تفاوت میان نسخه‌های «جوجه‌تیغی»

مطالب بدون منبع
(←‏جوجه تیغی در فرهنگ ایران: دوستان، لطفا مرجع را با مطالبی خارج از متن مرجع، گسترش ندهید.)
برچسب: برگردانده‌شده
(مطالب بدون منبع)
برچسب: واگردانی دستی
* ''[[جوجه‌تیغی‌های بیابانی]]''
}}
'''جوجه‌تیغی''' یا '''ژوژه'''<ref>https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%98%D9%88%DA%98%D9%87</ref> یا در اوستا ژوژک به جانوران [[پستانداران|پستانداری]] گفته می‌شود که در زیرخانوادهٔ خارپشت‌ها {{نام علمی|Erinaceidae}} جایقرار می‌گیرند. گاه [[تشی|تَشی]] نیز چونکهبه دلیل خارهایی که بر پشت آن جایقرار دارد جوجه تیغی نامیده می‌شود ولیاما تشی یا خارپشت جانوری دگرسانکاملاً متفاوت از راسته [[جوندگان]] است، در ولیحالی که جوجه‌تیغی‌ها کوچک‌تر و [[همه‌چیزخوار]] و از راستهٔ [[پستانداران حشره‌خوار]] و خرفسترخوار هستند.
 
روی همدر رفتهمجموع ۱۷ گونه جوجه تیغی در جاهاینقاط گوناگونمختلف آسیا، اروپا، آفریقا شناسایی شده که در پنج [[سرده]] زیستی جای می‌گیرند. این جانورحیوان بومی [[بر نوینجدید]] یعنی استرالیا و آمریکا نیست. نزدیکترین خویشاوندان این جانور [[حشره‌خوار]]ها یعنی همونداناعضای خانوادهٔ ''Soricidae'' هستند که نماییظاهری به‌سانِ موش کور دارند اما مانندمثل جوجه تیغی‌ها به راسته حشره ‌خوارها وابستگیتعلق دارند. جوجه تیغی‌ها از پستانداران نخستیناولیه به‌شمار می‌روند و مانندمثل بیشتراغلب آن‌ها به زندگی شب زی و رژیم خوراکی خستر وغذایی حشره ‌خواری خو گرفته ‌اند.
 
این جانور بابوسیلهٔ خارهای که برپشتش قرار دارد از خود دفاع و پدافند می‌کند. این خارها بساندر موهاییواقع درونموهایی تهیتوخالی هستند که [[کراتین]] باشندهموجود در آن‌ها بانیباعث تیزی و سفتی شده‌است و وارونهبر یخلاف پندارباور همگانعمومی زهرآگینسمی نیست. جوجه‌تیغی‌ها بیشتراغلب در هنگام پنداشتناحساس خطر خود را به سانصورت گلوله درمی‌آورند آنچنانبه کطوریکه همهتمام تیغ‌های آن‌ها رو به سویسمت بیرون جایقرار می‌گیرد.همه یتمام گونه‌های جوجه تیغی از این سامانهمکانیسم پدافندیدفاعی بهره‌مند هستند ولیاما کامیابیموفقیت آن‌ها بستگی به شمارمیزان تیغ‌هایشان دارد. ازبه اینهمین رویدلیل گونه‌هایی از جوجه‌تیغی که برای وزن کمتر از تیغ‌های کمتری برخوردارند بیشتر گرایشتمایل دارند تا از دشمن بگریزندفرار کرده و گاهی به او تازشحمله کنند و از تیغ‌هایشان به فرنامعنوان واپسینآخرین ابزارحربه پدافندیاستفاده بهره برندکنند.
 
== جوجه تیغی در فرهنگ ایران ==
نام این جانور در نویسه هایمتون کهن ایرانی مانند اوستا بارها آمده‌است و از نام‌های «ونگهاپره» یا «دوژاک» نام برده شده؛ که «ونگهاپره» به معنی باشنده ایموجودی است که از نیمه‌شب تا بامداد می‌تابد تا پرده تاریکی را سوراخ کند که نمارشاشاره به خارهای این جانورموجود است و «دوژاک» نام عامیانه (تودگانه) خار پشت است و «بد سرشت» معنی می‌دهد.<ref>اوستا جلیل دوستخواه صفحهٔ ۸۰۱</ref>
 
در وندیداد فرگرد سیزدهم آمده «... سگ خار پشت بلند باریک پوزه، سگ «ونگهاپره» که مردم بد زبان «دوژاک» می‌نامندش
این است آن آفریده نیک در میان آفریدگان سپندمینو که از نیمه شب تا دمیدن خورشید، هزاران آفریده اهریمن را می‌کشد»
 
در ادامه ازبه سپندیقداست این جانورحیوان یاداشاره می‌کند «که هر کس … «ونگهاپره» … را بکشد، روان خویش را تا نه پشت می‌کشد و تاوان گناه خود را در زندگی این جهانی با پیشکش بردن نیازی نزد سروش ندهد، راهی به پل چینود نیابد»
 
و کیفرمجازات گناه کشتن این حیوان دو هزار تازیانه بوده.<ref>اوستا جلیل دوستخواه صفحهٔ ۸۰۳</ref>
 
گفتنی هست ک در فرهنگ ایرانزمین جانوران موذی و حشرات یا همان خرفسترها برهم زننده زندگی و آرامش مردمان بوده اند و چون جوجه تیغی با خوردن این جانوران موذی و خرفسترها به گونه ای به زندگی و آرامش مردمان کمک شایانی میکرده است از این روی این جانور نزد ایرانیان سپنتایی و ارج بسیار داشته است و گویند ک در سیستان نیز مردمان پیش از اسلام در خانه هایشان جوجه تیغی داشته اند چونکه در سیستان مار فراوان بوده و بانی رنج مردمان میشده ، پس انگیزه دلبستگی ایرانیان به این جانور سودمند دلبستگی آنها به زندگی بوده است،
 
== سرده‌ها و گونه‌ها ==