تفاوت میان نسخه‌های «زمین»

۳ بایت اضافه‌شده ،  ۱ ماه پیش
جز
جایگزینی با اشتباه‌یاب: أراضی⟸اراضی، تشینی⟸نشینی، دیاکسید⟸دیوکسید، ساعتگرد⟸ساعت‌گرد
جز
برچسب: برگردانده‌شده
جز (جایگزینی با اشتباه‌یاب: أراضی⟸اراضی، تشینی⟸نشینی، دیاکسید⟸دیوکسید، ساعتگرد⟸ساعت‌گرد)
|ترکیب جو = ۷۸٫۰۸٪ [[نیتروژن]]<ref>Williams, David R. (2004-09-01). "Earth Fact Sheet". NASA. Retrieved 2010-08-09.</ref>{{سخ}}۲۰٫۹۵٪ [[اکسیژن]]{{سخ}}۰٫۹۳٪ [[آرگون]]{{سخ}}۰٫۰۳۸٪ [[دی‌اکسید کربن]]{{سخ}}نزدیک به ۱٪ [[بخار آب]] (با توجه به [[اقلیم]] مقدار آن تغییر می‌کند).
}}
'''زَمین''' سومین [[سیارهٔ]] [[منظومه شمسی|منظومهٔ خورشیدی]] است که در فاصلهٔ ۱۴۹٬۶۰۰٬۰۰۰ [[کیلومتر]] از [[ستاره|ستارهٔ]] [[خورشید]] قرار دارد. از نظر [[واژه‌شناسی]] ایرانی، زم در [[زبان اوستایی]] به معنای سرد بوده‌است که با پسوند «ین»، واژهٔ زمین را به معنای «جسم سرد» به وجود آورده‌است.<ref name="دهخدا ۱">[http://www.vajehyab.com/dehkhoda/زمین فرهنگ لغت دهخدا: مدخل ''زمین''.؛] بازدید در ۹ دی ۱۳۹۸.</ref> نام این سیاره در [[زبان عربی]] «الأرض» (جمع: أراضیاراضی) است و نام زمین تنها نام فارسی و غیر عربی یک سیاره در منظومهٔ خورشیدی است که به‌طور گسترده در فارسی رایج است. این سیاره [[چگالی|چگال‌ترین]] (به دلیل دارا بودن منابع وسیع [[آهن]] و فلزات دیگر) و از نظر بزرگی پنجمین سیاره از هشت سیارهٔ [[منظومه شمسی|منظومهٔ خورشیدی]] است. همچنین در میان چهار [[سیاره سنگی|سیارهٔ سنگی]] گردان به دور خورشید ([[عطارد]]، [[زهره]]، زمین و [[مریخ]]) زمین بزرگ‌ترین آن‌ها است. گاهی از آن با نام‌های [[جهان]] و ''سیارهٔ آبی'' نیز یاد می‌شود.<ref>Drinkwater, Mark; Kerr, Yann; Font, Jordi; Berger, Michael (February 2009). "Exploring the Water Cycle of the 'Blue Planet': The Soil Moisture and Ocean Salinity (SMOS) mission". ESA Bulletin. European Space Agency (137): 6–15. A view of Earth, the ‘Blue Planet’ [...] When astronauts first went into the space, they looked back at our Earth for the first time, and called our home the ‘Blue Planet’.</ref> نام لاتین آن ''Terra'' است.<ref group="یادداشت">بر پایهٔ قراردادی که از سوی [[اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی|اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی]] گذاشته شده‌است، عبارت ''terra'' تنها برای اشاره به توده‌های خاکی جسم‌های آسمانی پهناور استفاده می‌شود و نه برای کرهٔ زمین، ''Cf'' {{cite web|last=Blue|first=Jennifer|date=۲۰۰۷-۰۷-۰۵|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/append5.jsp|title=Descriptor Terms (Feature Types)|work=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=USGS|accessdate=۲۰۰۷-۰۷-۰۵}}</ref> در منظومهٔ خورشیدی، فاصلهٔ زمین تا خورشید بین فاصلهٔ [[زهره]] تا خورشید و فاصلهٔ [[مریخ]] تا خورشید است. زمین جزو سیارات داخلی سامانهٔ خورشیدی به‌شمار می‌آید. زمین [[فهرست اجرام منظومه شمسی بر پایه اندازه|ششمین جسم در منظومهٔ خورشیدی]] بر پایهٔ جرم و حجم می‌باشد. [[پرونده:SolarSystem OrdersOfMagnitude Sun-Jupiter-Earth-Moon.jpg|بندانگشتی|ساعتگرد؛ساعت‌گرد؛ تصویر یکم: مقایسهٔ اندازهٔ حقیقی [[خورشید]] و [[مشتری (سیاره)|مشتری]] و '''زمین''' و [[ماه]] - تصویر دوم: قطر خورشید بر مقیاس مشتری، تصویر سوم: قطر زمین بر مقیاس ماه، تصویر چهارم: قطر مشتری بر مقیاس زمین]]
نزدیک به ۴٫۵۴ میلیارد [[سال]] (به صورت دقیق‌تر ۰٫۰۰۰۶ ± ۴٫۵۶۷۲ میلیارد سال)<ref>نگاه کنید به:
* Dalrymple, G.B. (1991). The Age of the Earth. California: Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-1569-6|en}}.
[[پرونده:AYool topography 15min.png|300px|راست|بندانگشتی|نقشهٔ ناهمواری‌های امروز زمین، داده‌ها گرفته شده از [http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/topo/ مرکز داده‌های نشنال جئوگرافیک]]]
 
بخشی از پوستهٔ زمین از سنگ‌هایی با چگالی کم مانند [[سنگ آذرین|سنگ‌های آذرین]]، [[سنگ خارا]] و [[آندزیت]] ساخته شده‌است. سنگی مانند [[بازالت]] که سازندهٔ اصلی کف اقیانوس‌ها است و خود از آذرین‌های با چگالی بیشتر است، کمتر در پوستهٔ زمین دیده می‌شوند.<ref>Staff. "Layers of the Earth". Volcano World. Retrieved 2007-03-11.</ref> گونهٔ دیگر سنگ‌ها، [[سنگ رسوبی|سنگ‌های رسوبی]] است که از انباشته و فشرده شدن مواد ته تشینینشینی ساخته می‌شود. نزدیک به ۷۵٪ صفحه‌های قاره‌ای از سنگ‌های رسوبی پوشیده شده‌است. با این حال این گونهٔ سنگ، تنها ۵٪ پوستهٔ زمین را می‌سازند.<ref>Jessey, David. "Weathering and Sedimentary Rocks". Cal Poly Pomona. Retrieved 2007-03-20.</ref> گونهٔ سوم سنگ‌ها، [[دگرگونی (زمین‌شناسی)|سنگ‌های دگرگون]] است که از دگرگونی سنگ‌هایی که پیشتر در زمین بوده‌اند با وارد شدن گرما یا فشار بسیار بالا یا هر دو ساخته می‌شوند. فراوان‌ترین [[کانی‌های سیلیکات|کانی‌های سیلیکاتی]] در سطح زمین عبارتند از: [[کوارتز]]، [[فلدسپات]]، [[آمفیبول]]، [[میکا]]، [[پیروکسن]] و [[الیوین]].<ref>de Pater, Imke; Lissauer, Jack J. (2010). Planetary Sciences (2nd ed.). Cambridge University Press. p. 154. {{ISBN|0-521-85371-0|en}}.</ref> همچنین از جمله کانی‌های کربناتی فراوان می‌توان به [[کلسیت]] (که در [[سنگ آهک]] پیدا می‌شود) و [[دولومیت]] اشاره کرد.<ref>Wenk, Hans-Rudolf; Bulakh, Andreĭ Glebovich (2004). Minerals: their constitution and origin. Cambridge University Press. p. 359. ISBN 0-521-52958-1.</ref>
 
[[خاک‌سپهر]] بیرونی‌ترین لایهٔ زمین است که از خاک ساخته شده و خود در فرایندهای ساخت خاک درگیر است. این لایه، لایهٔ ارتباط دهنده میان [[لیتوسفر]]، هواکُره، [[آب‌کُره]] و [[زیست‌کره|زیست‌کُره]] است. امروزه در مجموع ۱۳٫۳۱٪ از خاک زمین، [[زمین ویژه کشاورزی|ویژهٔ کشاورزی]] است؛ که از آن میان تنها ۴٫۷۱٪ آن همواره محصول می‌دهد.<ref>Staff (2008-07-24). "World". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Retrieved 2008-08-05</ref> نزدیک به ۴۰٪ از خاک زمین به عنوان چراگاه و کشتزار کاربرد دارد به عبارت دیگر {{عبارت چپچین|۱٫۳×۱۰<sup>۷</sup>}} کیلومتر مربع برای کشتزار و {{عبارت چپچین|۳٫۴×۱۰<sup>۷</sup>}} کیلومتر مربع برای چراگاه‌است.<ref>FAO Staff (1995). FAO Production Yearbook 1994 (Volume 48 ed.). Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations. {{ISBN|92-5-003844-5|en}}.</ref>
 
[[پرونده:Star-sizes-fa.jpg|بندانگشتی|چپ|500px|هم‌سنجی سیاره‌های سامانهٔ خورشیدی با تعدادی از ستاره‌های مشهور:{{سخ}}'''الف:'''{{سخ}}زمین (۴) <span style="font-size: large;">></span> [[ناهید (سیاره)|ناهید]] (۳) <span style="font-size: large;">></span> [[مریخ]] (۲) <span style="font-size: large;">></span> [[تیر (سیاره)|تیر]] (۱){{سخ}}'''ب:'''{{سخ}}[[مشتری (سیاره)|مشتری]] (۸) <span style="font-size: large;">></span> [[زحل]] (۷) <span style="font-size: large;">></span> [[اورانوس]](۶) <span style="font-size: large;">></span> [[نپتون]] (۵) <span style="font-size: large;">></span> زمین (بدون شماره){{سخ}}'''پ:'''{{سخ}}[[شباهنگ (ستاره)|شباهنگ]] (۱۱) <span style="font-size: large;">></span> [[خورشید]] (۱۰) <span style="font-size: large;">></span> [[ولف ۳۵۹]] (۹) <span style="font-size: large;">></span> [[مشتری (سیاره)|مشتری]] (بدون شماره){{سخ}}'''ت:'''{{سخ}}[[دبران]] (۱۴) <span style="font-size: large;">></span> [[نگهبان شمال]] (۱۳) <span style="font-size: large;">></span> [[رأس پیکر پسین]] (۱۲) <span style="font-size: large;">></span> [[شباهنگ (ستاره)|شباهنگ]] (بدون شماره){{سخ}}'''ث:'''{{سخ}}[[ابط‌الجوزا]] (۱۷) <span style="font-size: large;">></span>[[قلب عقرب]] (۱۶) <span style="font-size: large;">></span> [[پای شکارچی]] (۱۵) <span style="font-size: large;">></span> [[دبران]] (بدون شماره){{سخ}}'''ج:'''{{سخ}}[[وی‌وای سگ بزرگ]] (۲۰) <span style="font-size: large;">></span>[[وی‌وی قیفاووس]] (۱۹) <span style="font-size: large;">></span> [[مو قیفاووس]] (۱۸) <span style="font-size: large;">></span> [[ابط‌الجوزا]] (بدون شماره)]]
گازهای اصلی تشکیل دهنده اتمسفر زمین، یعنی نیتروژن و اکسیژن، گاز گلخانه‌ای نیستند. دلیل آن این است که گازهای دواتمی مانند این دو، اشعه فروسرخ را نه جذب و نه تابش می‌کنند. دیاکسیددیوکسید کربن گاز گلخانه‌ای اصلی در اتمسفر است. برای اعصار متمادی درصد آن در جو پایدار مانده‌است، اما متأسفانه سوختن سوخت‌های فسیلی (که دارای کربن ذخیره شده هستند) به سرعت در حال افزایش دیاکسیددیوکسید کربن است که به‌طور قطع بیشترین سهم را در این حقیقت که دمای زمین در حال بالا رفتن است، دارد - پدیدهای موسوم به گرم شدن زمین.
 
بخار آب یکی از گازهای گلخانه‌ای است که عملاً بیشترین سهم را در اثر گلخانه‌ای دارد، یعنی چیزی بین ۳۶٪ تا ۶۶٪. مقدار بخار آب موجود در هوا از جایی به جای دیگر تفاوت چشمگیر دارد، اما در کل، فعالیت انسان بر میزان غلظت آن تأثیر مستقیم ندارد (مگر در جاهایی مثل زمین‌های آبیاری شده) و اثرات آن بر آب و هوای زمین ثابت مانده‌است.
 
هم‌اکنون مقدار دو گاز گلخانه‌ای دیگر هم در حال افزایش است:
# توانایی حفظ حرارت در متان ۲۰ برابر دیاکسیددیوکسید کربن است. ما هر ساله ۵۰۰ میلیون تن متان به جو اضافه می‌کنیم. این کار از طریق پرورش دام، معادن زغال‌سنگ، کندوکاو برای نفت و گاز طبیعی، مزارع برنج و پوسیدگی زباله در محل انباشت آن صورت می‌گیرد.
# هرساله بین ۷ تا ۱۳ میلیون تن اکسید نیتروژن، ناشی از کودهای نیتروژنی، فضولات حیوانی و انسانی و اگزوز خودروها، به جو وارد می‌شود.