تفاوت میان نسخه‌های «یای مجهول»

۱٬۵۲۸ بایت اضافه‌شده ،  ۱ سال پیش
افزودن بخش «در زبانشناسی نوین» + گسترش مقدمهٔ مقاله + درج منبع.
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه ویرایش پیشرفته تلفن همراه
(افزودن بخش «در زبانشناسی نوین» + گسترش مقدمهٔ مقاله + درج منبع.)
برچسب‌ها: ویرایش‌گر دیداری ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه ویرایش پیشرفته تلفن همراه
{{متخصص}}
 
'''یای مجهول''' یا '''واکهٔ پیشینِ نیم‌بستهٔ گردنشده''' (به [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]: Close-mid front unrounded vowel) یکی از [[واکه|واکه‌های]] [[زبان فارسی نو|فارسی نو]] و [[زبان پارسی میانه|فارسی میانه]] است. نماد این [[واج]] در [[الفبای آوانگاری بین‌المللی|الفبای آوانگار بین‌المللی]] ⟨e⟩ است.
'''یای مجهول''' یکی از [[واکه]]‌ها است.
 
یای مجهول در بسیاری از زبان‌ها از جمله فارسی وجود دارد. اگرچه در [[الفبای فارسی-عربی]] هیچ نویسه‌ای ندارد و در لهجه‌های غربی این زبان دیگر مانند یای معلوم تلفظ می‌شود. یای مجهول چیزی بین « ـِ » و « ـی » است و در واقع شکل کشیده‌ای از زیر (کسره) است. در برخی از واژگان فارسی غربی دو گونه شیوهٔ نگارش برای یک کلمه کاربرد دارند که نشانی از وجود یای مجهول در اصل کلمه است. مثلاً واژگان «میهمان» و «مهمان» در گویش شرقی فارسی هردو یکسان و با یای مجهول تلفظ می‌شوند.
 
حاصل اینکه در فارسی امروز تفاوت میان این دو واکه که در اصطلاح ادیبان «یای مجهول» و «یای معروف» خوانده می‌شود، تنها در تکیه و زیر و بمی صوت است. این تفاوت منحصر به آخر کلمه است و در مواضع دیگر وجود ندارد، اما نمی‌دانیم واکه‌ای که آن را «شبیه به یاء» و «میان فتحه و کسره» خوانده‌اند نیز چنین تفاوتی با یای معروف داشته است یا نه. اکنون در تلفظ فارسی افغانستان و تاجیکستان یای مجهول مانند کسرهٔ ممدود ادا می‌شود و تفاوت آن با یای معروف در زنگ (timber) واکه است، نه در زیر و بمی آن.<ref>''تاریخ زبان فارسی''، ج ۲، صص ۵۲-۵۵، نوشتهٔ [[پرویز ناتل خانلری]]. </ref>
 
== در زبانشناسی نوین ==
 
* این واکه از نظر [[بلندی واکه|بلندی]] (Vowel Height) [[واکه نیم‌بسته|نیم‌بسته]] است؛ بدین معنا که زبان برای ایجاد آن در بین [[جایگاه تولید|واجگاهِ]] واکهٔ بسته و واکهٔ میانی قرار می‌گیرد.
* همچنین از نظر [[برگشتی واکه|برگشتی]] (Vowel Backness) [[واکه پیشین|پیشین]] به شمار می‌رود؛ بدین معنا که زبان برای ایجاد آن باید در پیشِ (عقب) دهان قرار گیرد، بدون آنکه آن اندازه تنگی ایجاد کند که [[همخوان]] شمرده شود.
* این واکه [[گردشدگی|گردنشده]] است، یعنی لب‌ها در هنگام ادای آن گرد نمی‌شوند.<ref>{{یادکرد-ویکی
|پیوند = https://en.m.wikipedia.org/wiki/Close-mid_front_unrounded_vowel
|عنوان = Close-mid front unrounded vowel
|زبان = انگلیسی
|بازیابی = ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۱}}</ref>
 
== نویسه ==
۴۵۵

ویرایش