تفاوت میان نسخه‌های «کابل»

۱۰۱ بایت اضافه‌شده ،  ۶ ماه پیش
ویرایش
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه برگردانده‌شده
(ویرایش)
برچسب‌ها: ویرایش با تلفن همراه ویرایش با مرورگر تلفن همراه برگردانده‌شده
| blank_info_sec1 = {{increase}} ۰.٥٧٥<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref>{{سخ}}{{color|orange|متوسط}}
}}
'''کابُل،''' [[پایتخت]] [[افغانستان]].....برابر برآورد سال ۲۰۲۰ با آمار جمعیتی درخورد ۴٬۲۰۰٬۰۰۰ تن<ref>برابر سرشماری ۲۰۱۵</ref> و پهناوری درخورد ۱٬۰۲۳ کیلومتر مربع است که در [[ولایت کابل]] جای دارد. مرکز این شهر، پدیدارپدید آمده از بافت کهنه آن می‌باشد که بخشهای پل خشتی، خوابگاه، کاه فروشی، مرادخانی، ده افغانان، چنداول، شوربازار، سراجی و باغ علیمردان را نیز در بر می‌گیرد.<ref name="CSO">{{چپ‌چین}}"Afghanistan Statistical Yearbook 2008/09", Central Statistics Office{{پایان چپ‌چین}}</ref> کابل همراه با دیگر بخشها ([[فهرست ولسوالی‌های افغانستان|ولسوالی‌ها]])، جمعیتی افزون بر ۴٬۳۷۲٬۹۷۷ میلیون تن و پهناوری در خورد ۴۲۵ کیلومتر مربع دارد و در آن از همهٔ تیره های نژاده و اصلی افغانستان زندگی می‌کنند.
برپایه آمار افزایش [[شهرنشینی]] نشان از مهاجرت و کوچروی گسترده از دیگر جاهای افغانستان به این شهر دارد. بر این بنیان کابل نود و چهارمین [[کلان‌شهر]] جهان<ref>{{یادکرد وب|عنوان=World City Populations 2020|نشانی=https://worldpopulationreview.com/world-cities|وبگاه=worldpopulationreview.com|بازبینی=2020-12-13}}</ref> و در ردهٔ پنجمین شهر جهان از نگر شتاب افزایش جمعیت جای دارد.
 
کابل مرکز و پایگاه سازمانی و سیاسی و کشورداری افغانستان می‌باشد و در ۱٬۷۹۱ متری بالای سطح دریا در دره‌ای دراز و باریک میان کوه‌های [[هندوکش]] را شکافته و در درازایکناره [[دریای کابل]] گسترش یافته است. این شهر همراه با [[قندهار]]، [[هرات]] و [[مزار شریف]] توسط بزرگراه‌های حلقوی و چمبری که در سرتاسر کشور گسترده شده بهم دیگر پیوسته شده‌است. کابل همچنین رهگذر اصلی و بنیادی شاهراه [[جلال‌آباد]] که به سوی [[پیشاور]] [[پاکستان]] می‌رود می‌باشد.
 
فرآورده های بنیادی کابل از شمار[[میوه|میوهٔ تازه]] و [[میوه خشک|خشک]]، [[قالیچه افغان|قالیچهٔ افغانی]]، [[چرم]] و فرآورده های پوست گوسفند، لباس‌ها و جامه ها و ابزار بومی و نسخه‌های بومی باستانی می‌باشد. جنگ‌های ۱۹۷۸–۲۰۰۱ این صنعت و فرساخت را برچیده کرد و به اقتصاد آسیب بسیاری زده شد.<ref>{{چپ‌چین}}{{Cite web|url=http://www.experiencefestival.com/a/Kabul_-_Reconstruction/id/594323 |title=Kabul: Encyclopedia II - Kabul - Reconstruction |publisher=Experiencefestival.com |date= |accessdate=2010-06-27}}{{پایان چپ‌چین}}</ref>
 
شهر کابل دیرینگی ۳٬۵۰۰ ساله دارد؛ پادشاهان بسیاری سال‌ها روی شهر از بهر جایگاه استراتژیکی آن که در درازنای مسیرهای جنوب و مرکز آسیا جای گرفته جنگ می‌کردند.<ref name=Dupree>{{چپ‌چین}}{{Cite web |url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |title=An Historical Guide to Kabul - The Story of Kabul |author=[[نانسی هاتچ دوپری|Nancy Dupree]] / Aḥmad ʻAlī Kuhzād |publisher=American International School of Kabul |date=1972 |accessdate=2010-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php |archivedate=۳۰ اوت ۲۰۱۰ |dead-url=yes}}{{پایان چپ‌چین}}</ref> کابل در طولدرازای تاریخزمانه توسطبدست امپراتوری‌های بزرگ زمان خودش فرمانروایی می‌شده‌است. درخورد ۵ سده پیش از [[میلاد مسیح]] توسط [[هخامنشیان]] و پسانترها توسط [[سلوکیان]]، پادشاهی [[موریا]]، [[کوشانیان]]، فرمانروایی [[مغولان]]، [[صفویه]]، [[غزنویان]] و [[غوریان]] اداره و کنترلگردانده می‌شده‌است. از سال ۱۵۰۴ تا ۱۵۲۶ میلادی، کابل به عنوان مرکز رسمی و ترادادی [[بابر]]، سازندهٔبنیانگذار امپراتوری [[گورکانیان|مغولان هندوستان]] بود. پس از آن تا سال ۱۷۳۸م زیر [[سلطنت دهلی]] بود، که [[نادر شاه]] و نیروهای [[افشاریان]] به گورکانیان حملهتازش کردند.<ref name="Brit-Kabul">{{چپ‌چین}}{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/309320/Kabul |title=Kabul |publisher=Online [[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]] |accessdate=2010-09-18}}{{پایان چپ‌چین}}</ref> پس از مرگ نادرشاه در ۱۷۴۷، شهر به دست [[احمد شاه درانی]] افتاد که بسیاربی سریعدرنگ آن را دربه [[افغانستان|کشور تازه تأسیسبنیان نهاده شده افغانستان]] اضافهپیوسته کرد.<ref name="Brit-Afghan-empire">{{چپ‌چین}}{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title=Last Afghan empire |author=[[لوئی دوپری|Louis Dupree]], Nancy Hatch Dupree and others |work= |publisher=Online Encyclopædia Britannica |date=|accessdate=2010-09-18}}{{پایان چپ‌چین}}</ref> در ۱۷۷۶، [[تیمورشاه درانی]] کابل را پایتخت افغانستان گردانید.
 
از سال ۱۹۸۰، با آغاز [[جنگ بر زیانبا اتحاد جماهیر شوروی]] از سوی [[مجاهدین]]، شهر به دست گروه‌های پیکارجوی گوناگونی افتاد. در میان سال‌های ۱۹۹۲–۱۹۹۶ که جنگ درونی میان گروه‌های پیکارجوی هماوردهمال (رقیب) و ستیزنده یکدیگر درگرفت و به فرمانروایی چهار سالهٔ [[طالبان]]فرجامید؛ هزاران تن از شهروندان کابل و توده مردم کشته شدند و بانی وارد آمدنرسیدن آسیبهای بنیادین به [[زیر ساخت]]های کابل و کوچروی گستردهٔ مردم از کابل و دیگر جاهای افغانستان به کشورهای همسایه شد.
پس از سرنگونی طالبان در نوامبر ۲۰۰۱، پس از تازش نیروهای ارتشی و سپاهی آمریکا و [[سازمان پیمان آتلانتیک شمالی]]([[ناتو]]) به افغانستان، [[حکومت]] فرماتاری آنزمان با همکاری دیگر کشورها و [[سازمان‌های بین‌المللی]] کنشهای خود را ازبرای بازسازی زیرساخت‌های از دست‌رفتهٔ کابل آغاز کرده‌است؛ اگرچه تازشهای خودکش گونه طالبان و دیگر شبه‌نظامیانپیکارجویان روند بازسازی کابل و افغانستان را کند کرده‌است و شهر کابل هر از چندگاهی گواه تازشهای خودکوش وارگونه و انتحاری با انگیزه تازش به حکومت و فرماتاری که جان شماری از شهروندان بی‌گناه را می‌گیرد، است. شهر در روزگار کنونی دارد برنامه توسعه‌سازی و آبادانی تازه خود را دنبال میکند..<ref>{{چپ‌چین}}{{Cite web |url=http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 |title=Development of Kabul: Reconstruction and Planning Issues |publisher=Archnet.org |date=2004-04-07 |accessdate=2010-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604201746/http://archnet.org/library/documents/one-document.jsp?document_id=9201 |archivedate=۴ ژوئن ۲۰۱۱ |dead-url=yes}}{{پایان چپ‌چین}}</ref>
 
== نام ==
کاربر ناشناس