تفاوت میان نسخه‌های «آذربایجان»

ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
برچسب: خنثی‌سازی
(ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
برچسب: متن دارای ویکی‌متن نامتناظر
}}
{{مردم آذری}}
'''آذربایجان''' {{ترکی آذربایجانی|آذربایجان‎}} {{به پارسی میانه|آتورپاتَکان|ʾtwrpʾtkʾn}} {{به پارسی باستان|آذَرباذَگان/ آذَربایَگان}} {{به ارمنی|اَتْرَپَتَکَن|Ատրպատական}} {{به سریانی|اَذوربٰیْغان|ܐܕܘܪܒܝܓܐܢ‎}} نام ناحیه ای جغرافیایی و تاریخی در انتهای شمال‌غربی [[ایران]] است که آن را '''آذرباد'''، '''آذربادگان'''، '''آذرباذگان'''، '''آذربایگان'''، '''آذربیجان''' و '''اَذْرَبیجان''' نیز نامیده‌اند.<ref>Minorsky, V. ; Minorsky, V. "Ādharbaydjān (Azarbāydjān)." [[''دانشنامۀ اسلام''|Encyclopaedia of Islam]]. Edited by: P.Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. <http://www.encislam.brill.nl/subscriber/entry?entry=islam_COM-0016%7B%7Bپیوند{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}{{پیوند مرده|date=مه 2020 |bot=InternetArchiveBot }}{{پیوند مرده|date=مه 2020 |bot=InternetArchiveBot }}{{پیوند مرده|date=مه ۲۰۲۰ |bot=InternetArchiveBot }}{{پیوند مرده|date=مه ۲۰۲۰ |bot=InternetArchiveBot }}{{پیوند مرده|date=آوریل ۲۰۲۰ |bot=InternetArchiveBot }}{{پیوند مرده|date=آوریل ۲۰۲۰ |bot=InternetArchiveBot}}<nowiki> مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}
“ called in Middle Persian Āturpātākān, older new-Persian Ād̲h̲arbād̲h̲agān, Ād̲h̲arbāyagān, at present Āzarbāyd̲j̲ān, Greek ᾿Ατροπατήνη, Byzantine Greek ᾿Αδραβιγάνων, Armenian Atrapatakan, Syriac Ad̲h̲orbāyg̲h̲ān. The province was called after the general Atropates (“protected by fire”), who at the time of Alexander's invasion proclaimed his independence (328 B.C.) and thus preserved his kingdom (Media Minor, Strabo, xi, 13, 1) in the north-western corner of later Persia (cf. Ibn al-Muḳaffaʿ, in Yāḳūt, i, 172, and al-Maḳdisī, 375: Ād̲h̲arbād̲h̲ b. Bīwarasf).</nowiki></ref><ref name="ReferenceA">Tadeusz Swietochowski, Brian C. Collins, Historical Dictionary of Azerbaijan, Scarecrow Press, 1999 (P66).</ref><ref name="M. Behrooz page 27">M. Behrooz, Rebels With A Cause: The Failure of the Left in Iran, I. B. Tauris; 2000 (see page 27).</ref>
 
=== زبان ===
{{اصلی|زبان آذری|زبان ترکی آذربایجانی}}
زبان روزمرهٔ گفتاری در بیشتر مناطق آذربایجان ایران، [[زبان ترکی آذربایجانی|ترکی آذربایجانی]] است. همچنین در برخی از مناطق به زبان‌های [[زبان‌های کردی|کردی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]] و [[زبان تاتی|تاتی]] سخن گفته می‌شود.<ref>https://www.britannica.com/place/Azerbaijan/Cultural-life#ref481438</ref><ref name="Britannica" />
 
مردم آذربایجان به گویش‌های مختلفی صحبت می‌کرده‌اند. به استناد [[شمس‌الدین مقدسی]]، به ۷۰ گویش در اطراف [[اردبیل]] صبحت می‌شد.<ref>"ADHARBAYDJAN",THE ENCYCLOPAEDIA OF ISLAM,vol.1</ref> مورخین، جغرافی‌دانان و سفرنامه‌نویسانی همچون [[ابن مقفع]] (د ۱۴۲ق/۷۵۹م)، [[علی بن حسین مسعودی|مسعودی]] (د ۳۴۶ق/۹۵۷م)، [[حمزه اصفهانی]] (د بعد از ۳۵۰ق/۹۶۱م)، [[ابن حوقل|ابوالقاسم محمدبن حوقل]] (د بعد از ۳۷۸ق/۹۸۸م)، [[اصطخری|ابواسحاق ابراهیم اصطخری]] (د ۳۴۰ ق/۹۵۱م)، [[حمداللّه مستوفی]] (تألیف در ۷۴۰ق/۱۳۳۹م) و [[یاقوت حموی]] (د ۵۷۴ ق ۱۱۷۹ م) زبانِ مردمِ آذربایجان را فارسی، پهلوی (الفهلویه) و [[زبان آذری|آذری]] به عنوان یکی از زبان‌های ایرانی ذکر کرده‌اند.<ref name=":2">{{یادکرد وب|عنوان=دائرة المعارف بزرگ اسلامی:آذری (آذربایجان)|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/27262|وبگاه=www.cgie.org.ir|بازبینی=2020-05-30}}</ref><ref>منبع یکم:
شهاب الدین عبدالله یاقوب الحموی، مجمع البلدان - داراصلدر بیروت - ۱۹۸۴
 
(= اما فهلوی منسوب است به فهله که نام نهاده شده‌است بر پنج شهر: اصفهان و ری و همدان و ماه نهاوند و آذربایجان؛ و دری لغت شهرهای مداین است و درباریان پادشاه بدان زبان سخن می‌گفتند و منسوب است به مردم دربار و لغت اهل خراسان و مشرق و لغت مردم بلخ بر آن زبان غالب است. اما فارسی کلامی است که موبدان و علما و مانند ایشان بدان سخن گویند و آن زبان مردم اهل فارس باشد. اما خوزی زبانی است که ملوک و اشراف در خلوت و مواضع لعب و لذت با ندیمان و حاشیت خود گفتگو کنند. اما سریانی آن است که مردم سواد بدان سخن رانند).</ref>
 
از قرن چهارم هجری/یازدهم میلادی به بعد، با هجوم و استقرار دودمان‎‌هایدودمان‌های ترک‌زبان در ایران‌زمین و بویژه در آذربایجان – مانند [[دودمان سلجوق|سلجوقیان]]، [[قراقویونلو]]، [[آق‌قویونلو]]، [[صفویان]]، [[افشاریان]] و [[قاجاریان]]– به مرور زمان، زبان ایرانیانِ آذربایجان به ترکی تغییر پیدا کرده استکرده‌است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Minorsky, V (1986). "Ādharbaydjān". Encyclopaedia of Islam. 1 (2nd ed ed.). Leiden: Brill. p. 188-191.}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=AZERBAIJAN vii. The Iranian Language of Azerb – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-vii|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2020-05-30}}</ref><ref name=":2" />
 
=== دین ===
در آذربایجان، بیشتر [[مردم آذری|آذربایجانی‌ها]] پیرو [[شیعه|اسلام شیعه]] و اقلیتی پیرو [[اهل سنت]] هستند.<ref name="Britannica" />
 
پس از عهدنامه‌های [[عهدنامه گلستان|گلستان]] و [[عهدنامه ترکمانچای|ترکمانچای]]، حاکمان روس، کوچ مسلمانان شمال ارس به جنوب و مهاجرت مسیحیان جنوب ارس –که عموماً [[مردم ارمنی|ارمنیان]] بودند– به شمال را تشویق می‌کردند. این سیاست چنان با جدیت از سوی روسیه اجرا می‌شد که سرانجام اعتراض دولت قاجار را به دنبال داشت و کار به جایی رسید که دولت روسیه طی یک قرارداد وعده داد که این سیاست را کنار بگذارد؛ اما در عمل چنین نشد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=کیوان حسینی|نشانی=http://www.radiofarda.com/content/fk-fergheh-e01/27398696.html|عنوان=آنها که ماندند آن سوی ارس، آن‌ها که ماندند این سوی ارس|ناشر=رادیو فردا|تاریخ=۹ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۳۹۴/۰۹/۲۱}}</ref>