تفاوت میان نسخه‌های «زبان گیلکی»

ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:
(تا وقتی در مقاله‌های دیگر قوانین اجرا نشود اینجا هم نباید بشود این دیگه قوانین نیست نابرابریه.)
برچسب: خنثی‌سازی
(ویرایش به‌وسیلهٔ ابرابزار:)
{{Infobox language
|name=گیلکی
|nativename='''گیلٚکيگیلٚکی/gilⲑki'''
|mapalt= زبان‌های حوزه جنوبی خزر. من‌جمله دو گویش اصلی گیلکی (بیه پیس و بیه پیش)
|states=[[ایران]]، استان [[استان گیلان|گیلان]] و جوامع کوچکتری در استانهای [[تهران]]، [[استان البرز]]، [[استان مازندران|مازندران]]<ref name="kxvx6">{{یادکرد وب | عنوان=Māzandarān: Language and People (The State of Research) on JSTOR | وبگاه=JSTOR | پیوند=http://www.jstor.org/stable/4030997 | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2017-07-05}}</ref> و[[استان قزوین]].<ref name=ToolAutoGenRef1>Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z ,James Minahan Greenwood Publishing Group, 2002 ,P.666</ref><ref name=ToolAutoGenRef2>Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) 2000</ref><ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/iran-vi-iranian-languages-and-scripts Encyclopædia Iranica | Articles<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>
| stand1 =
| script = [[الفبای عربی]]{{سخ}}[[الفبای گیلکی]]{{سخ}}[[الفبای لاتین]]{{مدرک}}
| nation =
| minority =
|region=جنوب غربی [[دریای کاسپین]]
|notice=IPA}}
[[پرونده:نفشه زبان های ایرانی در غرب کشور ایران.jpg|بندانگشتی|نفشه زبان‌های رایج در غرب کشور ایران]]
'''زبان گیلکی''' (گیلٚکيگیلٚکی زٚوان ɡilɵki zɵvan) از گروه [[زبانهای ایرانی]] [[زبان‌های ایرانی‌تبار غربی|شاخه شمال غربی]] است که زبان مادری اکثر مردم [[استان گیلان]] و جوامع کوچکتری در استانهای مجاور، از جمله استانهای [[استان مازندران|مازندران]]، [[استان قزوین]] و نیز در [[استان تهران]] است.<ref name=ToolAutoGenRef1/><ref name=ToolAutoGenRef2/>
گیلکی از شرق با گویشوران [[زبان مازندرانی|مازندرانی]] و از غرب با گویشوران [[زبان تالشی|تالشی]] و از جنوب با گویشوران [[زبان تاتی ایران|تاتی]] همجوار است و در درون محدوده خود دارای گونه‌هایی است.<ref name="وبسایت ادبیات گیلکی، مسعود پورهادی">وبسایت ادبیات گیلکی، مسعود پورهادی</ref>
 
زبان گیلکی مشتمل بر سه گویش اصلی است، [[بیه پس]]، [[بیه پیش]] و [[گالشی]] که در کوهستان‌های جنوب [[گیلان]] و غرب [[مازندران]] رایج است. بیه‌پس و بیه‌پیش توسط رودخانه [[سپیدرود]] از هم جدا می‌گردند.<ref>[http://www.eva.mpg.de/linguistics/past-research-resources/documentation-and-description/northwest-iranian-project.html Stilo, Don "A Description of the Northwest Iranian Project at the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology"]</ref>
با اینکه گیلکی دارای سه گویش اصلی است اما لهجه هر شهر گیلان تفاوت ناچیزی با بقیه شهرها دارد.
برای زبان گیلکی چند لهجه یا '''زیرگویش''' تعیین شده‌است که عبارتند از: [[رشت|رشتی]]، [[رودبار|رودباری]]، [[صومعه سرا|صومعه‌سرایی]]، [[لاهیجان|لاهیجانی]]، [[لنگرود|لنگرودی]]، [[رودسر|رودسری]]، [[بندر انزلی|بندرانزلی]]، [[خمام|خمامی]] (در
[[خمام]] و [[خشکبیجار]])، [[لشت نشا|لشت نشائی]] و [[فومن|فومنی]] (در [[فومن]] و [[شفت]]).<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref>
به اعتقاد عباس خائفی گویش رامسری یکی از گویش‌های موجود در [[زبان گیلکی]] در حاشیه دریای خزر است. هر چند
این شهرستان در استان مازندران واقع شده استشده‌است اما همانند [[شهرستان تنکابن]] به [[زبان گیلکی]]
سخن می گویندمی‌گویند و از آداب و رسوم گرایش یافته به [[استان گیلان]] برخوردارند.<ref>{{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی۱= خائفی |نام۱= عباس |تاریخ=1395 |عنوان=بررسيبررسی ماضيماضی نقلينقلی در گويشگویش‌های هايحاشیه حاشيه دريايدریای خزر |پیوند= https://www.sid.ir/fa/seminar/ViewPaper.aspx?ID=39511 |ژورنال= گردهماييگردهمایی انجمن ترويجترویج زبان و ادب فارسيفارسی ايرانایران |دوره=11 |شماره= |صفحات=20 |doi= |تاریخ بازبینی=}}</ref>
گیلکی در [[رامسر]] و [[تنکابن]] با [[زبان مازندرانی]] درمی‌آمیزد.<ref name="Ethnologue">Gordon, R.G. , Jr. (2005). Ethnologue: Languages of the World, 15th edition. (Dallas, TX: SIL International). Online version {{cite web|url=http://www.ethnologue.com |title=Archived copy |accessdate=2009-11-12 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161107203354/https://www.ethnologue.com/ |archivedate=2016-11-07 |df=}}</ref> گاه گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به گروه زبان گیلکی اضافه می‌شوند.<ref>{{پک|دکتر فرزاد بختیاری مرکیه|۱۳۹۵|ک=تاریخ کنفرانس بین‌المللی =بررسی مسائل جاری زبان‌ها، گویش‌ها و زبانشناسی14_15|ص=۲}}</ref> و گاه نیز گویش تنکابن به عنوان آخرین گویش از زبان مازندرانی در مطالعات زبانشناسی شناخته می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= اشمیت |نام=رودیگر | پیوند نویسنده =رودیگر اشمیت |کتاب=راهنمای زبان‌های ایرانی |کوشش= ترجمه زیر نظر [[حسن رضایی باغ بیدی]] |صفحه =صفحه ٤٩٠ جلد دوم |ناشر=انتشارات ققنوس |مکان =تهران |سال =١٣٨٢ |شابک=964-311-488-0}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= نصری اشرافی |نام=جهانگیر | پیوند نویسنده = |کتاب=واژه‌نامه بزرگ تبری |کوشش= حسین صمدی و سید کاظم مداح و کریم الله قائمی و علی اصغر یوسفی نیا و محمود داوودی درزی و محمد حسن شکوری و عسکری آقاجانیان میری و ابوالحسن واعظی و ناصر یداللهی و جمشید قائمی و فرهاد صابر و ناعمه پازوکی |صفحه =صفحه ٣١ جلد اول |ناشر=اندیشه پرداز و خانه سبز |مکان =تهران |سال =١٣٧٧ |شابک=٠-۵-٩١١٣١-٩٦٤}}</ref><ref>واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: [[جهانگیر نصراشرفی]] و [[حیسن صمدی]]، سال 1377، جلد اول، ص 31</ref>
زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند.<ref>{{پک|دکتر فرزاد بختیاری مرکیه|۱۳۹۵|ک=تاریخ کنفرانس بین‌المللی =بررسی مسائل جاری زبان‌ها، گویش‌ها و زبانشناسی14_15|ص=۲}}</ref>
با توجه به روند تغییر زبان و لهجه در شهرستان‌های گیلان از جمله رشت، دو نسل آینده دیگر قادر به تکلم زبان گیلکی نیستند.<ref>http://rankoohnews.ir/زنگ-خطر-نابودی-زبان-گیلکی،-مدت‌هاست-ک/</ref>
 
گفته شده‌است که بنابر اعلام [[مؤسسه مکس پلانک]]، زبان گیلکی دومین زبان ایرانی در معرض خطر است.<ref>{{یادکرد وب |url=http://gilnegah.ir/145546/%DA%AF%DB%8C%D9%84%DA%A9%DB%8Cگیلکی-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86دومین-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86زبان-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8Cایرانی-%D8%AF%D8%B1در-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D8%B6معرض-%D8%AE%D8%B7%D8%B1خطر/ |title=نسخه آرشیو شده |accessdate=20 ژوئیه 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928171013/http://gilnegah.ir/145546/%DA%AF%DB%8C%D9%84%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%B7%D8%B1/ |archivedate=28 سپتامبر 2018 |dead-url=yes }}</ref>
 
== آواشناسی زبان گیلکی ==
# [[بیه پس|گویش بیه‌پسی]] (گویش جلگه نشینان باختر سفیدرود): انزلی، صومعه‌سرا، فومن، رشت، چهار فریضه، گسکر، کسما، تولم، شفت، خمام، موازی، کهدم، لشت نشا را شامل می‌شود.
# [[گالشی]] (دیلمی) گونهٔ دیگری از گویش‌های گیلکی است که مردم نواحی کوهستانی شرق گیلان و غرب مازندران به آن سخن می‌گویند.
# [[گویش الموتی]] تعیین جایگاه گویش الموتی نسبت به دیگر گویش‌های شمال غربی، کار دشواری است، به طوری که برخی آن را گونه‌ای از گیلکی<ref>{{یادکرد وب|عنوان=ALAMŪT – Encyclopaedia Iranica|نشانی=https://iranicaonline.org/articles/alamut-valley-alborz-northeast-of-qazvin-|وبگاه=iranicaonline.org|بازبینی=2020-12-27}}</ref> و برخی آن را مازندرانی (طبری) و برخی دیگر نیز آن را تاتی می‌نامند.
 
نادر جهانگیری دربارهٔ گونه‌های گیلکی این چنین گفته‌است: