تفاوت میان نسخه‌های «امان‌الله جهانبانی»

بدون خلاصه ویرایش
{{Infobox Officeholder
| name = سپهبد امان‌الله میرزا جهانبانی
| birth_name =
| nickname =
| image = Am_Djanhanbani.jpg
| caption = امان‌الله جهانبانی
| office1 = [[وزارت دفاع|وزیر جنگ ایران]]
| monarch1 = [[محمدرضا پهلوی|محمدرضاشاه پهلوی]]
| office2 = [[وزارت کشور|وزیر کشور]]
| primeminister2= [[محمدعلی فروغی]]
| term_start2 = ۳۰ شهریور ۱۳۲۰
| term_end2 =
| predecessor2 = [[جواد عامری]]
| successor2 =
| office3 = [[وزارت راه و شهرسازی|وزیر راه]]
|footnotes =
}}
سپهبد '''سپهبد امان‌الله جهانبانی''' (۱۲۷۴ – ۱۰ اردیبهشت ۱۳۵۳) شاهزاده قاجار، از فرماندهان [[ارتش شاهنشاهی ایران]]، دولتمرد و [[مجلس سنای ایران|سناتور]] دوره پهلوی بود.
 
== پیشینه خانوادگی ==
== تحصیلات ابتدائی و خدمت در قزاقخانه ==
نصرت‌اللهخاندان میرزاجهانبانی فرزندنوادگان [[امان‌اللهسیف‌الله میرزا]] جهانبانیپسر فتح‌علی شاه از همسر گرجی او [[خازن‌الدوله|امان‌اللهگلبدن میرزاخانم ضیاءالدولهخازن‌الدوله]] نوهٔاند سیف‌اللهکه میرزادر چهلدوره و[[رضا دومینشاه]]، پسرنام فتحعلیخانوادگی شاه قاجارجهانبانی بودبرگزیدند. پساما ازدر درگذشتسال پدر۱۳۱۷ امان‌اللهکه خواندهاین شدخاندان <refمغضوب name="autogenerated3">دانشنامهرضا جهانشاه اسلام</ref>و واعضایش از دهارتش سالگی<refاخراج name="autogenerated1">ویکی‌پدیایشدند، انگلیسی</ref>عده‌ای اواز راآنان جهتنام تحصیلاتخانوادگی مقدماتیخود و عالیرا به مدارسکی‌کاووسی، نظامفتحعلی روسیهپور، فرستادندجهانبینی و شه‌بنده تغییر دادند. <ref name=":0">{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=عاقلی |نام۱=باقر |عنوان=رضاشاهشرح حال رجال سیاسی و قشوننظامی متحدالشکلمعاصر ایران - جلد اول |تاریخ=۱۳۸۶۱۳۸۰ |ناشر=نشر نامکنگاه |مکان=تهران |شابک=964-6895-05-0 |صفحات=۴۱۳۵۵۴ - ۴۱۴۵۵۶}}</ref>
 
پدر سپهبد جهانبانی [[امان‌الله میرزا جهانبانی|امان‌الله میرزا ضیاءالدوله]] فرزند [[جهانگیر میرزا (پسر سیف‌الله میرزا)|جهانگیر میرزا]] و نوه [[سیف‌الله میرزا]] چهل و دومین فرزند پسری [[فتحعلی شاه|فتحعلی شاه قاجار]] از سرکردگان قزاقخانه با درجه امیرتومانی بود که وقتی [[لیاخوف]] رئیس قزاقخانه شد، به همراه چند تن دیگر از سرکردگان از قزاقخانه کناره‌گیری کرد <ref name="autogenerated1" /> و به مشروطه‌خواهان پیوست و از نمایندگان تهران در [[مجلس شورای ملی اول]] شد. <ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=http://www.ical.ir/ical/fa/Content/4_artmajles1/جلسه-230-مذاکرات-روز-یکشنبه-ششم-محرمالحرام-1326-دارالشوراى-ملى|عنوان=مذاکرات جلسه ۲۳۰ دارالشورای ملی ششم محرم ۱۳۲۶}}</ref> سپس به معاونت وزارت جنگ رسید. در [[استبداد صغیر|دوره استبداد صغیر]] در تهران مخفی بود تا [[فتح تهران]] پیش‌آمد و دوباره بر سر کار برگشت <ref name="autogenerated1" /> و فرمانده قشون آذربایجان شد. او به سبب همکاری با مشروطه‌خواهان تبریز و از جمله [[ثقةالاسلام تبریزی|ثقه‌الاسلام تبریزی]] تحت تعقیب روس‌ها قرار گرفت و به کنسول‌گری انگلیس در تبریز پناه برد و همانجا با تپانچه‌ای که در اختیار داشت، به زندگی خود خاتمه داد (۱۲۹۰ خورشیدی).<ref name="autogenerated3">دانشنامه جهان اسلام</ref>
پس از بازگشت با درجه یاوری (سرگردی) در [[بریگاد قزاق|قزاقخانه]] مشغول خدمت شد. چندی ریاست قسمت توپخانه آتریاد کرمانشاه را برعهده داشت. در همان آتریاد [[رضا شاه|سرهنگ رضاخان]] فرمانده قسمت پیاده بود. امان‌الله میرزا مقارن [[کودتای سوم اسفند]] ۱۲۹۹ درجه سرهنگی داشت.<ref name=":0"/>
 
== کودکی و تحصیلات ==
سپهبد جهانبانی هنگام تولد نصرت‌الله میرزا نام داشت اما پس از خودکشی پدرش، نام او را بر وی گذاشتند. <ref name="autogenerated3">دانشنامه جهان اسلام</ref> ناصرالدین شاه قاجار شوهر عمه پدرش بود و شوهر عمه خود او [[اسدالله میرزا شهاب‌الدوله]] که از شاهزادگان مشروطه‌خواه بود در دوران [[احمد شاه]]، وزیر پست و تلگراف و رئیس تشریفات دربار بود. بعدها در دوران محمدرضا شاه پهلوی سناتور شد.
 
امان‌الله میرزا را از ده سالگی<ref name="autogenerated1">ویکی‌پدیای انگلیسی</ref> برای تحصیل به مدارس نظام روسیه فرستادند. <ref name=":0">{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=عاقلی |نام۱=باقر |عنوان=رضاشاه و قشون متحدالشکل |تاریخ=۱۳۸۶ |ناشر=نشر نامک |مکان=تهران |شابک=964-6895-05-0 |صفحات=۴۱۳ - ۴۱۴}}</ref> پس از بازگشت با درجه یاوری (سرگردی) در [[بریگاد قزاق|قزاقخانه]] مشغول خدمت شد. چندی ریاست قسمت توپخانه آتریاد کرمانشاه را برعهده داشت. در همان آتریاد [[رضا شاه|سرهنگ رضاخان]] فرمانده قسمت پیاده بود. امان‌الله میرزا مقارن [[کودتای سوم اسفند]] ۱۲۹۹ درجه سرهنگی داشت.<ref name=":0"/>
 
== قشون متحدالشکل ==
پس از تشکیل قشون متحدالشکل، سرهنگ امان‌الله میرزا به ریاست ارکان حرب (ستاد) قشون برگزیده شد. وی فرمانده قوای اعزامی به آذربایجان جهت دفع خطر [[اسماعیل آقا سیمیتقو]] بود که با کسب پیروزی در [[نبرد شکریازی]] [[قلعه چهریق]] را به تصرف قوای دولتی درآورد و [[نشان ذوالفقار]] گرفت. در خرداد ۱۳۰۲ سرپرست پنجاه دانشجویی شد که برای تحصیل نظام به اروپا اعزام شدند و دوره ستاد را آنجا طی کرد. در اوایل ۱۳۰۵ در معیت رضاشاه به خراسان سفر کرد و پس از خلع درجه و برکناری [[جان محمد امیرعلائی|جان محمدخان]] فرمانده لشکر شرق شد. در ۱۳۰۶ با حفظ سمت به بلوچستان رفت و در چند زدوخورد به آن منطقه امنیت بخشید و درجه امیرلشکری گرفت. چندی هم ریاست بازرسی ارتش را سرپرستی می‌کرد. در ۱۳۱۴ رئیس دانشگاه جنگ شد <ref name=":0"/> و در پنجم اسفند همان سال به ریاست اداره کل صنعت رسید.
 
در خرداد ۱۳۰۲ سرهنگ امان‌الله میرزا سرپرست پنجاه دانشجویی شد که برای تحصیل نظام به اروپا اعزام شدند و دوره ستاد را آنجا طی کرد. پس از بازگشت در اوایل سال ۱۳۰۵ در معیت رضاشاه به خراسان سفر کرد و پس از خلع درجه و برکناری [[جان محمد امیرعلائی|جان محمدخان]] فرمانده لشکر شرق شد. در ۱۳۰۶ با حفظ سمت به بلوچستان رفت و در چند زدوخورد به آن منطقه امنیت بخشید و درجه امیرلشکری گرفت. چندی هم ریاست بازرسی ارتش را سرپرستی می‌کرد. در سال ۱۳۱۴ رئیس دانشگاه جنگ شد <ref name=":0"/> و در پنجم اسفند همان سال به ریاست اداره کل صنعت رسید.
 
== مغضوبیت ==
در نیمه‌های سال ۱۳۱۶ سرلشکر جهانبانی پس از یک شرفیابی نزد رضا شاه به دلایل نامعلومی مورد غضب رضاشاهاو قرار گرفت. لاجرم از ریاست اداره کل صناعت برکنار شد و چندی در زندان دژبان و بعد در [[زندان قصر]] محبوس بود. سرانجام پس از یک سال با خلع درجه و اخراج از ارتش از زندان آزاد شد ولی زیر نظر پلیس بود.<ref name=":0"/>
 
== بازگشت به سیاست ==
پس از استعفای رضاشاه از جهانبانی اعاده حیثیت شد و با همان درجه به خدمت بازگشت و پنج روز پس از استعفای رضا شاه در کابینه [[محمدعلی فروغی|فروغی]] وزیر شد. ابتدا وزیر کشور و سپس وزیر راه بود. در کابینه [[علی سهیلی|سهیلی]] به وزارت جنگ منصوب شد. پس از گشایش مجلس سنای ایران در سال ۱۳۲۸، تا آخر عمر شش دوره متوالی سناتور بود.
 
== فرزندان ==