تفاوت میان نسخه‌های «کابل»

۴۳۷ بایت اضافه‌شده ،  ۶ ماه پیش
(←‏نام: عالی)
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه دارای ادبیات عامیانه برگردانده‌شده
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه متن دارای ویکی‌متن نامتناظر دارای ادبیات عامیانه برگردانده‌شده
 
== تاریخ ==
=== قدمتدیرینگی ===
[[پرونده:Rigvedic geography.jpg|چپ||بندانگشتی|نگارهٔ ۶: جغرافیای [[ریگ‌ودا]]، با نام 'هفت رود'، که درهٔ [[رود کابل]] را که در نقشه بنام 'کوبها' (Kubha) دیده می‌شود، در برمی‌گیرد.]]
درهٔ کابل قدمتیدیرینگی ۵٬۰۰۰ ساله دارد. واژهٔ «''کابها''» {{به انگلیسی|Kubhā}} در حدودخورد ۵٬۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در [[ریگ‌ودا]] و [[اوستا]] یاد شده‌است که از [[دریای کابل]] یاد کرده‌است.<ref name="Adamec"/><ref name="Dupree-name">{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |title=یک سفر تاریخی به کابل؛ – اسم |author=نانسی هچ دوپری / احمد علی کهزاد |publisher=دانشکده کابل بین‌المللی آمریکا |year=١٩٧٢ |access-date=٢۰١۰–۰٩-١٨ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |archive-date=٢۰١۰–۰٨-٣۰}}</ref> ریگ‌ودا این شهر را به عنوانفرنام شهری آرمانی تحسینستایش می‌کند و می‌نویسد تصویریفرتور و نمایی از بهشت در کوه‌های آن مجسمپدیدار شده‌است.<ref>{{cite news|title=کابل: شهر افتخارات از دست رفته|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1651814.stm|publisher=بی‌بی‌سی|access-date=١۴ می ٢۰١٥|date=٢۰۰١-١١-١٢}}</ref> نظریه‌هاینگریه‌های دیگری اظهارابراز می‌کنند که این شهر در بینمیان ۱٬۵۰۰ تا ۲٬۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح تشکیلپدیدار شده‌است. جایی که کابل واقعجاگیر شده‌است، پیش از آن که توسط شاهنشاهی [[مردم پارس|پارس‌ها]]، [[هخامنشیان]] فتحگشوده شود بخشی از امپراتوری [[ماد]]ها بوده‌است.<ref>{{cite book|author1=گراسیانو دل کاستیلو|title=حزب گناهکار: جامعه بین‌المللی در افغانستان|publisher=شرکت ژلبریس|isbn=978-1-4931-8570-2|page=٢٨|date=٢۰١۴-۰۴-۰٢}}</ref> مرجعیبنمایه ای به نام "''کابورا''" وجودباشیدن دارد که به‌واسطهٔبه‌ میانجی فرمانروایان شاهنشاهی هخامنشی ([[داریوش بزرگ]]، [[داریوش دوم]] و [[داریوش سوم]]) تألیفگردآوری شده، که بعدهاپسانترها پایه‌ای برای استفادهکاربرد نام کابورا (Κάβουρα) توسطبدست [[کلاودیوس بطلمیوس|بطلمیوس]] شد. آنجا مرکزپایگاه [[مزدیسنا]] بود که بعدهاپسانترها با [[بودا|آیین بودا]] و [[هندو|آیین هندو]] همراه شد.<ref>{{cite book|author1=پیتر مارسدین|title=طالبان: War, دین و فرامین جدید در افغانستان|publisher=پالگریو مک میلیان|isbn=978-1-85649-522-6|page=[https://archive.org/details/talibanwarreligi0000mars/page/12 12]|date=١٩٩٨-۰٩-١٥|url-access=registration|url=https://archive.org/details/talibanwarreligi0000mars/page/12}}</ref>
 
[[File:Kushanmap.jpg|thumb|left|نقشه گستردگی شاهنشاهی کوشانی‌ها]]
 
[[اسکندر مقدونی]] این شهر را بعدپس از [[نبرد گوگمل|غلبهچیرگی بر امپراتوری هخامنشیان]] در ۳۳۰ پیش از میلاد فتحگشوده کرد. بعدپس از مرگ اسکندر، این ناحیهسامان پیش از اینکه به دست [[شاهنشاهی مائوریا]] بیفتد، قسمتیبخشی از [[سلوکیان|امپراتوری سلوکیان]] محسوبشمرده می‌شد.
 
در دورهروزگار مؤریا، تجارتبازرگانی به دلیلچرایی وزن‌ها و معیارهایترازها معادلو سنجه های برابر رونق گرفت.بنیادها تأسیساتو ابزارهای آبیاری برای مصارفکاربردهای عمومیهمگانی که منجر به افزایش برداشت محصولاتفرآورده می‌شودهای کشاورزی فرجامید گسترش و توسعه یافت. مردم به عنوان صنعتگر، ، آهنگر، جواهرساز و نجاردرودگری پیشه اشتغالوری داشتند.<ref>Romano, p.12</ref>
 
{{نقل قول|''اسکندر این‌ها را از [[آریایی]]ها گرفت و زیستگاهی متعلقاز بهآن خودش ایجادپدیدار نمود، اماولی [[سلوکوس یکم|سلوکوس نیکاتور]] آنها را به [[چاندراگوپتا مائوریا|ساندروکوتوس (چاندراگوپتا)]] در اگره ها و شروط ازدواجزناشویی مختلفگوناگون-نژادی و ۵۰۰ فیل سپرد.<ref>{{چپ‌چین}}Alexander took these away from the [[آریایی|Aryans]]and established settlements of his own, but [[:en:Seleucus I Nicator|Seleucus Nicator]] gave them to [[:en:Chandragupta Maurya|Sandrocottus]] ([[:en:Chandragupta Maurya|Chandragupta]]), upon terms of intermarriage and of receiving in exchange 500 elephants.|[[:en:Strabo]]|64 BC–24 AD{{پایان چپ‌چین}}</ref> ''|[[استرابون]]|۶۴ پ. م–۲۴ ب. م}}
 
در دومین سده پیش از میلاد [[دولت یونانی بلخ]] کابل را از ماوریان گرفته به‌تصرفبه‌ زیر فرمان خویش درآورد. پس از آن زیردستان آن‌ها امپراتوری [[هندویونانی]] شهر را در اواسطمیانه سدهٔ دوم پیش از میلاد به دست خود گرفتند. [[باختر (بلخ)|باختری‌ها]] شهر [[پاروپامیز]] را نزدیک کابل بنیاد کردند، اماولی در سدهٔ یکم پیش از میلاد این شهر به ماوریان افتاد. [[سیتی‌ها]] (سکاها) در اواسطمیانه دههٔ یکم پیش از میلاد هندویونانی‌ها را از شهر بیرون انداختند اماولی ۱۰۰ سال پسانتر با روی کار آمدن [[شاهنشاهی کوشان]] شهر را از دست دادند.<ref name="Houtsma">{{چپ‌چین}}{{Cite book|title=E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936|last1=Houtsma|first1=Martijn Theodoor|authorlink=|coauthors=|volume=2|year=1987|publisher=BRILL|location=|isbn=9004082654|page=159|pages=|url=http://books.google.com/books?id=zJU3AAAAIAAJ&lpg=PP1&pg=PA159#v=onepage&q&f=false |accessdate=2010-08-23}}{{پایان چپ‌چین}}</ref>
 
مطابق به تاریخ‌نویسان، نام [[زبان سانسکریت|سانسکریتی]] کابل [[کمبوجه]] می‌باشد.<ref>{{چپ‌چین}}{{Cite book|title=Pre-Aryan and pre-Dravidian in India|last1=Levi|first1=P.|authorlink=|coauthors=Jules Bloch, Jean Przyluski|volume=|edition=|quote=''...they apply to a population of the north-western frontier of India designated by the nickname of "shaved heads," and specially to the Kamboja of the country of Kabul.''|year=1993|publisher=Asian Educational Services|location=|isbn=8120607724|page=87|pages=184|url=http://books.google.com/books?id=dx5dzJGGBg0C&lpg=PP1&pg=PA87#v=onepage&q&f=false|accessdate=2010-09-18}}{{پایان چپ‌چین}}</ref><ref>{{چپ‌چین}}{{Cite book|title=The people of India: a series of photographic illustrations, with descriptive letterpress, of the races and tribes of Hindustan|last1=Watson|first1=John Forbes|authorlink=|coauthors=Sir John William Kaye|volume=1|edition=|quote=''The Sanskrit name of Cabul is Kamboj, and a slight transition of sound renders this name so similar to Kumboh.''|year=2007|publisher=Pagoda Tree Press|location=|isbn=1-904289-44-4|page=276|pages=|url=http://books.google.com/books?id=ciESAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s |accessdate=2010-09-18}}{{پایان چپ‌چین}}</ref> این نام در نوشته‌هایی باستانی در ''کوفس'' و ''کوفن'' ذکریادآوری شده‌است. در سدهٔ هفتم پس از میلاد [[:en:Xuanzang|ژوانزونگ]] این نام را به عنوان ''کافو''<ref>{{چپ‌چین}}{{Cite book|title=Chandragupta Maurya and his times|last1=Mookerji|first1=Radhakumud |authorlink=|coauthors=|volume=|edition=4|year=1966|publisher=Motilal Banarsidass Publ|location=|isbn=8120804058|page=173|pages=263|url=http://books.google.com/books?id=i-y6ZUheQH8C&lpg=PP1&pg=PA173#v=onepage&q&f=false |accessdate=2010-09-18}}{{پایان چپ‌چین}}</ref> {{به انگلیسی|Kaofu}} بررسی کرده بود و اعلامآگهی کرد که این بهاز خاطربهر لقبپاژنام یکی از چهار قبیلهٔتیره و زنتوی [[یوئه‌ژی]] است که آن‌ها در اوایلآغاز کار [[مسیحیت]] در طولدرازای کوه‌های [[هندوکش]] به سوی درهٔ کابل مهاجرتکوچروی کرده بودند.<ref name="Elliot-2">{{چپ‌چین}}{{Cite web|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=99|title=A. —The Hindu Kings of Kábul (p.2)|work=Sir H. M. Elliot|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|location=London|date=1867–1877|accessdate=2010-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110905192644/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=99|archivedate=۵ سپتامبر ۲۰۱۱|dead-url=yes}}{{پایان چپ‌چین}}</ref> این شهر توسط [[شاهنشاهی کوشان|شاهنشاه کوشان]]، [[کوجوله کادفیزس|کوجولا کادفیزس]] در سال ۴۵ میلادی فتح شد و جزو مایملاک امپراتوری کوشان تا اواخر سدهٔ سومین پس از میلاد محسوب می‌گردید.
[[File:Horsemen assembled outside the city walls at Kabul, Afghanis Wellcome V0050453.jpg|thumb|نقاشی دیوارهای مستحم [[بالا حصار کابل]]]]
در اطرافپیرامون سال‌های ۲۳۰ پس از میلاد، کوشانی‌ها توسط [[شاهنشاهی ساسانی]] شکست خوردند و به همراه با هم بیعت‌هایهم پیمان ساسانی معروفنامدار به هندو-ساسانیان تبدیلدگردیسه شدند. در دورانروزگار ساسانیان، شهر با نام «کاپول» در [دبیره و [خط پهلوی]] نامیده می‌شد. در ۴۲۰ میلادی هندو-ساسانیان توسطبدست قبیلهٔزنتوی [[خیانیان]] که با نام «کیدارایتز» نیز شناخته می‌شدند، به بیرون رانده شدند که پس از آن در ۴۶۰ با [[هیاطله]] تبدیلدگردیسه شدند. آنجا به بخشی از باقی‌ماندهٔبازماندهٔ [[کابل‌شاهان|پادشاهی]] [[آشینا]] از [[کاپیسا]] که با نام ''کابل‌شاهیان'' نیز شناخته می‌شود، تبدیلدگردیسه شد.<ref name="Elliot">{{Cite web|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98|title=A. —The Hindu Kings of Kábul|work=Sir H. M. Elliot|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|location=London|date=1867–1877|accessdate=2010-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408220905/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98|archivedate=۸ آوریل ۲۰۱۴|dead-url=yes}}</ref> مطابقبرابر با ''تاریخ الهند'' اثرنوشته [[ابوریحان بیرونی]]، کابل توسط شاهزادگانی که از تبار ترک‌هاترک‌های آشینا بودند ادارهگردانده می‌شد ک البته برخی نیز براین باورند ک خاندان آشینا خود تباری ایرانی داشتند که برای ۶۰ نسلدودمان ادامه پیدا کرد.<ref name="Elliot"/>
 
آنان و هندوها دیوار بزرگ دفاعی و پدافندی را در اطرافپیرامون شهر به علتانگیزه محافظتپاسداری از مهاجمانتازندگان آینده ساختند. این دیوار تا به امروز باقی‌ماندهبازمانده و همچنین به عنوان یک ساحهٔکار تاریخی شناخته می‌شود.
 
=== پیش از اسلام ===
کاربر ناشناس