلس ۱۰۱ نفر به او رأی موافق دادند.
سهیلی بعد از [[شهریور ۱۳۲۰]] خورشیدی در جریان مذاکره با سفیران اتحاد شوروی و انگلستان نقش مهمی داشت. در حقیقت [[ریدر بولارد]]، وزیرمختار انگلستان در تهران، [[سیدحسن تقی‌زاده]] را بهترین جانشین برای فروغی می‌دانست، ولی چون تقی‌زاده نپذیرفت، سهیلی را پیشنهاد کرد و همین سفیر انگلستان، دولت سهیلی را مجموعه‌ای از معقول ایرانیان درستکار نامید.
 
سهیلی بعد از [[شهریور ۱۳۲۰]] خورشیدی در جریان مذاکره با سفیران اتحاد شوروی و انگلستان نقش مهمی داشت. در حقیقت [[ریدر بولارد]]، وزیرمختار انگلستان در تهران، [[سیدحسن تقی‌زاده]] را بهترین جانشین برای فروغی می‌دانست، ولی چون تقی‌زاده نپذیرفت، سهیلی را پیشنهاد کرد و همین سفیر انگلستان، دولت سهیلی را مجموعه‌ای از معقول ایرانیان درستکار نامید.
در اردیبهشت ۱۳۲۱ [[ایالات متحده]] به تقاضای ایران برای استفادهٔ دولت از قانون وام و اجاره دولت ایالات متحده که در دوران صدارت [[محمدعلی فروغی]] مطرح شده بود، پاسخ مثبت داد و دولت ایران، مشمول قانون مزبور شد. سهیلی مراتب را به مجلس شورای ملی اطلاع داد اما در پی مخالفت‌های عده‌ای از نمایندگان مجلس شورای ملی با دولت وقت به صورت بازخواست در این مورد و موارد دیگری از جمله تأمین خواربار و جیره‌بندی نان، توقیف بعضی از روزنامه‌ها و همچنین ارجاع پروندهٔ متهمان شهربانی به اتهام قتل تنی چند از زندانیان سیاسی از جمله [[سیدحسن مدرس]]، [[فیروز فیروز]]، [[عبدالحسین تیمورتاش]] و [[علیقلی خان سردار اسعد]] در زمان حکومت [[رضاشاه پهلوی]] به دیوان کارمندان، زمینه‌های تزلزل کابینه فراهم شد. بدین ترتیب زمینه نامساعد مجلس، سهیلی را بر آن داشت تا استعفای خود را در جلسه ۸ مرداد ۱۳۲۱ به مجلس شورای ملی تقدیم کند و این چنین، اولین دورهٔ صدارت او به اتمام رسید.
 
در اردیبهشت ۱۳۲۱ [[ایالات متحده]] به تقاضای ایران برای استفادهٔ دولت از قانون وام و اجاره دولت ایالات متحدهمتحده، که در دوران صدارت [[محمدعلی فروغی]] مطرح شده بود، پاسخ مثبت داد و دولت ایران، مشمول قانون مزبور شد. سهیلیسهیلی، مراتب را به مجلس شورای ملی اطلاع داد اما در پی مخالفت‌های عده‌ای از نمایندگان مجلس شورای ملی با دولت وقت به صورت بازخواست در این مورد و موارد دیگری از جمله تأمین خواربار و جیره‌بندی نان، توقیف بعضی از روزنامه‌ها و همچنین ارجاع پروندهٔ متهمان شهربانی به اتهام قتل تنی چند از زندانیان سیاسی از جمله [[سیدحسن مدرس]]، [[فیروز فیروز]]، [[عبدالحسین تیمورتاش]] و [[علیقلی خان سردار اسعد]] در زمان حکومت [[رضاشاه پهلوی]] به دیوان کارمندان، زمینه‌های تزلزل کابینه فراهم شد. بدین ترتیب زمینه نامساعد مجلس، سهیلی را بر آن داشت تا استعفای خود را در جلسه ۸ مرداد ۱۳۲۱ به مجلس شورای ملی تقدیم کند و این چنین،اینچنین اولین دورهٔ صدارت او به اتمام رسید.
کابینهٔ سهیلی بیش از پنج ماه دوام نیاورد و قوام‌السلطنه که در آن روزها وارد میدان سیاسی ایران شده و داوطلب زمامداری بود به نخست‌وزیری رسید. دوران دولت [[احمد قوام]] اما دوران آرامی نبود. قحط و بحران اقتصادی و سیاست‌های خارجی و داخلی خیلی زود بحران را به اوج رساند و وقایع ۱۷ آذر ۱۳۲۱ را در پایتخت پیش آورد که از بلوای نان آغاز و به آتش زدن و غارت خانهٔ نخست‌وزیر انجامید. قوام‌السلطنه هرچه تلاش کرد نتوانست جلوی بلوا و آشوب را بگیرد و سرانجام تبعات این وقایع دامنگیرش شد و سرانجام از ریاست دولت کناره‌گیری کرد.
 
کابینهٔ سهیلی بیش از پنج۵ ماه دوام نیاورد و قوام‌السلطنه که در آن روزها وارد میدان سیاسی ایران شده و داوطلب زمامداری بود به نخست‌وزیری رسید. دوران دولت [[احمد قوام]] اما دوران آرامی نبود. قحط و بحران اقتصادی و سیاست‌های خارجی و داخلی خیلی زود بحران را به اوج رساند و وقایع ۱۷ آذر ۱۳۲۱ را در پایتخت پیش آورد که از بلوای نان آغاز و به آتش زدن و غارت خانهٔ نخست‌وزیر انجامید. قوام‌السلطنه هرچه تلاش کرد نتوانست جلوی بلوا و آشوب را بگیرد و سرانجام تبعات این وقایع دامنگیرش شد و سرانجام از ریاست دولت کناره‌گیری کرد.
با سقوط دولت [[احمد قوام]]، تمایل [[مجلس شورای ملی]] با اکثریت ۷۲ رأی برای زمامداری سهیلی به عرض محمدرضاشاه رسید. او در ۲۵ بهمن برای تشکیل دولت مأمور شد و ۲۸ بهمن ۱۳۲۱ هیئت دولت را به مجلس شورای ملی معرفی کرد. طرح تصویب برنامه دولت در مجلس انجام شد و سهیلی با ۸۹ رأی موافق از ۹۹ نماینده حاضر در جلسه رأی اعتماد گرفت؛ اما مشکل مهمی که در زمان نخست‌وزیری مجدد خود با آن روبه‌رو شد، بازداشت عده‌ای از رجال، شامل امرای ارتش، افسران، روزنامه‌نگاران، کارمندان راه‌آهن، مأمورین شهرداری و بازرگانان توسط [[نیروهای متفقین]] به اتهام همکاری با آلمان‌ها بود. دولت از [[نیروهای متفقین]] درخواست کرد لیست تمام کسانی را که باید توقیف شوند، در اختیار شهربانی و ارتش قرار دهد و مأمورین ایرانی مظنونین را دستگیر کنند. وزرای مختار با این شرط موافقت کردند که دولت ایران متعهد شود حتی یک نفر از لیست آزاد نماند. در هشتم شهریور ۱۳۲۲ لیست [[نیروهای متفقین]] در اختیار شهربانی و ارتش قرار گرفت و دستگیرشدگان به زندان شهربانی و زیرزمین‌های سیلو منتقل شدند. [[سیدابوالقاسم کاشانی]]، [[احمد متین‌دفتری]]، [[محمد سجادی]]، [[علی هیئت]]، [[سیدعلی‌اکبر موسوی‌زاده]]، سرلشکر [[ابوالحسن پورزند]]، سرلشکر [[فضل‌الله زاهدی]]، سرتیپ [[محمدصادق کوپال]]، سرهنگ [[حسن بقایی]]، [[بهرام آریانا]]، سرهنگ [[نادر باتمانقلیچ]] و… از دستگیرشدگان بودند. این عده بعد از مدتی به اردوگاه نظامی اراک منتقل شدند. اسارت اکثر بازداشت‌شدگان که بعدها به مقامات مهم لشگری و کشوری رسیدند، دو سال طول کشید و تنها کاشانی بود که تا پایان جنگ در فلسطین اسیر انگلستان باقی ماند. بعدها کوشش دولت برای رهایی آنان به جایی نرسید و سهیلی، مصلحت را در آن دید که فرمان عفو عمومی صادر کند. با صدور این فرمان، عده‌ای از سران صاحب نفوذ ایلات و عشایر به سبب سلب حق آزادی در گذشته با روحیه‌ای ناراضی و عصیان‌آمیز به وطن خود بازگشتند و برای جبران قدرت از دست رفته به سرپیچی و قیام بر ضد دولت وقت پرداختند. بیشتر اغتشاش‌ها در کردستان، لرستان، فارس، آذربایجان و خراسان بود و دولت وقت نیز به برخورد نظامی ضد آنان روی آورد.
 
با سقوط دولت [[احمد قوام]]، تمایل [[مجلس شورای ملی]] با اکثریت ۷۲ رأی برای زمامداری سهیلی به عرض محمدرضاشاه رسید. او در ۲۵ بهمن برای تشکیل دولت مأمور شد و ۲۸ بهمن ۱۳۲۱ هیئت دولت را به مجلس شورای ملی معرفی کرد. طرح تصویب برنامه دولت در مجلس انجام شد و سهیلی با ۸۹ رأی موافق از ۹۹ نماینده حاضر در جلسه رأی اعتماد گرفت؛ اما مشکل مهمی که او در زمان نخست‌وزیری مجدد خود با آن روبه‌رو شد، بازداشت عده‌ای از رجال، شامل امرای ارتش، افسران، روزنامه‌نگاران، کارمندان راه‌آهن، مأمورین شهرداری و بازرگانان توسط [[نیروهای متفقین]] به اتهام همکاری با آلمان‌ها بود. دولت از [[نیروهای متفقین]] درخواست کرد لیست تمام کسانی را که باید توقیف شوند، در اختیار شهربانی و ارتش قرار دهد و مأمورین ایرانی مظنونین را دستگیر کنند. وزرای مختار با این شرط موافقت کردند که دولت ایران متعهد شود حتی یک نفر از لیست آزاد نماند. در هشتم شهریور ۱۳۲۲ لیست [[نیروهای متفقین]] در اختیار شهربانی و ارتش قرار گرفت و دستگیرشدگان به زندان شهربانی و زیرزمین‌های سیلو منتقل شدند. [[سیدابوالقاسم کاشانی]]، [[احمد متین‌دفتری]]، [[محمد سجادی]]، [[علی هیئت]]، [[سیدعلی‌اکبر موسوی‌زاده]]، سرلشکر [[ابوالحسن پورزند]]، سرلشکر [[فضل‌الله زاهدی]]، سرتیپ [[محمدصادق کوپال]]، سرهنگ [[حسن بقایی]]، [[بهرام آریانا]]، سرهنگ [[نادر باتمانقلیچ]] و… از دستگیرشدگان بودند. این عده بعد از مدتی به اردوگاه نظامی اراک منتقل شدند. اسارت اکثر بازداشت‌شدگان که بعدها به مقامات مهم لشگری و کشوری رسیدند، دو سال طول کشید و تنها کاشانی بود که تا پایان جنگ در فلسطین اسیر انگلستان باقی ماند. بعدها کوشش دولت برای رهایی آنان به جایی نرسید و سهیلی، مصلحت را در آن دید که فرمان عفو عمومی صادر کند. با صدور این فرمان، عده‌ای از سران صاحبایالت‌ها، نفوذ ایلاتطایفه‌ها و عشایر صاحب نفوذ به سبب سلب حق آزادی در گذشته با روحیه‌ای ناراضی و عصیان‌آمیز به وطن خود بازگشتند و برای جبران قدرت از دست رفته به سرپیچی و قیام بر ضد دولت وقت پرداختند. بیشتر اغتشاش‌ها در کردستان، لرستان، فارس، آذربایجان و خراسان بود و دولت وقت نیز به برخورد نظامی ضد آنان روی آورد.
دولت سهیلی همچنین بعد از این واقعه، به آلمان اعلان جنگ کرد و به اعلامیه مشترک ملل متحد ملحق شد. در همین سال، دولت ایران به دلیل آنکه به امر یک امیر سعودی یکی از حجاج ایرانی را در مکه گردن زده بودند، با دولت عربستان سعودی قطع رابطه سیاسی کرد.
 
دولت سهیلی همچنین بعد از این واقعه، به آلمان اعلان جنگ کرد و به اعلامیه مشترک ملل متحد ملحق شد. در همین سال،سال دولت ایران به دلیل آنکه به امر یک امیر سعودی یکی از حجاج ایرانی را در مکه گردن زده بودند، با دولت عربستان سعودی قطع رابطه سیاسی کرد.
 
[[پرونده:Shah churchill.jpg|بندانگشتی|راست|از چپ: علی سهیلی، نامعلوم، محمدرضاشاه و وینستون چرچیل|330x330پیکسل]]
واقعهٔ مهم دیگر در دوران سهیلی کنفرانس تهران بود. در چهارم آذر ۱۳۲۲ [[ژوزف استالین]]، رهبر [[اتحاد جماهیر شوروی]] به اتفاق [[ویاچسلاو مولوتف]]، وزیر امورخارجه و مارشال کلیمنت وروشیلف وارد [[تهران]] شدند. روز بعد [[وینستون چرچیل]]، [[نخست‌وزیر بریتانیا]] به اتفاق [[آنتونی ایدن]] [[وزارت امور خارجه بریتانیا]] و همچنین [[فرانکلین دلانو روزولت]] [[رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا]] وارد تهران شدند و کنفرانس سران سه کشور در تهران تشکیل شد. پس از اجلاس اعلامیه مشترکی منتشر شد که از مساعی ایران در جنگ تقدیر شده بود و حفظ و استقلال و تمامیت ارضی و حاکمیت ایران را تصدیق کرده بود.
 
سیزدهمین دورهٔ مجلس شورای ملی که در ۲۲ آبان ماه ۱۳۲۰ به دستوسط [[محمدرضا شاه پهلوی]] افتتاح شده بود، در اول آذر ۱۳۲۲ به کار خود پایان داد و هر چند فرمان انتخابات دوره چهاردهم مجلس تیرماه آن سال صادر شده بود، اما با آغاز آذر ماه دورانی از فترت در عرصهٔ قانون‌گذاری آغاز شد.
 
۲۲ آذرماه ۱۳۲۲ بود که سهیلی به دلیل فترت مجلس و اینکه تصور می‌کرد شاه به [[محمد ساعد]] متمایل است، استعفای خود را تقدیم کرد. اما شاه که توانسته بود چهار تن از درباریان را به عنوان وزیر به کابینهٔ سهیلی تحمیل کند، ترجیح داد او را تا تشکیل مجلس تازه در سمت خود حفظ کند، این چنیناینچنین بود که سهیلی هم‌زمان با ابقا، بار دیگر مأمور تشکیل کابینه شد و یک روز بعد فهرست کابینهٔ خود را به شاه ارائه کرد و تأیید آنان را گرفت. بدین ترتیب فترت میان دو مجلس، دوام کابینهٔ سهیلی را در پی آورد و زمامداری او تا فروردین ۱۳۲۳ تمدید شد.
 
== محاکمه ==
انتخابات دوره چهاردهم (۱۳۲۲) که از آزادترین انتخابات پس از مشروطیت بود، در دوران نخست‌وزیری سهیلی برگزار شد اما بعد از افتتاح مجلس، علیه او اعلام جرم کردند و اسنادی مبنی بر دخالت دولت در انتخابات انتشار یافت که بر اساس آن کار به محاکمه سهیلی و [[محمد تدین]] وزیر کشور کشید. [[مهدی فرخ]]، نمایندهٔ زابل که در کابینهٔ اول سهیلی وزیر کشور و وزیر خواروبار بود، علیه نخست‌وزیر و وزیر کشور اعلام جرم کرد. دخالت در انتخابات آذربایجان، شهرضا، بندرعباس، آباده و جهرم، سرقت قسمتی از ابزار ساختمانی وزارت خارجه به مبلغ ۲۷ هزار ریال، توقیف روزنامه‌ها و جراید، بازشدن جامه‌دان محتوی جواهرات در مصر، ارسال هشتصد هزار دلار وجه از طریق بانک ملی ایران به خارج و تندروی‌های شدید در امر حکومت نظامی از جمله اتهاماتی بود که در این ادعانامه علیه سهیلی مطرح شد.
 
پروندهٔ سهیلی تشکیل شد و پس از اجازهٔ مجلس در سال ۱۳۲۶، محاکمهٔ وی با حضور کلیه مستشاران تمیز آغاز شد. سهیلی تنها نخست‌وزیری است که در [[دیوان عالی ایران|دیوان عالی کشور]] محاکمه شده‌است. در این محاکمه ضمن مدافعات مفصل از نقش خود در سیاست ایران پس از [[شهریور ۱۳۲۰]] سخن گفت و هنگام دفاع و شرح مشکلات زمان جنگ و دشواری‌های زمامداری‌اش، اشک از چشمانش جاری شد و طی آن، به غرض‌ورزی‌های فرخ اشاره کرد. هیئت مستشاران تمیز که عموماً از رجال متقی و پرهیزکار و علمای حقوق بودند، به اتفاق آراء سهیلی را از اتهامات وارده مبری دانسته،دانسته و رای به برائت او دادند.
 
سهیلی چند روز پس از اعلام برائتشآن با سمت وزارت مشاور وارد کابینهٔ [[ابراهیم حکیمی]] شد و پس از مدتی کوتاهی با سمت [[فهرست سفیران ایران در فرانسه|سفیر کبیر ایران در فرانسه]] راهی این کشور شد. در اواخر ۱۳۳۲ [[فهرست سفیران ایران در بریتانیا|سفیر کبیر ایران در بریتانیا]] شد و تا ۱۱ اردیبهشتسال ۱۳۳۷ که به [[بیماری سرطان]] در [[لندن]] درگذشت، در آن کشور اقامت داشد. او وصیت کرده بود از تشریفات صرفنظر شود ولی مقامات ایران و انگلستان برایش تشییع جنازه مفصلی ترتیب دادند و در سفارت ایران در لندن، زمینه‌ای فراهم شد که جنازه‌اش با هواپیمای نظامی به تهران برده شود. به هر ترتیب جسد سهیلی طی تشریفات خاصی به ایران حمل و در ایوان مقبرهٔ ناصرالدین شاه در کنار آرامگاه هژیر به خاک سپرده شدداشت.
== پایان کار ==
سهیلی چند روز پس از اعلام برائتش با سمت وزارت مشاور وارد کابینهٔ [[ابراهیم حکیمی]] شد و پس از مدتی کوتاهی با سمت [[فهرست سفیران ایران در فرانسه|سفیر کبیر ایران در فرانسه]] راهی این کشور شد. در اواخر ۱۳۳۲ [[فهرست سفیران ایران در بریتانیا|سفیر کبیر ایران در بریتانیا]] شد و تا ۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۷ که به [[بیماری سرطان]] در [[لندن]] درگذشت، در آن کشور اقامت داشد. او وصیت کرده بود از تشریفات صرفنظر شود ولی مقامات ایران و انگلستان برایش تشییع جنازه مفصلی ترتیب دادند و در سفارت ایران در لندن، زمینه‌ای فراهم شد که جنازه‌اش با هواپیمای نظامی به تهران برده شود. به هر ترتیب جسد سهیلی طی تشریفات خاصی به ایران حمل و در ایوان مقبرهٔ ناصرالدین شاه در کنار آرامگاه هژیر به خاک سپرده شد.
 
== خانواده ==
علی سهیلی دو بار ازدواج کرد. او از همسر اولش دو پسر داشت که پس از پایان تحصیلات، به خدمت وزارت خارجه درآمدند. همسر دومش روس بود که از او هم صاحب یک پسر شد که گویا هر دو خارج از کشور به سر می‌بردند. فرزندان علی سهیلی با وجود خدمت در وزارت خارجه هیچ‌گاه نقشی در حوزهٔ سیاست‌های کلان وزارت امور خارجه ایفا نکردند. برادر بزرگ وی سرتیپ سهیلی، سال‌ها معاون شهربانی بود.
 
== مرگ ==
سهیلی در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۷، در سن ۶۲ سالگی به [[بیماری سرطان]] در [[لندن]] درگذشت. سهیلی وصیت کرده بود از تشریفات صرفنظر شود ولی مقامات ایران و انگلستان برای او تشییع جنازه مفصلی ترتیب دادند و در سفارت ایران در لندن، زمینه‌ای فراهم شد که جنازه‌اش با هواپیمای نظامی به تهران برده شود. به هر ترتیب جسد او طی تشریفات خاصی به ایران حمل و در ایوان مقبرهٔ ناصرالدین شاه در کنار آرامگاه هژیر به خاک سپرده شد.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=علی سهیلی |نشانی=http://pajoohe.ir/علی-سهیلی__a-37206.aspx |ناشر=پژوهشکده باقرالعلوم |تاریخ بازبینی=7 آوریل 2020}}</ref><ref>{{یادکرد وب |عنوان=علی سهیلی؛ اولین نخست‌وزیری که دادگاهی شد! |نشانی=https://www.rouydad24.ir/fa/news/183349/علی-سهیلی-اولین-نخست-وزیری-که-دادگاهی-شد |ناشر=رویداد۲۴ |تاریخ بازبینی=7 آوریل 2020}}</ref>
 
== منابع ==