تفاوت میان نسخه‌های «تنفس سلولی»

۴۱۶ بایت اضافه‌شده ،  ۶ ماه پیش
جز
بدون خلاصه ویرایش
جز (Mojtabakd صفحهٔ تنفس یاخته‌ای را به تنفس سلولی منتقل کرد: رایج)
جز
'''تنفس سلولی یا تنفس یاخته ای''' مجموعه‌ای از [[دگرگشتمتابولیسم]] (متابولیسم) یا سوخت‌وسازهایی است که به وسیله تغییرات ترکیبی و تخریبی در موجودات زنده انرژی شیمیایی درون خوراک‌ها را به [[آدنوزین تری‌فسفات|ATP]] و مواد زاید تبدیل می‌نماید. واکنش‌هایی که در تنفس سلولی رخ می‌دهند [[فروگشتکاتابولیسم]] یا کاتابولیسم نام دارند که در آن یاخته‌ها،سلول‌ها، مولکول‌های پیچیده را فرومی شکنند و ویران می‌سازند تا بتوانند از آنها انرژی گرفته و از نیروی آنها بکاهند. از این رو فروگشت یک فرایند [[برون‌گرمایی]] (اگزوترمیک) است. فروگشت نیمی از فرایند سوخت‌وساز بدن (دگرگشت یا متابولیسم) را تشکیل می‌دهد. نیمه دیگر [[فراگشتآنابولیسم]] (آنابولیسم) نام دارد.
مواد خوراکی که توسط یاخته‌هایسلول‌های حیوانی و گیاهی برای تنفس یاخته‌ایسلولی استفاده می‌گردد شامل قند، اسیدهای آمینه و اسیدهای چرب و مولکول اکسیژن به عنوان یک عامل اکسنده مشترک است. انرژی این مواد خوراکی درون آدنوزین تری‌فسفات دخیره گشته است که سومین گروه فسفات آن دارای پیوند ضعیفی با باقی مولکول خوراکی است که به راحتی شکسته شده و سبب ایجاد پیوندهای قوی تری می‌شود، بنابراین انرژی مورد نیاز برای تنفس یاخته‌ایسلولی را منتقل می‌نماید که در فرایندهایی در بدن همچون زیست‌ساخت،بیوسنتز، حرکت، جابه جایی مواد درون بدن و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بازده تئوریک کلی تنفس یاخته‌ایسلولی ۳۸ مولکول آدنوزین تری‌فسفات است که بسته به شرایط بدن ممکن است تغییر کند.
 
== تنفس هوازی ==
{{اصلی| قندکافت}}
 
'''گلیکولیز''' یا '''قندکافت''' مجموعه‌ای از واکنش‌های درون [[یاختهسلول|یاخته‌ایسلولی]] است که توسط آن یک [[کربوهیدرات|قند]] شش [[کربن|کربنه]] (معمولاً [[گلوکز]]) به ترکیبات کربن‌دار کوچک‌تری (دو [[مولکول]] سه[[کربن|کربنه]] [[اسید پیرویک|پیروات]]) شکسته می‌شود<ref>قندکافت (همان گونه که در ادامه متن آورده شده‌است) دارای انواع گوناگونی است ولی از آن جایی که سوخت اصلی برخی جانداران به ویژه انسان، گلوکز است، در بیشتر کتاب‌های زیست‌شیمی منظور از واژهٔ قندکافت یا گلیکولیز (و یا glycolysis در نوشتارهای انگلیسی) شکست آنزیمی گلوکز و تشکیل دو مولکول پیروات در مسیر امبدن - میرهوف می‌باشد.</ref> و بخشی از انرژی آزاد [[کربوهیدرات|قند]] در تشکیل حاملین الکترون مانند [[آدنوزین تری‌فسفات|ATP]]، [[نیکوتین‌آمید آدنین دی‌نوکلئوتید|NADH]] ذخیره می‌شود. قندکافت و شناخته‌شده‌ترین [[مسیر سوخت و ساز|مسیر]] از [[مسیر سوخت و ساز|مسیرهای سوخت و ساز]] است. قندکافت، خود انواع مختلفی دارد که مهم‌ترین آنها [[مسیر امبدن - میرهوف]] و [[مسیر انتنر - دودروف]] می‌باشند. به طور کلی [[مسیر سوخت و ساز|مسیر]] اصلی [[فروگشت]] [[گلوکز]] در همهٔ انواع [[یاخته]]‌ها، [[مسیر امبدن - میرهوف]] است. فرایند [[مسیر امبدن - میرهوف|امبدن - میرهوف]] در درون [[سیتوپلاسم]] [[یاخته]]‌های [[پروکاریوت|پروکاریوتی]] و [[یوکاریوت|یوکاریوتی]] انجام می‌شود در حالی که [[مسیر انتنر - دودروف]] تنها در [[پروکاریوت]]‌ها رخ می‌دهد. بسیاری از [[اندامگان بی‌هوازی]] برای تأمین [[انرژی]] مورد نیاز خود کاملاً به قندکافت وابسته‌اند. با توجه به بررسی‌های توالی [[ژن|ژنی]] بسیاری از جانوران و این که جو اولیه زمین فاقد اکسیژن بوده‌است، پژوهشگران احتمال می‌دهند که قندکافت یکی از ابتدایی‌ترین [[مسیر سوخت و ساز|مسیرهای تولید انرژی]] از [[مولکول]]‌های [[سوخت|سوختی]] [[آلی]] باشد.
 
== چرخه ی سیتریک اسید ==
{{اصلی| چرخهٔ اسید سیتریک}}
 
'''چرخه ی اسید سیتریک''' که به آن '''چرخه ی تری‌کربوکسیلیک اسید''' و '''چرخهٔ کربس''' (به افتخار کاشف آن، [[هانس آدولف کربس|هانس کربس]]) نیز گفته می‌شود، [[مسیر سوخت و ساز|مسیری]] چرخشی برای [[اکسایش]] ریشه‌های [[استیل]] به [[دی‌اکسید کربن]] است که اولین مرحلهٔ آن تشکیل [[سیترات]] می‌باشد. چرخه اسید سیتریک نقش بزرگی را در متابولیسم ایفا می‌کند: [[فروگشت|مسیرهای کاتابولیسم]] به آن جاری می‌شوند و [[فراگشت|مسیرهای آنابولیسم]] از آن آغاز می‌شوند. ترکیبات میانهٔ چرخه اسید سیتریک، پیش‌سازهای بسیاری از [[زیست‌مولکول]]‌ها هستند.<ref>بیوشیمی<span title="سالینجر" class="CheckDictation-marked CheckDictation-marked-لینجر" id="tool-.D9.84.DB.8C.D9.86.D8.AC.D8.B1" style="background-color: rgb(255, 200, 145);"> لینجر-</span>۲۰۰۸</ref><ref>بیوشیمی<span title="راستگرایی" class="CheckDictation-marked CheckDictation-marked-استرایر" id="tool-.D8.A7.D8.B3.D8.AA.D8.B1.D8.A7.DB.8C.D8.B1" style="background-color: rgb(255, 200, 145);"> استرایر،</span> جلد ۱:<span title="قایدامینی" class="CheckDictation-marked CheckDictation-marked-سعیدامین" id="tool-.D8.B3.D8.B9.DB.8C.D8.AF.D8.A7.D9.85.DB.8C.D9.86" style="background-color: rgb(255, 200, 145);"> سعیدامین </span>زاده (ترجمه): ۱۳۸۳</ref>
 
== فسفرگیری اکسایشی ==