تفاوت میان نسخه‌های «قلیان»

۶۵۸ بایت حذف‌شده ،  ۱۰ ماه پیش
جز
جز
جز (ویرایش با ابزار زدودن تبلیغ)
[[پرونده:201312 iran tehran18 (12453437823).jpg|بندانگشتی|200px|گروهی از مردان ایران در حال کشیدن قلیان در یک [[قهوه‌خانه]]]]
بنا به نوشتهٔ [[سیریل الگود]] (اگر چه وی مأخذ خود را ذکر نکرده‌است)، «اولین بار [[ابوالفتح گیلانی]] (متوفی ۱۵۸۸) پزشک ایرانیِ دربار [[جلال‌الدین محمد اکبر|اکبر اول]]، سلطان مراغه بود که دودِ تنباکو را از یک ظرف آب عبور داد تا آن را خالص‌تر و سرد نماید و از این طریق قلیان که در [[شبه قاره]] به حقّه معروف است را ابداع نمود»، اما از سوی دیگر، یک رباعی از [[اهلی شیرازی]] (درگذشته در ۱۵۳۵) به استفاده از قلیان اشاره می‌کند. از این رو، پیشینهٔ استفاده از قلیان را می‌توان حدّاقل به دوران [[شاه طهماسب یکم]] صفوی بازگرداند و روایت ابوالفتح گیلانی را می‌توان شاهدی بر معرفی قلیان در [[شبه قاره هند]] دانست که در ایران استفاده می شده‌است.<ref name=":0">[http://www.iranicaonline.org/articles/galyan- شهناز رازپوش، قلیان، در دانشنامه ایرانیکا- نسخه آنلاین. (انگلیسی)]</ref>
در سفرنامه تاورنیه که در زمان سلطنت شاه صفی، شاه عباس دوم و شاه سلیمان مجموعا 9 بار به ایران سفر کرد، چنین آمده است: «ایرانیان چنان به تنباکو معتادند که ممکن نیست از آن چشم بپوشند. معمولا نخستین وسیله پذیرایی در هر خانه‌ای قلیان و قهوه است.»<ref>[https://kaffeketab.ir/%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88%d8%af-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%b3%d9%81%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d9%86%db%8c%d9%87/ کتاب سفرنامه تاورنیه] ، ترجمه حمید ارباب شیرانی، انتشارات نیلوفر، صفحه 309، 310 و 311</ref>
 
=== ایران ===
بنا بر [[دانشنامه ایرانیکا]]، تاریخ دقیق اولین استفاده از قلیان مشخص نیست. اولین تصویر از قلیانی را که هنرمندان ایرانی کشیده اند، احتمالاً تصویر نشمی کماندار کار [[رضا عباسی]]، نقاش مشهور دربار [[شاه عباس]] بزرگ است که تا اواخر نیمه اول قرن یازدهم هجری می زیسته است.
 
سیاحان اروپایی که به ایران سفر کرده‌اند از جمله [[ژان باتیست تاورنیه|تاورنیه]] که در [[دوران صفویه]] به ایران آمد به قلیان و کشیدن تنباکو در ایران اشاره کرده‌اند. از جمله وی نوشته‌است که «ایرانیان تنباکو را با دستگاهی کاملاً اختصاصی می‌کشند. در کوزه گلی دهان گشادی به قطر سه انگشت، تنه قلیانی از چوب یا نقره که سوراخی در وسط دارد قرار می‌دهند، و بر سر آن مقدار تنباکوی نم‌دار با کمی آتش می‌گذارند، و در زیر قلیان سوراخ ممتدی است که، در حالی که نفس را بالا می‌کشند، دود تنباکو با شدت از امتداد سوراخ پایین آمده و داخل آب که به رنگهای مختلف می آمی‌زد داخل می‌شود. این کوزه مرتباً تا نصفه آب دارد. دود که در آب است به سطح می‌آید و هنگامیکه نفس را بالا می‌کشند، از نی قلیان دود به دهان وارد می‌شود. به واسطه آبی که به قلیان می‌ریزند دود تنباکو تصفیه می‌شود و کمتر ضرر می‌رساند. والا با این همه قلیان که می‌کشند، مقاومت برای آنها غیرممکن است. ایرانیان زن و مرد، به طوری از جوانی عادت به کشیدن تنباکو کرده‌اند، که کاسبی که باید روزی پنج شاهی خرج کند، سه شاهی آن را به مصرف تنباکو می‌رسانند. می‌گویند اگر تنباکو نمی‌داشتیم چطور ممکن بود کیف و دماغ داشته باشیم.»<ref>[https://kaffeketab.ir/%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88%d8%af-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%b3%d9%81%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%aa%d8%a7%d9%88%d8%b1%d9%86%db%8c%d9%87/ کتاب سفرنامه تاورنیه] ، ترجمه حمید ارباب شیرانی، انتشارات نیلوفر، صفحه 309، 310 و 311</ref>
 
اولئاریوس نیز که در سال ۱۰۴۶ در ایران بوده می‌نویسد «چندین گونه ظرف قلیان در ایران ساخته می‌شد: شیشه‌ای، کوزه‌ای، از جوز هندی (نارگیله) و کدوئی که تا نیمه آب می‌شد و گاهی در آن عطر می‌ریختند».